Uzasadnienie
W dniu [...] grudnia 2013 r. do Prezydenta W. wpłynął wniosek Z. P. i W. M., o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], oznaczonej numerem hipotecznym [...], objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
W związku z nierozpoznaniem złożonego wniosku, wnioskodawcy pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. wystąpili do Wojewody [...] z zażaleniem na niezałatwienie przez Prezydenta sprawy w terminie
Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., nr [...], Wojewoda uznał wniesione zażalenie za uzasadnione, zobowiązując jednocześnie Prezydenta W. do rozpoznania złożonego wniosku odszkodowawczego w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia postanowienia.
W dniu [...] kwietnia 2015 r. Z. P. oraz W. M. reprezentowani przez pełnomocnika adw. I. R., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta W. w rozpoznaniu ich wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], o nr ewid. [...] i [...] z obrębu [...], wchodzącej w skład dawnej nieruchomości hip. Nr [...].
W skardze strony zarzuciły organowi naruszenie art 35 oraz art. 36 Kpa, jak również zasadę szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 Kpa. Zdaniem skarżących pomimo ustalenia wszystkich okoliczności sprawy oraz zebrania potrzebnej dokumentacji, organ w dalszym ciągu uporczywie powstrzymuje się od działań zmierzających do zakończenia postępowania i wydania decyzji odszkodowawczej. Dlatego też skarżący wnieśli o stwierdzenie bezczynności Prezydenta w stopniu rażącym, jak również obciążenie organu grzywną stosownie do art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując że pismem z dnia [...] października 2015 r. poinformował pełnomocnika wnioskodawców, iż z uwagi na analizę akt własnościowych w celu ustalenia, czy nieruchomość spełnia przesłanki określone w art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie było możliwe rozpatrzenie wniosku o odszkodowanie za sporną nieruchomość. Jednocześnie organ wskazał, że pismem tym poinformował stronę, że przewidywany termin zakończenia sprawy to dzień [...] stycznia 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – powoływana dalej jako "p.p.s.a"), sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do treści art. 149 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 2 ppsa, sąd w przypadku o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wiosek strony o wymierzeniu organowi grzywny określonej w art. 156 § 6 ppsa.
Z przepisu art. 35 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej zwanej "Kpa") wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 Kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 Kpa).
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (vide wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Natomiast instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem celem jej jest zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga Z. P. i W. M. na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku odszkodowawczego zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie poza sporem jest, iż Prezydent W. w prowadzonym postępowaniu dopuścił się bezczynności. Nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie za przejętą nieruchomość. Wniosek wpłynął do organu w dniu [...] grudnia 2013 r. Zatem od tej daty rozpoczął bieg termin do załatwienia sprawy, określony w art. 35 § 3 Kpa. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 Kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Tymczasem pomimo upływu ponad [...] lat od złożenia przez skarżących opisanego wniosku, Prezydent W. nie zakończył postępowania zainicjowanego tym wnioskiem i nie podjął rozstrzygnięcia merytorycznego. Z tego względu Sąd zobowiązał Prezydenta W. do rozpatrzenia wniosku odszkodowawczego w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Analizując sprawę, nie można również przyjąć, że organ działał w sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki oraz na bieżąco prowadził sprawę. Z akt sprawy wynikało, że jednocześnie z postępowaniem odszkodowawczym toczyło się postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku dekretowego o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) spornej nieruchomości, który co do zasady ma pierwszeństwo przed wnioskiem odszkodowawczym. Jednakże w takiej jednak sytuacji Prezydent W. powinien był zawiesić toczące się postępowanie odszkodowawcze, nie zaś bezczynnie czekać na wynik postępowania dekretowego.
Za naganny uznać należy również fakt, że złożona w niniejszej sprawie w dniu [...] kwietnia 2015 r. skarga na bezczynność, została przez Prezydenta przekazana do Sądu dopiero w dniu [...] października 2015 r., a zatem z uchybieniem 30 - dniowego terminu o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a.
Powyższe ustalenia sprawy prowadzą do wniosku, że organ pozostaje w stanie bezczynności, a ta - w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy - przybiera postać kwalifikowaną, tj. - rażąco narusza prawo. Brak bowiem podejmowania przez tak znaczny okres czasu realnych działań ukierunkowanych na merytoryczne załatwienie sprawy administracyjnej pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i 12 Kpa.
Ponadto organ nie wywiązywał się z obowiązków wynikających z art. 36 Kpa i w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 Kpa, nie powiadamiał o tym fakcie strony. Zrobił to raz pismem z dnia [...] października 2015 r., wyznaczając przy terminy, z którego z wynikało, że Prezydent z góry założył możliwość przekroczenia ustawowych terminów załatwienia sprawy. Praktyki takie są niedopuszczalne. Wprawdzie przepis art. 36 Kpa, nie stwarza ograniczeń ani też nie ustala zasady, którą powinien kierować się organ przy wyznaczaniu nowego terminu, jednakże nie oznacza to dowolności i swobody. Musi on bowiem być interpretowany zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego.
Jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o wymierzenie organowi grzywny i w tym zakresie skargę oddalił. Wymierzenie grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest bowiem dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który w ocenie Sądu powinien być stosowanym w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. A więc tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego. Taka sytuacja zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 120 p.p.s.a art. 149 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w pkt 3 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 4 sentencji) orzeczono zaś na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i 205 § 2 powołanej ustawy.