Uzasadnienie
K. S., N. S., M. S., M. S. i M. S. – reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego K. S. (dalej jako "skarżący") pismem z 5 lutego 2020 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rozwoju (dalej jako "Minister" lub "organ") w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2018 r. nr [...] w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako dz. nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...]. W uzasadnieniu skargi wskazali, że mimo upływu terminu załatwienia sprawy, organ nie wydał decyzji, ani też nie zawiadomił skarżących o przyczynach zwłoki i przewidywanym terminie zakończenia postępowania. Postępowanie odwoławcze prowadzone jest pozornie, a zwłoka organu jest świadoma i celowa. W tej sytuacji skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do wydania decyzji; przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej w wysokości 5 000,00 zł oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniosku o zasądzenie sumy pieniężnej wskazali, że nie przeciwstawiali się w jakikolwiek sposób wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, nie utrudniali również wejścia robotników na grunt. Co więcej, przed rozpoczęciem robót budowlanych usunęli wszelkie maszyny i sprzęty z działki tak, aby grunt był gotowy na rozpoczęcie budowy drogi. Mimo tego organ zwleka przez rok z wydaniem decyzji. Przyznana suma pieniężna będzie więc dla skarżących zadośćuczynieniem za bezczynność organ, szczególnie w sytuacji, gdy skarżąca – K. S. jest wdową z czwórką dzieci, a wywłaszczony grunt był dodatkowym źródłem zarobkowania (pole było dzierżawione lub zasiewane, dzięki czemu otrzymywano za nie dopłaty). Wskutek wywłaszczenia skarżąca utraciła ww. źródło dochodu, co przyczyniło się do pogorszenia jej sytuacji materialnej. Przyczynił się do tego również Minister swoją opieszałością.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że w toku postępowania odwoławczego zobligowany jest do analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie, weryfikacji rozstrzygnięcia wydanego przez organ pierwszej instancji, a ponadto do odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania. Zauważył, że sprawy dotyczące ustalenia odszkodowania są sprawami skomplikowanymi z uwagi na konieczność analizy operatu szacunkowego, stanowiącego główny dowód. Minister zwrócił również uwagę na problemy kadrowe oraz liczny wpływ spraw (Minister prowadzi w Wydziałach Odszkodowawczych ponad 2000 spraw, zaś referentów zajmujących się nimi jest 17). Organ zaznaczył, że przedmiotowe odwołanie przekazane zostało do niego w dniu 15 kwietnia 2019 r., zaś w dniu [...] lutego 2020 r. wydał decyzję w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia bezczynności.
W piśmie procesowym z 15 czerwca 2020 r. skarżący wskazali, że z uwagi na wydanie przez organ decyzji z [...] lutego 2020 r., cofają zawarty w skardze wniosek dotyczący zobowiązania Ministra do rozpoznania odwołania, jednak podtrzymują wniosek o zasądzenie sumy pieniężnej oraz kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji natomiast wydania przez organ stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności organu administracji publicznej, bądź przewlekłości postępowania, staje się bezprzedmiotowe. Sąd, skoro organ w bezczynności już nie pozostaje, nie może bowiem zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 p.p.s.a., tj. w przypadku uznania zasadności skargi zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji.
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Minister decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania skarżących, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2018 r. Zdaniem Sądu, wydanie przez organ ww. decyzji wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność w przedmiocie rozpoznania powyższego odwołania, nawet wówczas, gdy orzeczenie to podjęte zostało z naruszeniem terminu przewidzianego do jego wydania - jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Oczywiste jest bowiem, że organ sprawę już załatwił. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się zatem bezprzedmiotowe.
Wskazać jednak należy, że wydanie przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a., że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, w tym zakresie, Sąd jest zobowiązany się wypowiedzieć. Aby wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić czy organ administracji załatwiając sprawę podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność w niniejszej sprawie nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Należy mieć bowiem na uwadze, że odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2018 r. wpłynęło do Ministra dopiero w dniu 15 kwietnia 2019 r. Po analizie akt sprawy, wniesionego odwołania i wniosków w nim zawartych, koniecznym stało się uzyskanie potwierdzenia przez rzeczoznawcę majątkowego aktualności operatu szacunkowego z [...] września 2018 r., stanowiącego podstawowy dowód w sprawie. Klauzula aktualizacyjna wpłynęła do Ministra w dniu 20 stycznia 2020 r. Choć zatem organ przekroczył termin rozpatrzenia przedmiotowego odwołania określony w Kodeksie postępowania administracyjnego, to jednak mając na względzie charakter sprawy oraz podnoszone w odpowiedzi na skargę okoliczności, a także fakt, że decyzja ostatecznie została wydana w dniu [...] lutego 2020 r., Sąd uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
W orzecznictwie sądowadministracyjnymi podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, nie miało miejsca.
Jednocześnie w ocenie Sądu, z uwagi na wydanie decyzji rozpoznającej wniesione odwołanie, jak również z uwagi na nieznaczne i uzasadnione przekroczenie terminu załatwienia sprawy, brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. i w tej części skargę Sąd oddalił. Powołany przepis nie precyzuje charakteru przyznawanej kwoty pieniężnej, stanowiąc jedynie o "sumie pieniężnej". Kwota ta, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma też znaczenie kompensacyjne. Oznacza to, że ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Użycie przez ustawodawcę czasownika "może" w treści art. 149 § 2 p.p.s.a. oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania grzywny bądź sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny.
W związku z tym wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że podnoszone w uzasadnieniu wniosku o zasądzenie sumy pieniężnej okoliczności w zakresie pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny skarżących w związku z wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości, choć zrozumiałe, to jednak nie dotyczą wydanej w niniejszej sprawie decyzji odszkodowawczej, ale postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości skarżących. Z kolei niniejsze postępowanie ma właśnie na celu zrekompensowanie skarżącym przejęcia gruntu, poprzez wypłatę należnego odszkodowania.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. W pkt 3 wyroku orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 4 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na powyższe koszty składa się wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.