Uzasadnienie
Pismem z 6 października 2021 r. uzupełnionym pismem z 24 listopada 2021 r. I. R. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na przewlekle prowadzenie postępowania Ministra Rozwoju i Technologii (dalej: "organ") w sprawie rozpoznania wniosku z [...] lutego 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2015 r., nr [...].
Skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego podkreślając zasadność skargi i wskazała, że organ naruszył art. 35 k.p.a. poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. Skarżąca wniosła o wyznaczenie terminu zakończenia sprawy oraz zasądzenia zadośćuczynienia.
Odpowiadając na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie. Organ opisał stan faktyczny sprawy i wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zakończone decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a." sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącym w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a). W myśl art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Przy czym zgodnie art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność). Wniesienie skargi na bezczynność organu jest zatem dopuszczalne, gdy strona uprzednio wyczerpała ww. tryb przewidziany w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Skarżąca ze stosownym wezwaniem do wydania decyzji wystąpiła do organu pismem z 25 maja 2021 r., a tym samym wyczerpała wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność organu ma miejsce jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
W orzecznictwie przyjmuje się, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji wydania przez organ, stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności czy przewlekłości organu administracji publicznej, staje się bezprzedmiotowe. Skoro organ w bezczynności już nie pozostaje, to Sąd nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., tj. zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji w sprawie.
Jak wynika z akt administracyjnych taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Minister po wniesieniu przez skarżącą skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ - postępowanie w niniejszej sprawie zakończył wydając w sprawie decyzję z [...] listopada 2021 r., nr [...], którą uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] stycznia 2015 r., nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [...].
W dacie orzekania przez Sąd organ nie pozostawał zatem w bezczynności (przewlekłości), a więc postępowanie sądowoadministracyjne stało się w tym zakresie bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu (pkt 3 sentencji wyroku).
Podkreślenia wymaga jednak, że chociaż wydanie przez organ decyzji w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi, czyni z natury rzeczy niemożliwym zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność, bądź przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. postanowienia NSA: z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12, z 18 września 2012 r. sygn. akt II OSK 1953/12, z 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2443/12; cbois.nsa.gov.pl.).
Oceniając prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z 9 listopada 2021 r. stwierdzić należy, że skarżąca zasadnie zarzuciła Ministrowi przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpoznania złożonego wniosku. Zauważyć trzeba, że wniosek z 9 lutego 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2015 r., nr [...] został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu. Przesądził o tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 20 czerwca 2018 r., sygn.. akt IV SA/Wa 3208/17. Prawomocne orzeczenie wraz z aktami sprawy wpłynęło do organu w dniu 10 października 2018 r.
Pierwsze czynności w sprawie podjęte zostały przez organ dopiero w lutym 2019 r.. – postanowieniem z [...] lutego 2019 r., nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem z [...] maja 2019 r., nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju zawiesił postępowanie w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku I. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2015 r. - z uwagi na śmierć strony – R. D. i niemożność wezwania do udziału w postępowaniu jego spadkobierców.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], Minister podjął postępowanie w niniejszej sprawie.
Następnie, pismem z 1 grudnia 2020 r., celem podjęcia dalszych czynności w sprawie, wystąpiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wypożyczenie na okres 30 dni akt przedmiotowego postępowania.
W oparciu o akta sprawy nadesłanie przy piśmie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2021 r. (data wpływu: 2021 r.) a także dane osobowe uzyskane z systemu ewidencji ludności PESEL ustalono, że w toku postępowania zmarli Z. S. (jeden z następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych wywłaszczonej nieruchomości) oraz E. B. (współwłaściciel jednego z lokali, który znajduje się w budynku położonym na wywłaszczonej nieruchomości) i nie są znani ich spadkobiercy, z uwagi na brak prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (ewentualnie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia) po ww. zmarłych.
W związku z powyższym, postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. [...], Minister zawiesił przedmiotowe postępowanie - z uwagi na śmierć stron – Z. S. oraz E. B. i niemożność wezwania do udziału w postępowaniu ich spadkobierców.
W ocenie Sądu, nie ulega więc wątpliwości, że rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Rozwoju i Technologii uchybił powołanym wyżej przepisom k.p.a., co do ustawowego terminu załatwiania sprawy. Wobec zaś podejmowania przez organ czynności nielicznych i ze znacznym przekroczeniem terminów, Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie przewlekłość nosi cechy rażącego naruszenia prawa (pkt 2 sentencji wyroku).
Sąd nie znalazł natomiast wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił (pkt 4 sentencji wyroku). Suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. W ocenie Sądu, ten dodatkowy środek w postaci przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. oraz art. 161 §1 pkt 3 w zw. z art. 149 § pkt 1 orzekł jak w punkcie 1-3 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 4 wyroku Sąd wydał na podstawie art.151 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie 5 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.