Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej [...] września 2020 r. jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. w sprawie z wniosku A.D. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.
Z akt sprawy wynika, że [...] października 2017 r. wpłynął do D. Urzędu Wojewódzkiego w W. Wydział Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców wniosek A.D. obywatela Ukrainy (dalej: Strona Skarżący) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę wraz z załącznikami.
W aktach znajduje się pismo z [...] kwietnia 2018 r., z treści którego wynika, że przekazano do Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponaglenie Strony z [...] stycznia 2018 r. (w aktach brak takiego ponaglenia).
Pismem z [...] kwietnia 2018 r. Wojewoda wezwał Stronę do uzupełnienia braków wniosku przez złożenie formularza wniosku podpisanego w części E oraz dołączenia załącznika nr 1 podpisanego przez osoby reprezentujące podmiot powierzający pracę (brak dowodu doręczenia wezwania).
Strona uzupełniła wniosek [...] maja 2018 r.
Pismami z [...] sierpnia 2018 r. Wojewoda:
- - wystąpił w trybie art. 109 ust. 1 z ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2006 ze zm.), do Komendy Wojewódzkiej Policji w W., Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Delegatura w W. i Komendy Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej w K. o udzielnie informacji czy wjazd i pobyt Strony na terytorium Polski stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego;
- - wezwał Stronę do uzupełnienia wniosku oraz złożenia dokumentów i wyznaczył termin zakończenia postępowania na [...] listopada 2018 r. (brak dowodu doręczenia wezwania).
Pismem z [...] września 2018 r. Strona przekazała dokumenty wskazane w wezwaniu oraz wyjaśniła, że jest gotowa do podpisania wniosku w części E, a także, że podczas ostatniej wizyty w Urzędzie Wojewódzkim wskazano taki właśnie sposób podpisania pisma (w miejscu podpisu cyrylicą). W związku z tym prosi o wskazanie sposobu uzupełnienia podpisu.
Do Urzędu Wojewódzkiego [...] grudnia 2019 r. wpłynęło pismo Strony o rezygnacji z pracy w firmie A. W dniu [...] marca 2020 r. wpłynął do organu administracji dokument z firmy B sp. z o.o. sp. k związany z zatrudnieniem Strony.
Pismem z [...] sierpnia 2020.r Strona wniosła ponaglenia w związku z bezczynnością Wojewody i przewlekłym prowadzeniem przez Wojewodę postępowania w sprawie wniosku Strony o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Ponaglenie pismem z [...] października 2020 r. przekazano do Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
Pismem z [...] października 2020 r. wezwano Stronę do uzupełnienia dokumentów (oryginał dokumentu potwierdzającego zapewnione miejsce zamieszkania w trakcie pobytu w Polsce – dokument dostarczony do akt stracił ważność).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wniesionej [...] września 2020 r. na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Wojewodę D. w zakresie rozpatrzenia wniosku Skarżącego o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, pełnomocnik Strony, powołując przepisy art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1, art. 52 § 2, art. 54 § 1 i art. 149 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. u. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), zarzucił naruszenie przepisów: art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 §1 i 3, art. 36 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 zez m. – dalej K.p.a.). Tak formułując zarzuty pełnomocnik Strony wniósł o:
- 1) stwierdzenie przewlekłości postępowania skutkującej niezałatwieniem w terminie sprawy z jego wniosku o udzielnie zezwolenia na pobyt czasowy;
- 2) stwierdzenie, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 3) zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku;
- 4) przyznanie od organu na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 156 § 6 p.p.s.a;
- 5) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym;
- 6) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pełnomocnik Skarżącego wskazał, że od złożenie przez Skarżącego wniosku upłynęły prawie 3 lata, a sprawa nie należy do szczególnie skomplikowanych, uwzględniając konieczność konsultacji z innymi organami, winna być zakończona w ciągu 2 miesięcy. W toku postępowania organ administracji nie informował Strony ani o terminie rozpoznania sprawy, ani o przyczynach zwłoki. W ocenie Strony doszło do przewlekłości postępowania, a uwzględniając, że przekroczenie terminu jest niezaprzeczalne i znaczne, a także pozbawione racjonalnego uzasadnienia przewlekłość ma charakter rażącego naruszenia prawa. Uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł Skarżący wskazał na stan ogromnej niepewności prawnej, podważającej zaufanie do państwa prawa, w konsekwencji przekładającej się na różne aspekty życia Skarżącego, w tym ograniczającej prawo Skarżącego do podjęcia pracy, przy tym generując negatywne/frustrujące przeżycia psychiczne.
