Uzasadnienie
K. S. i B. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w przedmiocie rozpoznania ich wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] sierpnia 1970 r., nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] lutego 1967 r., nr [...] stwierdzającej brak podstaw do przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. nr hip. "[...]" nr rej hip. [...].
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1970 r., nr [...] oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia z dnia [...] lutego 1967 r. został złożony w dniu 12 lipca 2010 r. Po otrzymaniu wezwania z dnia 28 lipca 2010 r. wnioskodawcy złożyli w Ministerstwie wszelkie żądane przez organ dokumenty. Od tego czasu, w ocenie skarżących, Minister nie podjął żadnych rzeczywistych działań zmierzających do załatwienia sprawy, co w rażący sposób narusza przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ nadzorczy nie poinformował też wnioskodawców o realnym terminie zakończenia postępowania, ani nie odpowiedział na wystosowane przez nich wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na wydanie w dniu [...] września 2012 r. decyzji nr [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności rozstrzygnięć z dnia [...] sierpnia 1970 r., nr [...] oraz z dnia [...] lutego 1967 r., nr [...].
W związku z powyższym Sąd zarządzeniem z dnia 5 listopada 2012 r. zobowiązał skarżących do zajęcia stanowiska w sprawie i wskazania, czy w związku z wydaniem ww. orzeczenia nadal podtrzymują skargę. Przedmiotowe wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa).
W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 5 lutego 1999 r., sygn. akt I SAB 90/98, LEX nr 48016, wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1031/12 http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta była zawiniona przez organ, czy też nie.
Zgodnie z art. 149 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (w brzmieniu przepisu obowiązującym od dnia 17 maja 2011 r.).
Instytucja skargi na bezczynność organu ma zatem na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi Sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania orzeczenia.
Podkreślenia zatem wymaga, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. Wskazuje się również, że w trybie powołanego art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd może tylko orzec o obowiązku wydania aktu w określonym terminie, nie może natomiast nakazywać organowi sposobu tego rozstrzygnięcia, ani też bezpośrednio orzekać o prawach lub obowiązkach skarżącego. W sytuacji wydania zaś przez organ stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie bezczynności, postępowanie staje się bezprzedmiotowe. Sąd nie może bowiem w takiej sytuacji zobowiązać już organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Jak wynika z akt administracyjnych, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] rozstrzygnął sprawę wszczętą wnioskiem skarżących i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji.
Wydanie przez Ministra powyższego rozstrzygnięcia z dnia [...] września 2012 r. wyłącza zatem możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu. Minister załatwił bowiem sprawę i nie pozostaje już w bezczynności. Niniejsze postępowanie stało się więc bezprzedmiotowe i w tym zakresie podlega umorzeniu.
Podkreślenia wymaga jednak, że chociaż wydanie przez organ decyzji w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi, czyni z natury rzeczy niemożliwym zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu (por. postanowienia NSA; z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12, z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II OSK 1953/12, z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2443/12, publ. - cbois.nsa.gov.pl.).
Sąd, oceniając aktywność organu w trakcie prowadzonego postępowania nieważnościowego (z uwzględnieniem okresu po dniu 17 maja 2011 r., czyli dacie wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa – Dz. U. nr 34 poz. 173, w oparciu o którą dodano do art. 149 § 1 p.p.s.a. zapis nakazujący sądowi określanie, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa), doszedł do przekonania, że mimo przekroczenia terminów załatwienia sprawy określonych w kpa, bezczynność organu, choć naganna nie nosi cechy rażącego naruszeniem prawa. Za rażące naruszenie przepisów art. 35 kpa można bowiem uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzenia postępowania, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu (vide wyrok WSA w Warszawie z 20.10.2011 r., I SA/Wa 353/11, wyrok WSA w Poznaniu z 18.08.2011 r., II SAB/Po 60/10, wyrok WSA w Gdańsku z 11.08.2011 r., II SAB/Gd 30/11 – dostępne w CBOSA).
Tymczasem w przedmiotowej sprawie, od dnia wpłynięcia wniosku skarżących do dnia wydania decyzji z dnia [...] września 2012 r., organ podejmował działania ukierunkowane na merytoryczne rozstrzygnięcie, o czym świadczą wystąpienia do właściwych instytucji o przesłanie materiałów dowodowych. Z akt sprawy wynika również, że organ informował strony o przyczynach niemożności zakończenia postępowania oraz o nowych terminach załatwienia sprawy. Tym samym nie można mu zarzucić braku aktywności bądź – biorąc pod uwagę termin złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności oraz datę wydania rozstrzygnięcia w sprawie – długotrwałego prowadzenia postępowania.
W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 i art. 201 § 1 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.