Uzasadnienie
M. W. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że naruszenia prawa przez Rzecznika Praw Obywatelskich są oczywiste, charakteryzują się wysoką szkodliwością społeczną i ogromnymi skutkami ekonomicznymi. Skarżący wskazał, że wprawdzie otrzymał odpowiedź od Rzecznika tj. cztery pisma odmowne w okresie od [...] sierpnia 2021 r. do [...] stycznia 2023 r. jednakże zawierały one błędne ustalenia, niezgodne z rzeczywistością. Działania Rzecznika są jedynie pozorne. Skarżący, jak podał, opisał w skardze kasacyjnej wyczerpująco niekorzystne dla skarżącego okoliczności sprawy zawisłej przed sądem powszechnym. W ocenie skarżącego, Rzecznik pozostaje jednak bezczynny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie.
W uzasadnieniu podniósł, że skarżący domagał się od Rzecznika złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] lutego 2022 r., sygn. akt [...] oddalającego apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 2021 r., sygn. akt [...] w sprawie o podział majątku wspólnego.
W tej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich kilkakrotnie kierował do skarżącego odpowiedzi i pisma zawierające stanowisko organu, stosownie do przepisów ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2020 r. poz. 627 ze zm.). W szczególności pismem z dnia [...] grudnia 2022 r. skarżący został poinformowany o odmowie wniesienia przez Rzecznika skargi kasacyjnej oraz skargi nadzwyczajnej od kwestionowanego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] lutego 2022 r. W wyniku analizy akt sprawy oraz nadesłanej przez skarżącego dokumentacji nie stwierdzono bowiem uchybień, które byłyby podstawą do wniesienia wyżej wymienionych nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Z tym stanowiskiem skarżący się nie zgodził. Po ponownym zweryfikowaniu sprawy, Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z dnia [...] stycznia 2023 r. podtrzymał uprzednio zajęte stanowisko.
Dalej Rzecznik podał, że zgodnie z art. 208 ust. 1 Konstytucji RP, Rzecznik Praw Obywatelskich jest konstytucyjnym organem ochrony prawa, którego zadaniem jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych. Zakres i sposób działania Rzecznika reguluje ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Z kolei art. 80 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich w art. 1 ust. 3 przewiduje zatem odpowiednio, że w sprawach o ochronę wolności lub praw człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub instytucji, zobowiązanych do ich przestrzegania i realizacji, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej.
Stosownie do art. 11 ust. 1 ww. ustawy - po zapoznaniu się ze skierowanym do niego wnioskiem Rzecznik może: 1) podjąć sprawę, 2) poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania, 3) przekazać sprawę według właściwości, 4) nie podjąć sprawy - zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy.
Natomiast w obowiązującym porządku prawnym nie istnieje, zdaniem Rzecznika, jakakolwiek norma prawna obligująca Rzecznika Praw Obywatelskich do każdorazowego podejmowania żądanych przez obywateli czynności we wszystkich sprawach, w których zwracają się oni do Rzecznika o pomoc. Decyzja o podjęciu albo niepodjęciu sprawy oraz skorzystania z pozostających do dyspozycji Rzecznika środków ochrony prawnej zależy wyłącznie od jego autonomicznej oceny co do tego, czy w danej sprawie istotnie wystąpiły okoliczności uzasadniające interwencję, czyli naruszenie wolności lub praw człowieka i obywatela. Odpowiada temu przepis art. 210 Konstytucji RP. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich pozostawia zatem uznaniu Rzecznika podjęcie oraz wybór środków działania w konkretnej sprawie.
W ocenie organu, działania Rzecznika nie są czynnościami z zakresu administracji publicznej, co oznacza, że zarówno te czynności, jak i ewentualne zaniechanie ich podjęcia - nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W konsekwencji skarga na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej, jako: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 oraz z 2017 r. poz. 935), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, 648, 768 i 935), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Na gruncie cytowanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. rozszerzono kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień, co jest wiązane z umożliwieniem sądowej kontroli również takich działań administracji publicznej, które dotyczą praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznej, oraz z potrzebą zapewnienia im gwarancji procesowych w ich relacjach z organami administracji publicznej i w zakresie zadań realizowanych przez te organy (por. Woś Tadeusz. Art.
- 3. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI. Wolters Kluwer, 2016.). Tym samym obywatele i inne podmioty konkretnych uprawnień lub obowiązków mają zapewnioną ochronę w drodze sądowej w sytuacji, gdy odnoszący się do nich akt lub czynność ma cechy określone w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Mogą bowiem zaskarżyć do sądu administracyjnego takie akty i czynności organu administracji publicznej, a także bezczynność organu w tych sprawach, jak również żądać, aby sąd administracyjny orzekł o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Równocześnie użyte w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. kryteria stanowią akty lub czynności, które:
- a) mają charakter władczy, chociaż nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, te bowiem są zaskarżalne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 – 3 P.p.s.a.,
- b) są podejmowane w sprawach indywidualnych,
- c) mają charakter publicznoprawny, ponieważ tylko w tym zakresie działalność administracji została poddana kontroli sądów administracyjnych,
- d) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa (por. postanowienie NSA z 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 341/20, LEX nr 3027153).
Z kolei zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie złożenia skargi kasacyjnej.
Wyjaśnić należy, że Rzecznik Praw Obywatelskich jest konstytucyjnym organem ochrony prawa, którego zadaniem jest stanie na straży praw i wolności człowieka i obywatela. Podstawy prawne i działania Rzecznika Praw Obywatelskich określa zaś Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2020 r., poz. 627). Czynności, które Rzecznik Praw Obywatelskich może podjąć po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem określa art. 11 tej ustawy. Po zbadaniu sprawy Rzecznik Praw Obywatelskich może poprzestać jedynie na wyjaśnieniu wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia jego wolności lub praw człowieka (art. 14 pkt 1 ustawy).
W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak zasadnie wskazał pełnomocnik organu, ugruntowane jest stanowisko, że rozpatrywanie przez Rzecznika Praw Obywatelskich kierowanych do niego wniosków nie następuje w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 P.p.s.a. Dlatego też ocena podejmowanych przez Rzecznika działań nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skoro zatem działania Rzecznika Praw Obywatelskich podejmowane na podstawie przepisów ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich nie należą do aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego, skargę wniesioną w niniejszej sprawie należy uznać za niedopuszczalną.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. O zwrocie wpisu od skargi orzeczono w myśl art. 232 § 1 pkt 1 powołanej ustawy.