Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] listopada 2016 r. ([...] lipca 2017 r. – data wpływu do Sądu) T. L. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy dawnej ul. [...] oraz ul. [...], oznaczoną hip. nr [...]. W ww. skardze skarżący wniósł o zobowiązanie Prezydenta do załatwienia przedmiotowej sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi odpisu wyroku, stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa i wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej art. 156 § 6 Ppsa, zasądzenie od Prezydenta na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że prowadzone jest postepowanie administracyjne o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej jako: "ugn", zgodnie z którym jedną z przesłanek badanych w postępowaniu odszkodowawczym w sprawie przedmiotowej nieruchomości jest określenie dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania działką. Organ podał, że pismami z dnia [...] lipca 2017 r. wystąpiono do Archiwum Państwowego w [...] oraz do Wydziału Architektury i Budownictwa dla [...] w sprawie dokumentów dotyczących ww. nieruchomości. Organ zauważył, że w postępowaniu o odszkodowanie konieczne jest ustalenie kiedy przedmiotowa nieruchomość została przejęta pod inwestycje i czy spełnia przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 ugn.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.
Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 P.p.s.a.). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 P.p.s.a. - w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r.). W przypadku skarg na bezczynność organu wyczerpanie środków zaskarżenia następuje przez wniesienie zażalenia lub wezwania do usunięcia naruszenia prawa przewidzianego w art. 37 § 1 kpa (w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r.), zgodnie z którym na niezałatwienie sprawy w terminie lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
Uprzednie złożenie przez skarżącego zażalenia do Wojewody [...] wyczerpuje wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi.
Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z przepisu art. 35 § 1 i 3 kpa wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 P.p.s.a. (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem celem jej jest zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne.
Jak wynika z akt sprawy wniosek o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość nie został dotychczas rozpoznany. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarga na bezczynność Prezydenta w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie zasługuje na uwzględnienie, co skutkowało zobowiązaniem organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Termin ten w ocenie Sądu jest wystarczający do załatwienia sprawy.
Jednocześnie biorąc pod uwagę sposób postępowania organu po złożeniu wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomości, Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Taka sytuacja miała miejsca w niniejszej sprawie.
Z analizy akt sprawy wynika, że od wpływu do organu wniosku o odszkodowanie w dniu 14 grudnia 2015 r. do 17 lipca 2017 r. organ nie podjął żadnej czynności merytorycznej w sprawie. Dopiero po upływie dziewiętnastu miesięcy od daty doręczenia organowi żądania wszczęcia postępowania organ trzema pismami z dnia [...] lipca 2017 r. wystąpił do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...], Archiwum Państwowego w [...] i Wydziału Architektury i Budownictwa dla [...] Urzędu [...] o nadesłanie stosownych dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Organu nie zmobilizowało do działania ani postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r., ani rozpoznawana skarga, która wpłynęła do organu w dniu 14 listopada 2016 r.
Analiza postępowania organu pokazuje, że przez okres dziewiętnastu miesięcy od daty wszczęcia postępowania organ zaniechał jakichkolwiek czynności merytorycznych mających na celu zakończenie postępowania, co w sposób oczywisty i nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Obrazuje to podejście organu do potrzeby szybkiego zakończenia postępowania, jak również wskazuje na lekceważenie praw strony do rozpoznania jej sprawy bez zbędnej zwłoki. W ocenie Sądu, taki sposób działania organu szczególnie rażąco narusza zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), jak i przepisy procedury administracyjnej określające terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (art. 35 § 1-3 kpa).
Ponadto zauważyć należy, że organ od momentu wpłynięcia wniosku o odszkodowanie ani razu nie wykonał obowiązku określonego w art. 36 § 1 kpa dotyczącego informowania stron o niezałatwieniu sprawy w terminie. Takie postępowanie organu rażąco narusza zawarte w art. 7 i art. 8 kpa zasady stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
W tych okolicznościach Sąd uznał za zasadne wymierzenie organowi grzywny w wysokości 1000 zł, która ma na celu zdyscyplinowanie i zmobilizowanie organu do niezwłocznego załatwienia sprawy.
Z powyższych względów w pkt 1, 2 i 3 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 i § 1a i art. 149 § 2 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.