Uzasadnienie
Przedmiotem skargi z dnia [...] sierpnia 2020 r. (wpływ do organu administracji w dniu [...].09.2020 r.) jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. w sprawie z wniosku O.B. o udzielnie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.
Z akt sprawy wynika, że [...] września 2018 r. do D. Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek O.B. obywatela Ukrainy (dalej: Strona, Skarżący) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę wraz z załącznikami.
W aktach znajduje się potwierdzenie osobistego stawiennictwa Strony w dniu [...] lipca 2019 r. i złożenie odcisków linii papilarnych oraz okazanie dokumentu podróży.
Strona pismami z [...] września 2019 r. (wpływ do organu administracji w dniu [...].09.2019 r.) i [...] marca 2020 r. (wpływ do organu administracji w dniu [...].03.2020 r.) wniosła o wszczęcie postępowania w sprawie z wniosku złożonego [...] września 2018 r. W kolejnym piśmie z [...] maja 2020 r. (wpływ w dniu [...].06.2020 r.) Strona wniosła ponaglenie w związku z bezczynnością organu administracji w sprawie rozpoznania wniosku złożonego [...] września 2018 r.
Pismem z [...] września 2020 r. (wpływ w dniu [...].09.2020 r.) pełnomocnik Strony zawiadomił o zmodyfikowaniu wniosku Strony w zakresie podmiotu powierzającego pracę i przesłał w załączeniu wniosek z załącznikami.
Ponaglenie w związku niezałatwieniem wniosku Strony o udzielnie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę pełnomocnik Strony wniósł pismem z [...] września 2020 r. (wpływ do organu administracji w dniu [...].09.2020 r.). Wskazał też na brak informacji o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu wniosku i niewyznaczenie nowego terminie rozpoznania wniosku, po upływie terminu ustawowego. Pismem z [...] października 2020 r. Wojewoda przekazał ponaglenie Strony do Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wskazując, że ponaglenie jest uzasadnione.
Pismami z [...] października 2020 r. Wojewoda:
- - wystąpił, w trybie art. 109 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 35), do Komendy Wojewódzkiej Policji w W., Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Delegatura w W. i Komendy Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej w K. o udzielnie informacji czy wjazd i pobyt Strony na terytorium Polski stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego;
- - wezwał Stronę o uzupełnienie dokumentów potwierdzających zapewnienie na terytorium Polski miejsca zamieszkania (przesłanie pocztą z uwagi na czasowe zawieszenie bezpośredniej obsługi klientów), wyznaczając na dokonanie tej czynności 30 dniowy termin, ponadto wyznaczył na [...] stycznia 2021 r. termin zakończenia postępowania w sprawie z wniosku Strony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego we Wrocławiu, na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. w sprawie z wniosku Strony o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, pełnomocnik Strony zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:
- - art. 12 § 1 w zw. art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. dalej: K.p.a,) z uwagi na prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób opieszały i nieefektywny, bowiem wykonywane w jego toku czynności podejmowane były w dużych odstępach czasu, nie zmierzających do jego merytorycznego załatwienia;
- - art. 8 § 1 K.p.a. wobec prowadzenia postępowania w sposób podważający zaufanie do organów administracji publicznej, przejawiającego się w odebraniu Stronie jej podstawowych praw procesowych;
- - art. 9 w zw. z art. 36 § 1 i 2 K.p.a. z uwagi na niedotrzymanie wyznaczonego terminu załatwienia sprawy i niepoinformowanie Skarżącego o przyczynach zwłoki:
- - art. 10 § 1 K.p.a. z uwagi na odebranie Stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu poprzez uniemożliwienie wglądu do akt sprawy.
