Uzasadnienie
Pismem z [...] sierpnia 2015 r. S.K. i H.K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość [...] położona przy ul. [...] oznaczonej hip. [...] dz. nr [...], objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Skarga ta wniesiona został w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem z [...] grudnia 1988 r. S.K. działając w imieniu własnym oraz M.K. i H.K., wystąpił do Urzędu Dzielnicowego [...] o "przywrócenie prawa własności", ewentualnie "o wypłacenie odszkodowania" m.in. za wskazaną na wstępie nieruchomość. Wobec nierozpoznania sprawy zainicjowanej tym podaniem, pismem z [...] lutego 2014 r. S.K. i H.K. ponowili żądanie ustalenia odszkodowania. Kolejnym pismem z dnia [...] lutego 2015 r. sprecyzowali, że złożony w dniu [...] grudnia 1988 r. wniosek, dotyczył przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Wobec braku podejmowania czynności w sprawie, pismem z [...] lutego 2015 r. skarżący wystąpili do Wojewody [...] z zażaleniem na niezałatwienie przez organ sprawy w terminie, w efekcie rozpoznania którego Wojewoda ów – postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. nr [...] - wyznaczył Prezydentowi [...] trzymiesięczny termin na podjęcie w sprawie rozstrzygnięcia. Przy czym postanowienie to Wojewoda wydał mając na względzie wyłącznie treść zażalenia, gdyż odpowiedzi na zażalenie i akt sprawy Prezydent [...] organowi wojewódzkiemu nie nadesłał, mimo dwukrotnego występowania o nie przez Wojewodę.
Wobec dalszej zwłoki organu S.K. i H.K. wnieśli wskazaną na wstępie skargę, żądając zobowiązania Prezydenta [...] do zakończenia postępowania, rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę (udzielonej [...] czerwca 2016 r.), organ wnioskował o nierozpatrywanie sprawy w trybie uproszczonym i wyjaśniał, że do zakończenia postepowania konieczne jest jeszcze ustalenie, czy przed dniem wejścia w życie dekretu przedmiotowa działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a także w jakiej dacie poprzedni właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania gruntem. W związku z czym przy piśmie z [...] kwietnia 2016 r. Biuro Gospodarki Nieruchomościami wystąpił do Archiwum Państwowego w [...] o plan zabudowy z 1931 r., który to dokument dotychczas do organu nie wpłynął.
Ponadto zwrócono się do Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] o akta dotyczące realizacji inwestycji na przedmiotowym gruncie. Poinformowano również pełnomocnika skarżących, pismem z [...] kwietnia 2016 r., że po zebraniu kompletu dokumentów decyzja kończąca postępowania w sprawie zostanie wydana bez zbędnej zwłoki, a planowany termin zakończenia postępowania wyznaczono do 31 grudnia 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
skarga jest uzasadniona.
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) dalej zwaną p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Może więc to nastąpić niezależnie od stanowiska w tym zakresie wyrażanego przez strony postępowania. Stąd brak zgody Prezydenta [...] na rozpoznawanie w tym trybie skargi S.K. i H.K., nie mógł mieć istotnego znaczenia.
Zarzucana zaś przez skarżących bezczynność Prezydenta [...] miała mieć miejsce przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), odszkodowania za utraconą nieruchomość [...] położoną w przy ul. [...], hip [...] dz. [...].
Bezczynność organu zachodzi natomiast – jak odkreśla się w orzecznictwie - gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla jej stwierdzenia nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.
Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a., zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., a także o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki, uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...]. Bezsporne jest bowiem, że organ, wbrew obowiązkom wynikającym z ww. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, nie rozpoznał sprawy i w dacie orzekania nadal pozostaje w zwłoce.
