Uzasadnienie
Pismem z [...] października 2019 r. P.S.[1], P.S.[2], A.L., G.S., H.K., L.G. i Z.G. wnieśli skargę na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] pod nazwą "[...]" rej. hip. [...].
Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu przez sąd organowi akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem uwzględniającym skargę na bezczynność, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszenia prawa oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że [...] sierpnia 2017 r. skarżący wnieśli do Wojewody [...] ponaglenie w przedmiotowej sprawie, które zostało przekazane do Wojewody pismem z [...] sierpnia 2019 r., a więc dwa lata po jego złożeniu w organie i było to pierwsze pismo organu w sprawie. W ocenie skarżących, nierozpoznanie wniosku z [...] marca 2017 r. do dnia wniesienia skargi narusza art. 35 kpa, ale również podstawowe zasady postępowania administracyjnego w tym, między innymi, wyrażoną w art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania, zasadę legalności wskazaną w art. 6 kpa, zasadę praworządności wyrażoną w art. 7 k.p.a. oraz zasadę pogłębiania zaufania, o której mowa w art. 8 kpa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że przed Prezydentem prowadzone jest postępowanie administracyjne o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość zgodnie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a ponadto w aktach sprawy znajdują się nierozpoznane wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości z lat 90-tych i późniejsze, które do dnia dzisiejszego nie zostały rozpatrzone. Poinformował również, że w aktach sprawy znajdowało się nierozpatrzone ponaglenie wnioskodawców z [...] sierpnia 2017 r. W wyniku kwerendy ponaglenie to wraz z aktami sprawy zostało przekazane w dniu [...] sierpnia 2019 r. do Wojewody [...]. Jednocześnie na spotkaniu w dniu [...] września 2019 r. strona postępowania została poinformowana o stanie prawnym sprawy.
Postanowieniem z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Wojewoda [...] uznał wniesione w sprawie ponaglenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy do trzech miesięcy od dna otrzymania postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym.
Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, powinien ocenić, czy załatwiając sprawę, organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem, że organ nie rozpoznał wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] pod nazwą "[...]", rej. hip. [...], oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce.
W związku z powyższym, zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem czteromiesięcznego terminu do załatwienia sprawy (pkt 1 sentencji wyroku). Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał.
Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych pismem z [...] marca 2017 r. P.S.[1], P.S.[2], A.L., G.S., H.K., L.G. i Z.G. wystąpili z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] pod nazwą "[...]", rej. hip. [...]. Zaś pismem z [...] sierpnia 2017 r. skarżący zwrócili się z ponagleniem w sprawie rozpoznania ww. wniosku o przyznanie odszkodowania.
Ponaglenie to organ przekazał Wojewodzie [...] dopiero pismem z [...] sierpnia 2019 r. Z akt sprawy wynika zatem, że organ nie rozpoznał wniosku, a prowadząc postępowanie przez tak długi okres czasu nie zakończył sprawy. Od momentu wpływu wniosku ([...] marca 2017 r.) do [...] sierpnia 2019 r. organ pozostawał w zupełnej bezczynności, a przekazanie ponaglenia pismem z [...] sierpnia 2019 r., tj. po dwóch latach od jego wpływu do organu, było jedyną czynnością organu w sprawie. Bezczynności organu nie może przy tym usprawiedliwiać podniesiona w odpowiedzi na skargę okoliczność, że w aktach sprawy znajdują się nierozpoznane wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości, w sytuacji gdy postępowanie o przyznanie odszkodowania nie zostało zawieszone, co umożliwiał organowi art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Brak zawieszenia postępowania wszczętego wnioskiem skarżących z [...] marca 2017 r. skutkuje związaniem organu terminami wynikającymi z art. 35 § 3 k.p.a. i zobowiązuje organ do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki.
Z powyższych względów, nie można przyjąć, że organ działał w niniejszej sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Działanie na podstawie przepisów prawa oznacza - w ocenie Sądu - nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Z kolei akceptacja przez Sąd prowadzenia postępowania, które miało miejsce w niniejszej sprawie, powodowałoby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zawartej w przepisie art. 12 k.p.a. Przy czym, pamiętać trzeba, że przepisy art. 35 i art. 36 k.p.a. nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP).
To na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem takie postępowanie organu, które nie zmierza bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Powyższe determinuje ocenę Sądu, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania (punkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804).