Tak formułując zarzuty pełnomocnik Strony wniósł o:
- 1) zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie;
- 2) stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, a przewlekłość ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 3) przyznanie od organu na rzecz Skarżącego, z powołaniem na art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), sumy pieniężnej w wysokości 6.000 zł:
- 4) przyznanie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz kwoty 17 zł uiszczonej tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa;
- 5) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Pełnomocnik Skarżącego wnosi o przyjęcie do rozpoznania skargi przez tut. Sąd, mimo niewskazania przez Skarżącego numeru PESEL. Jak wyjaśnił, Skarżący nie posiada numeru PESEL, ponieważ odmówiono mu zameldowania i tym samym nadania numeru PESEL z uwagi na brak potwierdzenia trwającego postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy (art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - Dz.U. Nr 217. poz. 1427). Organ, mimo posiadania w paszporcie stempla potwierdzającego złożenie wniosku, wymagał dodatkowego potwierdzenia w powyższym zakresie, z powodu długiego czasu prowadzenia postępowania przez Wojewodę. W konsekwencji nierozpoznanie przez Wojewodę w terminie wniosku Strony, skutkuje niemożnością zameldowania i uzyskania numeru PESEL. W tej sytuacji Skarżący został też pozbawiony prawa do złożenia skargi na tryb postępowania Wojewody.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Strony wskazał, że sprawa nie należy do szczególnie skomplikowanych. Z tych względów, zgodnie z dyspozycją art. 35 § 3 K.p.a., jej załatwienie powinno nastąpić w terminie miesiąca, a uwzględniając obowiązek konsultacji w termonie 2 miesięcy. Organ nie informował Strony o przyczynach zwłoki, nie rozpoznał sprawy mimo wniesienia ponaglenia. W ocenie Strony doszło zatem do przewlekłości postępowania w sprawie, a uwzględniając fakt, że decyzji nie wydano mimo upływu 24 miesięcy od złożenia wniosku przewlekłość ma charakter rażącego naruszenia prawa. Wskazano także na naruszenie zasad postępowania, tj. zasady zaufania do organów, zasady informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych i zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (brak możliwości kontaktu z inspektorem prowadzącym postępowanie). Uruchomiona infolinie, jak wyjaśnił pełnomocnik Strony, umożliwia jedynie ustalenie numeru sprawy i nazwisko inspektora, a odcisk stempla w paszporcie można uzyskać jeśli uzyska się wezwane pisemnie.
Dokonując oceny skutków przewlekłości postępowania pełnomocnik Strony podniósł, iż Skarżący w czasie oczekiwania na decyzję merytoryczną pozbawiony jest możliwości korzystania z pełni praw przysługujących osobie posiadającej zezwolenie na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, np. wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy. Skarżący w okresie oczekiwania na wydanie zezwolenia na pobyt czasowy nie może zatem swobodnie wrócić do kraju ojczystego w celu odwiedzenia rodziny w okresie świątecznym, czy też wyjechać na urlop. Utrudnione jest także uzyskanie kredytu, rejestracja pojazdu, czy świadczeń, jak np. 500 plus.
Skarżący ma też trudności, aby zadośćuczynić obowiązkowi meldunkowemu. Zdaniem Skarżącego postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę prowadzone jest przewlekle z naruszeniem fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i terminów określonych w tych przepisach. Taki stan rzeczy utrudnia normalne funkcjonowanie Skarżącego, wpływa negatywnie na jego sytuację osobistą i rodzinną. Tak znaczną przewlekłość i utrudniony dostęp do administracji publicznej Skarżący ocenia jako odzieranie z godności człowieka, której poszanowanie i ochrona, zgodnie z art. 30 Konstytucji RP, jest obowiązkiem władz publicznych. Owo naruszenie, w ocenie Skarżącego rażące, daje mu pełne prawo do ubiegania się o przyznanie od organu administracji sumy pieniężnej w wysokości 6.000 zł, która to kwota stanowi niespełna 250 zł za każdy miesiąc zwłoki i nie wydaje się być kwotą wygórowana. Przez 24 miesiące Skarżący pozostaje w niepewności i lęku co do swojej przyszłości, a nadto każdego dnia towarzyszy mu ciągłe poczucie bezsilności i przygnębienia.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Po opisaniu dotychczasowego przebiegu postępowania wskazał na ilość złożonych w latach 2018-2019 wniosków i odnosząc się do zarzutów skargi stwardził, że sposób prowadzenia postępowania nie wynika ze złej woli pracowników Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców, ale jest skutkiem ogromnej ilości składanych wniosków przez cudzoziemców, konieczności równoczesnego ich procedowania, a także wynika z niedoborów kadrowych i braku możliwości szybkiego ich uzupełnienia. Ponadto w ocenie Wojewody, w okolicznościach niniejszej sprawy przekroczenia terminu rozpoznania sprawy nie można uznać za rażące naruszenie prawa, nie jest bowiem pozbawione racjonalnego uzasadnienia.
Odnosząc się do przyznania sumy pieniężnej Wojewoda wywodził, że winno to być zastrzeżone dla wyjątkowych indywidualnych przypadków, uzasadnionych szczególnymi, drastycznymi i ewidentnymi, zawinionymi uchybieniami organu w załatwianiu sprawy. Takie okoliczności w niniejszej sprawie, zdaniem organu administracji, nie wystąpiły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2017 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Na wstępie należy wskazać, że Skarżący przed wniesieniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę wyczerpał, przewidziane w tego rodzaju sprawach w art. 37 § 1 K.p.a., środki zaskarżenia (ponaglenie wniósł w dniu [...].09.2020 r. tj. przed wniesiemy skargi). Stosowanie zatem do art. 52 § 1 p.p.s.a. dopuszczalna jest w niniejszej sprawie droga sądowa i nie zachodzą przesłanki odrzucenia skargi.
