Uzasadnienie
Pismem z dnia [... października 2017 r. (data prezentaty) T. F., Z. K., M. K., W. Z., M. R., B. R., B. F. i M. R. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] hip. "[...]" dz. [...].
Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. T. F., Z. K., M. K., W. Z., M. R. i B. R. wystąpili do Prezydenta [...] z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] hip. "[...]" dz. [...].
Rozpoznając powyższy wniosek Prezydent [...] pismami:
- 1) z dnia [...] września 2014 r. wystąpił do:
- - Urzędu Miasta [...] Biuro Gospodarki Nieruchomościami Delegatura w Dzielnicy [...] z prośbą o przesłanie akt własnościowych nieruchomości położonej przy ul. [...] hip. "[...]" działka gruntu nr [...],
- - Sądu Rejonowego dla [...][...] wydział Ksiąg Wieczystych z prośbą o wydanie zaświadczenia z czterech działów księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w [...] przy ul. [...] hip. "[...]" działka gruntu nr [...],
- 2) z dnia [...] listopada 2014 r. wystąpił do:
- - Archiwum Państwowego w [...] z prośbą o przesłanie szeregu dokumentów dotyczących tej nieruchomości,
- - pełnomocnika skarżących z wezwaniem do dołączenia do akt sprawy postanowień spadkowych oraz dokumentów potwierdzających następstwa prawne po wymienionych osobach.
Pełnomocnik wnioskodawców pismami z dnia [...] stycznia 2015 r., [...] lipca 2015 r. i [...] sierpnia 2015 r. złożyła do akt sprawy szereg postanowień spadkowych.
Następnie pismem z dnia [...] lutego 2017 r. - powołując się na wyrok NSA z 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2645/15 - wystąpiła o wypłatę odszkodowania na rzecz wnioskodawców w przypadających na nich udziałach.
Zaś w dniu [...] marca 2017 r. (data wpływu do organu) wniosła - na zasadzie art. 37 § 1 kpa - zażalenie do Wojewody [...] na niezałatwienie sprawy w terminie przez Prezydenta [...].
Po rozpoznaniu zażalenia Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] uznał wniesione w sprawie zażalenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi [...] dodatkowy termin załatwienia sprawy wynoszący dwa miesiące od dnia otrzymania postanowienia.
Organ drugiej instancji stanął na stanowisku, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa.
Podniósł, że stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.
Wojewoda dodał, iż z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Prezydent [...] nie podjął żadnych czynności w celu wydania merytorycznej decyzji, nie dotrzymał ww. terminu - tym samym pozostaje w bezczynności.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda uznał, iż na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa - a zatem zachodzi konieczność wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia tej sprawy. Dodał, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Akta sprawy wraz z postanowieniem Wojewody [...] wpłynęły do organu w dniu [...] lipca 2017 r. - zatem wyznaczony dwumiesięczny termin upłynął w dniu [...] września 2017 r.
W dniu [...] października 2017 r. (data prezentaty) T. F., Z. K., M. K., W. Z., M. R., B. R., B. F. i M. R. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] hip. "[...]" dz. [...] - zarzucając mu naruszenie prawa poprzez przekroczenie terminów rozpoznania sprawy określonych przepisami kpa.
Wnieśli w niej o wyznaczenie terminu, w którym Prezydent [...] będzie zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia w sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie prowadzone jest postępowanie o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Następnie podniósł, że pismem z dnia [...] listopada 2014 r. pełnomocnik stron postępowania została wezwana do uzupełnia materiału dowodowego poprzez dostarczenie m.in. dokumentów określających następców prawnych dawnych właścicielek gruntu położonego przy ul. [...] tj. po J. F. i G. R. W odpowiedzi na powyższe wezwanie [...] K. M. przy pismach z dnia [...] stycznia 2015 r. i [...] lipca 2015 r. przedłożyła do akt sprawy dokumenty określające krąg następców prawnych po J. F. oraz postanowienie o nabyciu praw do spadku po G. R., wraz z informacją, iż spadkobierczyni G. R. była żona W. R., która zmarła w 1974 r. w [...].
W celu ustalenia pełnego kręgu osób będących stronami postępowania pismami z dnia [...] sierpnia 2015 r., [...] lipca 2017 r. i [...] października 2017 r. Biuro podjęło czynności mające na celu uzyskanie odpisu postanowienia o nabyciu praw do spadku po W. R.. Jednakże - pomimo podjętych działań - na dzień dzisiejszy nie uzyskano dokumentów określających pełen krąg osób uprawnionych do występowania z roszczeniem.
Ponadto Biuro podjęło także starania w celu skompletowania dokumentacji administracyjnej niezbędnej do ustalenia, czy nieruchomość położona przy ul. [...] ozn. hip. "[...] " dz. [...] spełnia przesłanki wskazane w art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami niezbędne do przyznania odszkodowania. W tym celu pozyskano akta własnościowe oraz dokumenty ze zbiorów Archiwum Państwowego w [...]
Do dnia 27 marca 2018 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.".
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta [...], złożyli zażalenie w trybie art. 37 § 1 kpa do Wojewody [...].
Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw.
Podnieść również należy, iż zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia
- - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa.
Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem jak - wynika z akt sprawy - wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] hip. "[...]" dz. [...] nie został dotychczas rozpoznawany.
W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie odszkodowania Sąd uznał za całkowicie uzasadniony.
Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa.
Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa".
Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - ponieważ Prezydent [...] nie dochował terminów do załatwienia sprawy określonych w kpa.
Nie do zaakceptowania jest w demokratycznym państwie prawa sytuacja, w której postępowanie prowadzone jest przez organ administracji ponad 3,5 roku. Zdaniem Sądu okres ten jest wystarczający, aby zakończyć nawet niezwykle skomplikowaną sprawę.
Art. 149 p.p.s.a. nie określa kryteriów, jakimi powinien kierować się Sąd Administracyjny określając organowi termin do wykonania wyroku przez podjęcie nakazanych nim działań. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Powinien kierować się interesem strony, a przede wszystkim brać pod uwagę specyfikę danej sprawy.
Wobec powyższego Sąd uznał, że - biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy - termin czteromiesięczny na rozpoznanie wniosku o odszkodowanie będzie adekwatny i realny.
W tym czasie Prezydent [...] powinien w sposób jednoznaczny ustalić, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania odszkodowania z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i w zależności od dokonanych ustaleń wydać stosowną decyzję.
Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 §1 pkt 1 i §1a, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.