Kwota ta będzie stanowiąc też rekompensatę za naruszenie praw Skarżącego, niepewność prawną, a także negatywne skutki dla jego sytuacji materialnej, trwające przez ponad 3 lata do dnia wniesienia skargi.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi. Po opisaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, Wojewoda stwierdził, że niezasadny jest zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania mającego miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślił, że na rozpoznanie wniosku Skarżącego miały również wpływ trwające od marca 2020 r. organizacyjne i prawne ograniczenia w funkcjonowaniu organów administracji publicznej w związku z COVID-19. Ograniczenie te, jak wskazuje organ, występowały od 14 marca do 23 maja 2020 r.
Wojewoda wyjaśnił, że czas oczekiwania na rozpoznanie wniosków nie wynika ani ze złej woli, ani z opieszałości czy bezczynności pracowników organu. Jest wynikiem ogromnej ilości wniosków składanych przez cudzoziemców oraz związanej z tym konieczności równoczesnego procedowania w wielu różnych sprawach. Wskazał też na odpływ pracowników merytorycznych prowadzących postępowania i równoczesny brak możliwości szybkiego uzupełnienia niedoborów kadrowych. Podkreślił, że problemy kadrowe oraz ilość wniosków cudzoziemców nie są okolicznością niemającą znaczenia w sprawie. Z tych powodów termin rozpoznania wniosku może być znacząco wydłużony.
W ocenie Wojewody sprawy legalizacji pobytu cudzoziemców należą do szczególnie skomplikowanych. Zauważył też, że przy rozpoznawaniu spraw obowiązuje kolejność wpływu wniosków. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywodził, że nie każde opóźnienia winno być interpretowane jako rażące, za takie nie można uznać opóźnienia niezależnego od organu, ale od okoliczności zewnętrznych, na które organ nie ma wpływu Takimi okolicznościami, zdaniem Wojewody, jest ogromna ilość spraw jakie wpłynęły do D. Urzędu Wojewódzkiego. W przypadku wniosków o wydanie zezwoleń na pobyt czasowy jest to sytuacja więcej niż nadzwyczajna, wymagająca odmiennego spojrzenia na problem także przez sądy administracyjne.
Odnośnie przyznania na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej stwierdził, że środek ten, w odróżnieniu od grzywny, ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, a jedynie akcesoryjnie charakter represyjny. Chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznał skarżący na skutek niewłaściwego działania organu administracji. Zasądzenie sumy pieniężnej nie jest bezpośrednią konsekwencją stwierdzenia bezczynności organu, ale dyskrecjonalnym uprawnieniem sądu. Środek ten być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2017 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Na wstępie należy wskazać, że Skarżący przed wniesieniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę wyczerpał, przewidziane w tego rodzaju sprawach w art. 37 § 1 K.p.a., środki zaskarżenia (ponaglenie wniósł [...] sierpnia 2020 r. tj. przed wniesiemy skargi). Stosowanie zatem do art. 52 § 1 p.p.s.a. dopuszczalna jest w niniejszej sprawie droga sądowa i nie zachodzą przesłanki odrzucenia skargi.
Skarga jest zasadna.
Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w powołanym wyżej art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. posługuje się odrębnymi sformułowaniami: "bezczynność" i "przewlekłe postępowanie" zatem odwołując się do dyrektywy interpretacyjnej, zgodnie z którą różnym zwrotom nie należy nadawać tego samego znaczenia (zakaz wykładni synonimicznej) należy uznać, że mamy do czynienia z różnymi sytuacjami (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 117 i n.).
