Uzasadnienie
Pismem z dnia 4 stycznia 2018 r. (data wpływu do organu 8 stycznia 2018 r.) M. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...],[...],[...].
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 36 § 1 w związku z art. 35 § 1, § 2 i § 3 kpa w związku z art. 12 kpa, polegające na braku podejmowania działań zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania opisanego na wstępie wniosku, a także brak wskazania konkretnych przyczyn zwłoki w załatwieniu sprawy. Wskazała, że przedmiotowe postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku jest prowadzone przez Prezydenta od ponad dwóch i pół roku, tj. od daty wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] września 1957 r., nr [...] o odmowie przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Z uwagi na niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie oraz brak zawiadomienia o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy, skarżąca w dniu 25 października 2017 r. złożyła pismo ponaglające Prezydenta do niezwłocznego podjęcia czynności oraz zakończenia postępowania w sprawie - jednak pismo to pozostało bezskuteczne.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o: zobowiązanie Prezydenta do zakończenia w terminie miesiąca postępowania poprzez wydanie decyzji merytorycznie rozpoznającej opisany na wstępie wniosek, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, zasądzenie od Prezydenta na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezydent opisał dotychczasowy tok postępowania w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wskazał, że na skutek wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. [...]z dnia [...] września 1957 r. "odżył" wniosek dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości [...] o ustanowienie do tej nieruchomości prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego). Jednocześnie w sprawie zaistniała konieczność zgromadzenia obszernego materiału dowodowego oraz dokonania niezbędnych ustaleń stanu faktycznego. O przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy oraz o terminie wydania decyzji skarżąca została poinformowana pismem z dnia 7 lutego 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 1 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa.
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, Skarżąca pismem z dnia 25 października 2017 r. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z ponagleniem dotyczącym bezczynności Prezydenta w rozpoznaniu opisanego na wstępie wniosku, czym wyczerpała wymóg ustawowy warunkujący wniesienie przedmiotowej skargi.
W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że Prezydent nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Taki stan rzeczy prowadzi do konstatacji, że organ niewątpliwie dopuścił się bezczynności. Z tego względu Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia powołanego wniosku w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu termin ten jest wystarczający do załatwienia sprawy.
Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.), Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Na skutek wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. stwierdzającej nieważność decyzji dekretowej z dnia [...] września 1957 r. wyżej wymieniony wniosek wymaga ponownego rozpoznania – na co również wskazała organowi uwagę skarżąca w piśmie z dnia 6 grudnia 2016 r., żądając niezwłocznego rozpoznania tego wniosku.
Przy czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 18 sierpnia 2015 r. przekazało Prezydentowi w ślad za ww. decyzją akta sprawy, a organ nie podjął konkretnych działań w celu rozpoznania tego wniosku. Ponadto w okresie od 22 września 2015 r. do 7 lipca 2016 r. organ nie dokonał żadnej czynności mającej odzwierciedlenie w aktach sprawy, a zmierzającej do rozpoznania złożonego wniosku. Pomimo monitów skarżącej, organ nadal nie czynił starań w celu zakończenia postępowania aż do lutego 2018 r., kiedy to wystąpił do różnych instytucji o nadesłanie dokumentów do sprawy, a także zawiadomił skarżącą o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu wniosku i o nowym terminie wydania decyzji merytorycznej do końca lipca 2018 r. Działania te organ podjął jednak, jak się wydaje, dopiero w reakcji na niniejszą skargę na bezczynność z dnia 4 stycznia 2018 r., tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy.
Jak wynika z akt sprawy, organ w sprawie działał opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia. Z tych względów zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta nosi cechy rażącego naruszenia prawa.
Sąd uznał jednak, że dodatkowa sankcja prawna, tj. przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej, nie może być w niniejszej sprawie zastosowana i w tej części skargę oddalił. Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie. Suma pieniężna o której mowa w art. 154 § 7 powołanej ustawy ma charakter kompensacyjny. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. W ocenie Sądu ten środek w postaci przyznania na rzecz skarżącej sumy pieniężnej powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest obiektywnie weryfikowalnych okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, ze bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Zdaniem Sądu taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jeszcze nie zachodzi.
W rozpoznawanej sprawie wniosek dekretowy "odżył" dopiero po wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] września 1957 r. o odmowie przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości [...]. Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, że z treści skargi nie wynika, aby skarżąca doznała krzywdy w związku z nierozpoznanie od lipca 2015 r. przez organ administracji przedmiotowego wniosku, którą należałoby zrekompensować i która to okoliczność mogłaby podlegać ocenie Sądu orzekającego, Sąd w tej części skargę oddalił.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i 1a oraz na podstawie art. 151 w związku z art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804, ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.