Uzasadnienie
M. M. wniosła skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], wchodzącej w skład dawnej nieruchomości oznaczonej jako "[...] nr [...] i [...], nr hip. [...]. Skarżąca wniosła o zobowiązanie Prezydenta [...] do załatwienia sprawy w możliwie najkrótszym terminie, o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ powinien działać wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. Podała, że [...] stycznia 2020 r. wniosła ponaglenie na bezczynność Prezydenta [...] jednak do dnia złożenia skargi organ nie rozpoznał wniosku.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie.
Wskazał, że prowadzone jest postępowanie wszczęte wnioskiem z [...] kwietnia 1990 r., złożonym przez M. G. o zwrot lub odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...]. Wyjaśnił, że wniosek został ponowiony przez M. M. z d. G. pismem z [...] października 1997 r. Organ podał, że w toku prowadzonego postępowania podjęto szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji. Pismem z [...] marca 2020 r. pełnomocnik stron został poinformowany o konieczności uzupełnienia wniosku o wskazane w piśmie dokumenty. Ponadto, organ wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] IX Wydział Ksiąg Wieczystych o nadesłanie wykazu hipotecznego nieruchomości ze wskazaniem właścicieli gruntu na dzień 21 listopada 1945 r.,tj. na dzień wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...].
Pismem z [...] maja 2020 r. pełnomocnik poinformował, że skarżąca zmarła, a jej następcami prawnymi są A. M. oraz B. W. Do pisma dołączył akt poświadczenia dziedziczenia po M. M. oraz pełnomocnictwa do reprezentowania następczyń prawnych po skarżącej. Tym samym w miejsce skarżącej wstąpiły jej spadkobierczynie A. M. oraz B. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a." sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt. 1-4. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 37 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność) lub gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość), stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu do organu prowadzącego postępowanie. Przedmiotowa skarga jest dopuszczalna, gdyż skarżąca dopełniła wymogu formalnego wyczerpania środków zaskarżenia składając ponaglenie.
Wskazać należy, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.).
W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że po stronie organu wystąpiły przesłanki pozwalające stwierdzić bezczynność w prowadzeniu postępowania. Wniosek z [...] kwietnia 1990 r., o zwrot nieruchomości ponowiony przez M. M. pismem z [...] października 1997 r. nie został dotychczas rozpoznany.
Dopiero pismem z [...] marca 2020 r. organ zwrócił się do pełnomocnika stron o uzupełnienie wniosku poprzez dostarczenie oryginałów lub uwierzytelnionych kopii dokumentu potwierdzającego, kto by właścicielem nieruchomości w przeddzień wejścia w życia dekretu z [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] oraz adresów zamieszkania pozostałych osób uprawnionych lub dokumentacji potwierdzającej następstwo prawne po dawnych właścicielach. Pismem z [...] marca 2020 r. zwrócił się także do Sądu Rejonowego dla [...] IX Wydział Ksiąg Wieczystych o nadesłanie odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział I i II z księgi hipotecznej nieruchomości ze wskazaniem właścicieli gruntu na dzień [...] listopada 1945 r.,tj. na dzień wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...].
Podkreślić należy, że wszystkie te czynności organ podjął dopiero na skutek złożonego ponaglenia. Bezsporne jest, że organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Przez wiele lat od wpłynięcia wniosku nie podjął żadnych czynności w sprawie, nie zawiadomił strony o przyczynach zwłoki oraz nie wskazał terminu załatwienia sprawy.
Zaznaczyć należy, że niezależnie od obowiązku rozpoznania sprawy zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., organ winien dokładać wszelkich starań celem załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki oraz informować strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, podając przewidywany termin zakończenia postępowania. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. Mając na uwadze powyższe uwarunkowania Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, uznając, że jest to realny termin na załatwienie sprawy.
W ocenie Sądu, organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania czynności, czy oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego (por. wyrok NSA z 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1163/16, z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, z 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 652/15). Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt OSK 468/13). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja rażącego naruszenia prawa zaistniała.
Biorąc pod uwagę fakt, że po ponowieniu wniosku przez M. M. organ pierwsze czynności podjął [...] marca 2020 r. i to na skutek jej ponaglenia oraz że nie powiadomił o przyczynie zwłoki i nie wyznaczył terminu załatwienia sprawy, uznać należy, że bezczynność organu ma charakter rażącego naruszenia art. 8, 9, 12, 35 i 36 k.p.a.
Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd orzekł w pkt 1 i pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie 3 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w kwocie 100 zł.