Z "przewlekłym postępowaniem" mamy do czynienia w razie prowadzenia postępowania niezmierzającego – wbrew wynikającej z art. 12 K.p.a. zasadzie szybkości i prostoty postępowania – do bezpośredniego załatwienia sprawy. "Przewlekłe postępowanie" ma miejsce wówczas, gdy organ podejmuje wprawdzie działania ale robi to opieszale lub skuteczność podejmowanych czynności jest wątpliwa. Dotyczy to – w ocenie Sądu – także sytuacji, gdy organ podejmuje czynności niezgodnie z procedurą, nie zmierzając wprost i skutecznie do finalnego załatwienia sprawy. Będą to zatem przypadki prowadzenia postępowania [...] jeszcze przed upływem terminu do załatwienia sprawy, tyle że w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużych odstępach czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy (por. P. Kornacki, Intertemporalne aspekty orzekania sądu administracyjnego w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania przed organem administracji publicznej, ZNSA 2011, nr 5, s. 45–46).
Takie rozumienie przewlekłości wynika z treści art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., który stanowi, że pod tym pojęciem rozumie się sytuację w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Sąd uznając za zasadną skargę na bezczynność lub przewlekłe postępowanie organu w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. – uwzględnia skargę i zobowiązuje organ do wydania aktu lub podjęcia czynności w terminie przez siebie wskazanym. Sąd może orzekać jedynie o obowiązku wydania decyzji (lub postanowienia) lub dokonania czynności w przedmiotowej sprawie, nie może natomiast nakazywać organowi sposobu rozstrzygnięcia, ani też bezpośrednio orzekać o prawach i obowiązkach skarżącego (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2001r., I SAB 37/00, LEX nr 75532).
Rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 149 § 1a p.p.s.a., jest postacią kwalifikowaną naruszenia prawa i jako takie powinno być interpretowane ściśle. Sąd stwierdza zatem rażące naruszenie prawa, gdy wystąpią szczególne okoliczności uzasadniające przyjęcie takiego stanowiska. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego sformułowania za działanie "rażące" należałoby uznać działanie bezspornie ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być przy tym dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Nie jest bowiem możliwe przesądzenie z góry o tym, że dana kategoria naruszeń przybiera postać kwalifikowaną (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014r. sygn. akt II SAB/Wr 14/14, CBOSA).
Aby ocenić zasadność zarzutów skargi według określonych wyżej kryteriów, należy uwzględnić regulacje prawne i procedury w jakich działał organ administracji, którego przewlekłe postępowanie jest przedmiotem skargi.
Stosownie do treści art. 12 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (art. 12 § 2 K.p.a.).
W myśl art. 35 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 K.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.).
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.).
Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1 K.p.a.). Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 K.p.a.).
Ponadto w myśl art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Przepis art. 8 § 1 K.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 K.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 K.p.a.).
Specyfika postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wymaga złożenia osobiście przez zainteresowanego na formularzu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wraz ze stosownymi załącznikami w myśl art. 98, art. 105, art. 106 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2206 ze zm.). Jako, że organ administracji zobowiązany jest do dokonania konsultacji z innymi organami (Komendant Oddziału Straży Granicznej, Komendant Wojewódzki Policji, Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby także konsul właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania cudzoziemca za granicą lub inny organ) przed wydaniem decyzji, a ww. organy mają termin na udzielenie informacji od 30 do 60 dni, to należy tę okoliczność uwzględnić w ocenie przewlekłości postępowania (art. 109 ww. ustawy).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z przedstawionego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że organ administracji przekroczył określony w art. 35 K.p.a. termin rozpoznania sprawy. Uwzględniając konieczność wystąpienia do Policji, Straży Granicznej i ABW o udzielnie informacji o stronie postępowania, co jest procedurą rutynową, wynikającą z art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, która zajmuje zwykle 30 dni, sprawa Skarżącego winna być rozpoznana w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie rozpoznał wniosku Skarżącego mimo upływu 29 miesięcy od daty złożenia przez Stronę wniosku, tj. od [...] października 2017 r. do dnia wniesienia skargi (tj. do [...] września 2020 r.). Wskazany okres 29 miesięcy nie obejmuje okresu od 31 marca do 23 maja 2020 r., tj. zawieszenia biegu terminów procesowych, stosownie do art. 15zzs ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., nr 374) oraz uchylenia ww. przepisu art. 46 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875), a także okresów oczekiwania przez organ administracji na zajęcie stanowiska przez instytucja wskazane w art. 109 ust. 1 ustawa o cudzoziemcach i na uzupełnienie dokumentów przez Skarżącego.