Jak wynika z akt sprawy wniosek o ustalenie odszkodowania za utraconą nieruchomość z 31 grudnia 1988 r. do organu wpłynął na początku stycznia 1989 r. Mimo, że od tego momentu upłynęło przeszło 27 lat organ nadal go nie rozpoznał. Mało tego w okresie tym, poza nielicznymi czynnościami, realizowanymi na początku lat dziewięćdziesiątych ub. wieku przez ówczesną komórkę organizacyjna Urzędu Rejonowego, do momentu doprecyzowania wniosku (w roku 2015) nie podejmował on jakichkolwiek czynności w sprawie ukierunkowanych na jej rozpoznanie. Niewątpliwie zatem Prezydent [...] Warszawy pozostaje w niej bezczynny, co czyni skargę oczywiście zasadną. A to z kolei implikuje po stronie Sądu obowiązek wyznaczenia organowi terminu załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) oraz oceny charakteru zaistniałej zwłoki (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Ta zaś w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo. Żadne bowiem okoliczności nie mogą usprawiedliwiać ponad dwudziestosiedmioletniej zwłoki w jej załatwieniu. Tym bardziej gdy nie jest ona wywołana obiektywnie weryfikowalnymi przeszkodami uniemożliwiającymi zakończenie postępowania, ale li tylko stanowi efekt zaniechania podejmowania przez organ przez ponad 23 lata (od 1992 r. do 2015 r.) jakichkolwiek działań ukierunkowanych na załatwienia sprawy. Nie sposób również nie dostrzec, że toku tego wieloletniego postępowania organ całkowicie zlekceważył obowiązek, o którym mowa w art. 36 § 1 k.p.a.. Po raz pierwszy o przyczynach zwłoki i nowym terminie zakończenia postępowania poinformował bowiem strony dopiero po 27 latach od jego wszczęcia i w kilka miesięcy po wniesieniu skargi do Sądu (vide pismo z [...] kwietni 2016 r., nr [...] – k. 49 akt administracyjnych).
Taki sposób procedowania sprawy administracyjnej pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania oraz ustanowioną w art. 8 k.p.a. zasadą prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej, a tym samym narusza w sposób rażący normy prawne zawarte w przepisach art. 8, 12 i 35 § 1 i 3 k.p.a. Nie bez znaczenia dla powyższej konstatacji jest także lekceważące podejście przez organ do wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. obowiązku przekazania sądowi skargi w terminie 30 dni od jej wniesienia. Ta wszak została przesłana do Sądu dopiero 10 miesięcy po jej wniesieniu, a przyczyn tej zwłoki Prezydent [...] w ogóle nie wyjaśnił.
Wyznaczając z kolei, stosowanie do art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a, termin załatwienia sprawy (którego bieg rozpoczynał się będzie do daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd uwzględnił skomplikowany, historyczny charakter sprawy rozstrzyganej na gruncie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także fakt niepozyskania jeszcze wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na zrekonstruowanie kluczowych elementów stanu faktycznego (odnoszących się do stanu nieruchomości z dnia wejścia w życie dekretu, utraty możliwości nią władania przez dawnego właściciela lub jego następcę prawnego) – na co wskazywał organ w odpowiedzi na skargę.
Sąd miał także na względzie konieczność wykonania przed rozstrzygnięciem sprawy (w przypadku potwierdzenia spełnienia przesłanek wydania decyzji pozytywne) wyceny nieruchomości, do której strony będą mogły zgłaszać zastrzeżenia i uwagi. Z tych względów rozsądnym i realnym terminem w jakim możliwe jest zakończenia postępowania, uwzględniającym także gwarancje procesowe stron, termin czterech miesięcy. Umożliwia on przy tym załatwienie sprawy bez konieczności występowania przez stronę z kolejną skargą - mającą tym razem na celu wykazanie, że organ wyroku nie wykonał - co z kolei może także prowadzić do dalszej zwłoki, spowodowanej choćby koniecznością przekazaniem akt sprawy do Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. i art. 120 wz. Z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku.
W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 sentencji) orzeczono zaś na podstawie na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r, poz. 1804).