Uzasadnienie
J.R. (dalej: "Skarżący") pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") w przedmiocie rozpatrzenia sprawy dotyczącej odszkodowania za nieruchomość położoną w [...]., w rejonie ulic [...],[...],[...], oznaczoną dawniej numerem [...], o pow. [...] m², oznaczoną numerem hipotecznym [...] (dalej: "Nieruchomość").
Skarżący wniósł o wyznaczenie organowi terminu dla załatwienia sprawy, rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że w dniu [...] czerwca 2012 r. wystąpił z wnioskiem o odszkodowanie za Nieruchomość. Z uwagi na fakt, że wniosek ten obejmował wiele nieruchomości, w dniu [...] listopada 2012 r. złożył wniosek o przyznanie odszkodowania za tę konkretną Nieruchomość. Wobec bezczynności Prezydenta, Skarżący wystąpił do Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z zażaleniem w trybie art. 37 k.p.a. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. Wojewoda wyznaczył Prezydentowi termin 3 miesięcy na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie informując, że pismem z dnia 2 lutego 2016 r. strony poinformowane zostały o przyczynach niedotrzymania terminu oraz przewidywanym terminie zakończenia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."), sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji albo dokonania czynności i stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Z przepisu art. 35 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej zwanej "kpa") wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Natomiast instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem celem jej jest zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, że zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...] a tym samym zobowiązanie organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest, iż Prezydent nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za Nieruchomość. Z tego względu Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie za Nieruchomość w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Przy czym, zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy wyznaczony termin czteromiesięczny dla załatwienia wniosków odszkodowawczych jest terminem wystarczającym i dającym realną możliwość ustalenia przez organ dokładnego stanu faktycznego oraz wydania orzeczenia merytorycznego.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Prezydent m.st. Warszawy nie zastosował się do terminów załatwienia sprawy przepisanych art. 35 kpa, jak również do terminu wyznaczonego przez Wojewodę postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r.
Z przedstawionych sądowi akt administracyjnych wynika, że od daty otrzymania wniosku, to jest od [...] czerwca 2012 r. czynności mające na celu ustalenia stanu faktycznego sprawy organ podejmował w 2012 r. występując w dniu [...] lipca 2012 r. o akta własnościowe nieruchomości, w dniu [...] października 2012 r. o akta lokalizacyjne, i w dniu [...] grudnia 2012 r. o nadesłanie zaświadczenia z ksiąg wieczystych.
Kolejne czynności podjęte zostały przez organ dopiero w dniu [...] lutego 2016 r. (pisma skierowane do Urzędu [...] o nadesłanie informacji z ewidencji gruntów dla celów służbowych, pismo do Archiwum Państwowego o nadesłanie kopii [...] zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia [...] sierpnia 1931 r. oraz kopii dokumentów z akt nieruchomości [...] dotyczących tychże nieruchomości).
Oznacza to, że okres przeszło trzech lat organ nie podejmował żadnych czynności zmierzających do rozpoznania sprawy, co więcej, czynności podjęte w dniu [...] lutego 2016 r. uznać należy za wynik złożenia przez Skarżącego skargi na bezczynność.
Sąd wskazuje w tym miejscu, że stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Dotyczy to również spraw skomplikowanych i wymagających zgromadzenia dokumentów sprzed wielu lat. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania do organów Państwa.
W ocenie Sądu postępowanie Prezydenta niewątpliwie pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 kpa. Przy czym bezczynność organu w ramach postępowania o ustalenie odszkodowania może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady prawa do słusznego odszkodowania, które powinno być wypłacone w rozsądnym terminie. Ponadto może prowadzić do naruszenia art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Jak wskazuje Europejski Trybunał Praw Człowieka w swoim orzecznictwie, ekwiwalentność odszkodowania może zostać zaburzona poprzez nieuzasadnione opóźnienie w jego wypłacie (vide Almeida Garrett, Mascarenhas Falcão i inni przeciwko Portugali, nr 29813/96 and 30229/96, § 54, ECHR 2000-I).
Jednocześnie nieuzasadnione opóźnienie w wypłacie odszkodowania z tytułu przejęcia nieruchomości prowadzi do zwiększenia szkody majątkowej osób, którym przejęto nieruchomości, stawiając ich w pozycji niepewności prawnej (vide Akkus v. Turkey, 9 July 1997, § 29, Reports 1997-V). Ponadto art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej stanowi, że nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za słusznym odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Dlatego ocena bezczynności w ramach postępowań odszkodowawczych ma szczególny wymiar, który Sąd zawsze musi mieć na uwadze. Z tych względów Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd uznał również, że w realiach niniejszej sprawy, stwierdzenie, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w wystarczający sposób zdyscyplinuje organ.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) w związku z § 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), na podstawie których Sąd zasądził na rzecz Skarżącego zwrot wpisu sądowego w kwocie 100 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 240 złotych.