Pierwsze czynności w sprawie organ administracji podjął po 5 miesiącach od otrzymania wniosku Strony. Po uzupełnieniu wniosku przez Skarżącego ([...].05.2018 r.) organ nie podejmował żadnych czynności w sprawie przez kolejne 2 miesiące. Dopiero [...] sierpnia 2018 r. wystąpił w trybie art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach o informacje od Skarżącym. Jest to czynność rutynowa i winna być wykonana niezwłocznie po złożeniu przez Stronę wniosku. Po uzyskaniu stanowiska wskazanych w ww. art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach organów Wojewoda nie podejmował żadnych czynności w sprawie przez 22 miesiące (wyłączono okresu od 31.03.do 23.05. 2020 r.), tj. do dnia wniesienia skargi do tyt. Sądu.
Sąd badając bezczynność organu administracji, czy przewlekłe działanie takiego organu dokonuje oceny na dzień wniesienia skargi do Sądu, zatem fakt podjęcia czynności po wniesieniu przez Stronę skargi nie ma w niniejszej sprawie znaczenia. Uwzględniając, że Wojewoda nie rozpoznał wniosku Strony przez 29 miesięcy, a podejmowanie w sprawie czynności, jakkolwiek zmierzały do zakończenia postępowania to następowały w dużych odstępach czasu, co nie było uzasadnione okolicznościami zaistniałymi w sprawie, należy stwierdzić, że Wojewoda naruszył zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12 w konsekwencji art. 6 i art. 7 K.p.a. Biorąc po uwagę wskazane w sprawie okoliczności, Sąd stwierdził, że organ administracji prowadził postępowanie z wniosku Strony w sposób przewlekły (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a), o czym orzeczono w punkt I sentencji wyroku.
Sąd uznał, uwzględniając czas w jakim organ nie podejmował w sprawie czynności oraz brak koncentracji podejmowanych działań, że w niniejszej sprawie Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa (punkt II sentencji wyroku). Przy czym stwierdzenie przewlekłości z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla stwierdzenia rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy.
Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.
W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie pojął żadnych przez 5 miesięcy od wpływu wniosku, a po uzupełnieniu wniosku przez Stronę we wskazanych w wezwaniu zakresie i po otrzymaniu informacji o Stronie od Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Straży Granicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie aż do wniesienia skargi do Sądu na przewlekłość postępowania. Należy też wskazać, że w toku postępiania naruszono też przepisy w zakresie informowania Strony o terminie zakończenia postępowania. Jedyną informację o terminie zakończenia postępowania Skarżący otrzymał w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. Wskazywano [...] listopada 2018 r jako dzień zakończenia postępowania w sprawie. Z terminu tego organ administracji nie wywiązał się, a po upływie tego terminu nie informował Strony ani o nowym terminie, ani o przyczynach zwłoki. Oznacza to, że organ administracji całkowicie ignorował Stronę nie podejmowała bowiem przez 29 miesięcy czynności zmierzający do zakończenia postępowania w sprawie i od [...] listopada 2018 r. do dnia wniesienia skargi do Sadu nie informował Skarżącego ani o nowym terminie zakończenia postępowania, ani o przyczynach zwłoki.
