Uzasadnienie
M. D., M. W. i E. P. (dalej jako "skarżące") pismem z 6 marca 2020 r. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister" lub "organ") w przedmiocie rozpoznania ich odwołań od decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r. nr [...]. Skarżące wskazały, że ostatnią czynnością jaką podjął organ w toku postępowania odwoławczego było skierowanie do nich pisma z [...] maja 2019 r., na które odpowiedzi udzielono w dniu [...] lipca 2019 r. Dodatkowo, choć w dniu [...] maja 2019 r. Minister zawiadomił, że postępowanie zakończone zostanie do 31 grudnia 2019 r., do dnia wniesienia skargi nie wydano decyzji. Mając powyższe na uwadze skarżące wniosły o zobowiązanie organu do rozpatrzenia odwołań w terminie 2 miesięcy; stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że po otrzymaniu w dniu [...] kwietnia 2019 r. ostatniego z odwołań zaistniała potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego o zwrotne potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji przez jedną ze skarżących oraz o pełnomocnictwo do odbioru korespondencji. Wystąpiono ponadto do pełnomocnika skarżących z prośbą o sprecyzowanie zakresu wniosku wszczynającego postępowanie w celu ustalenia, czy organ pierwszej instancji rozstrzygnął o całości żądania. Odpowiedź na ww. wezwanie wpłynęła do organu dopiero w dniu 2 lipca 2019 r. W ocenie Ministra, dopuszczalne jest ponadto rozpoznanie odwołania w terminie późniejszym niż określony w art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", jeżeli przesuniecie terminu jest obiektywnie uzasadnione. Taka sytuacja ma natomiast miejsce w niniejszej sprawie, bowiem nierozpoznawanie odwołań skarżących spowodowane jest dużą liczbą spraw rozpatrywanych według kolejności wpływu, jak również problemami kadrowymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 K.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Organ administracji publicznej pozostaje zatem w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 K.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia.
W rozpoznawanej sprawie należało uznać, że Minister dopuścił się bezczynności, bowiem do dnia wyrokowania nie rozpoznał odwołań skarżących od decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że nie wywiązał się z ustawowego obowiązku rozstrzygnięcia sprawy bez zbędnej zwłoki, a zatem koniecznym było wydanie wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania powyższego wniosku. Wyznaczając, stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", termin w jakim organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy, Sąd miał na względzie możliwość zakończenia w tym okresie postępowania. Zdaniem Sądu realnym terminem, w jakim możliwe jest rozpoznanie odwołań, jest termin dwóch miesięcy od daty zwrotu do organu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem.
Sąd wziął bowiem pod uwagę okoliczność, że zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Sąd uznał jednocześnie, że w przedmiotowej sprawie bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sytuacja taka zaszła w niniejszej sprawie, bowiem Minister po otrzymaniu ostatniego z wniesionych odwołań, co miało miejsce w dniu [...] kwietnia 2019 r., podjął zaledwie dwie czynność, tj. w dniu [...] maja 2020 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o wyjaśnienie kwestii związanych z pełnomocnictwem do odbioru przez M. D. korespondencji w imieniu A. N. oraz do pełnomocnika skarżących o doprecyzowanie wniosku wszczynającego niniejsze postępowanie administracyjne. Odpowiedź na pierwsze z ww. wezwań wpłynęła w dniu 10 maja 2019 r., zaś na drugie w dniu 1 lipca 2019 r. Od tej daty organ jedynie przedłużył termin rozpoznania sprawy (vide pismo z [...] grudnia 2019 r.), powołując się na znaczną liczbę spraw, które rozpatrywane są według kolejności wpływu.
Z kolei w odpowiedzi na skargę wskazał dodatkowo na ograniczony zasób kadrowy komórki merytorycznej urzędu obsługującego organ odpowiedzialnej za ich załatwienie. Okoliczności te nie zwalniają jednak Ministra od zarzutu bezczynności. Sposób organizacji pracy i wykorzystania kadr nie są bowiem okolicznościami zwalniającymi organ od obowiązku respektowania terminów określonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu z powyższego wynika, że postępowanie niniejsze prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 i art. 35 K.p.a. Organ w sprawie działa opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.