Strona nie miała zatem żadnej informacji o losach złożonego wniosku. Należy też wskazać, że czynności organu administracji w toku postępowania były podejmowane bez planu, w sposób chaotyczny i niezorganizowany. W rozpoznawanej sprawie wystąpiły zatem przesłanki do przyjęcia, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Odnosząc się do argumentów Wojewody o ogromnej ilości spraw, trudnościach kadrowych i konieczności wnikliwej analizy złożonych przez cudzoziemców dokumentów, Sąd zauważa, że opóźnienia w załatwieniu sprawy, mające zwykle swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym w jego możliwościach kadrowych, nie stanowią okoliczności wyłączającej stwierdzenie przewlekłości w załatwieniu sprawy, wręcz przeciwnie, są jednymi z częstych (a w przypadku spraw zezwoleń na pobyt cudzoziemców – obecnie charakterystycznych) przyczyn przewlekłości postępowania. Problemy w organizowaniu pracy urzędu, nawet mające swoje źródło w obiektywnych trudnościach związanych np. z pozyskaniem i szkoleniem pracowników oraz zapewnieniem odpowiedniej infrastruktury do obsługi petentów, nie mogą bowiem ograniczać praw strony postępowania ani stanowić usprawiedliwienia dla naruszania tych praw. To na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji.
Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania. Podkreślić trzeba, że powołane przez organ okoliczności mają charakter już utrwalony, bowiem powoływane są od ponad 2 lat, podobnie jak argumenty o podejmowanych działaniach zmierzających do usprawnienia funkcjonowania organu, które nie przynoszą zauważalnych skutków w postaci skrócenia okresu rozpoznawania spraw.
Ponieważ do dnia orzekania Wojewoda nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a, zobowiązał Wojewodę do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt III sentencji wyroku).
Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści wspomnianego wyżej przepisu czasownikiem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. Przy czym dla tej oceny nie ma znaczenia zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Toteż stosownej ocenie podlegają okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tegoż uprawnienia, ma ono bowiem służyć nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale przede wszystkim niejako wynagrodzić stronie wadliwe działanie tegoż organu.
Na wniosek Skarżącego Sąd przyznał sumę pieniężną, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. (punkt IV sentencji wyroku) uznając, że przyznana kwota 2.900 zł z jednej strony nakłoni organ administracji do wprowadzenia efektywnych zasad procedowania w tego rodzaju sprawach, z drugiej strony w sposób dostateczny zrekompensuje Skarżącemu trudności i krzywdy związane z naruszeniami jego prawa w prowadzonym postępowaniu przez tak długie oczekiwanie na rozpoznanie wniosku i całkowite ignorowaniem Strony w toku postępowania. W ocenie Sądu niedopuszczalna jest sytuacja, w której Strona po złożeniu wniosku i upływie ustawowych terminów jego rozpoznania nie ma przez wiele miesięcy możliwości ani uzyskania informacji o sprawie, ani ustalania czy wniosek jest kompletny czy wymaga uzupełnia i w jakim zakresie, a po uzupełnieniu wniosku i po upływie wielu miesięcy jest ponownie wzywana do uzupełnienia dokumentów, które się zdezaktualizowały na skutek opieszałości organu administracji, albo dokumentów, o których organ zapomniał formułując pierwsze wezwanie.
Takie działanie organu administracji, naruszając wszelkie obowiązujące przepisy i zasady postępowania administracyjnego, wywołuje, na co słusznie wskazuje Skarżący, stres, frustracje, wreszcie poczucie bezsilności. Takie działanie organu administracji i to od dłuższego czasu jest także zaprzeczeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 K.p.a).
W ocenie Sądu kwota 2.900 zł zrekompensuje Skarżącemu wszelkie niedogodności jakie go spotkały w związku z opieszałością w rozpoznaniu wniosku o udzielnie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Sąd, jakkolwiek co do zasady uznał wniosek Skarżącego o przyznanie sumy pieniężnej za uzasadniony, to wskazana w skardze kwot 20.000 zł w ocenie Sądu w realiach sprawy jest zbyt wygórowana.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt V sentencji wyroku).