Skarga jest zasadna.
Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w powołanym wyżej art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. posługuje się odrębnymi sformułowaniami: "bezczynność" i "przewlekłe postępowanie" zatem odwołując się do dyrektywy interpretacyjnej, zgodnie z którą różnym zwrotom nie należy nadawać tego samego znaczenia (zakaz wykładni synonimicznej) należy uznać, że mamy do czynienia z różnymi sytuacjami (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 117 i n.).
Z "przewlekłym postępowaniem" mamy do czynienia w razie prowadzenia postępowania niezmierzającego – wbrew wynikającej z art. 12 K.p.a. zasadzie szybkości i prostoty postępowania – do bezpośredniego załatwienia sprawy. "Przewlekłe postępowanie" ma miejsce wówczas, gdy organ podejmuje wprawdzie działania ale robi to opieszale lub skuteczność podejmowanych czynności jest wątpliwa. Dotyczy to – w ocenie Sądu – także sytuacji, gdy organ podejmuje czynności niezgodnie z procedurą, nie zmierzając wprost i skutecznie do finalnego załatwienia sprawy. Będą to zatem przypadki prowadzenia postępowania [...] jeszcze przed upływem terminu do załatwienia sprawy, tyle że w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużych odstępach czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy (por. P. Kornacki, Intertemporalne aspekty orzekania sądu administracyjnego w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania przed organem administracji publicznej, ZNSA 2011, nr 5, s. 45–46).
Takie rozumienie przewlekłości wynika z treści art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., który stanowi, że pod tym pojęciem rozumie się sytuację w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Sąd uznając za zasadną skargę na bezczynność lub przewlekłe postępowanie organu w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. – uwzględnia skargę i zobowiązuje organ do wydania aktu lub podjęcia czynności w terminie przez siebie wskazanym. Sąd może orzekać jedynie o obowiązku wydania decyzji (lub postanowienia) lub dokonania czynności w przedmiotowej sprawie, nie może natomiast nakazywać organowi sposobu rozstrzygnięcia, ani też bezpośrednio orzekać o prawach i obowiązkach skarżącego (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2001r., I SAB 37/00, LEX nr 75532). Sąd,zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., zobowiązany jest w każdej sprawie, w której stwierdzi bezczynność lub przewlekłe działania organu administracji dokonać oceny czy miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd stwierdza rażące naruszenie prawa, gdy wystąpią szczególne okoliczności uzasadniające przyjęcie takiego stanowiska. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego sformułowania za działanie "rażące" należałoby uznać działanie bezspornie ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być przy tym dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Nie jest bowiem możliwe przesądzenie z góry o tym, że dana kategoria naruszeń przybiera postać kwalifikowaną (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014r. sygn. akt II SAB/Wr 14/14, CBOSA).
Aby ocenić zasadność zarzutów skargi według określonych wyżej kryteriów, należy uwzględnić regulacje prawne i procedury w jakich działał organ administracji, którego przewlekłe postępowanie jest przedmiotem skargi.
Stosownie do treści art. 12 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (art. 12 § 2 K.p.a.).
W myśl art. 35 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 K.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.).
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.).
Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1 K.p.a.). Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 K.p.a.).
Ponadto w myśl art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Przepis art. 8 § 1 K.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 K.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 K.p.a.).
Specyfika postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wymaga złożenia osobiście przez zainteresowanego na formularzu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wraz ze stosownymi załącznikami w myśl art. 98, art. 105, art. 106 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2206 ze zm.). Jako, że organ administracji zobowiązany jest do dokonania konsultacji z innymi organami (Komendant Oddziału Straży Granicznej, Komendant Wojewódzki Policji, Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby także konsul właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania cudzoziemca za granicą lub inny organ) przed wydaniem decyzji, a ww. organy mają termin na udzielenie informacji od 30 do 60 dni, to należy tę okoliczność uwzględnić w ocenie przewlekłości postępowania (art. 109 ww. ustawy).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z przedstawionego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że organ administracji przekroczył określony w art. 35 K.p.a. termin rozpoznania sprawy. Uwzględniając konieczność wystąpienia do Policji, Straży Granicznej i ABW o udzielnie informacji o stronie postępowania, co jest procedurą rutynową, wynikającą z art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, która zajmuje zwykle 30 dni, sprawa Skarżącego winna być rozpoznana w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie rozpoznał wniosku Skarżącego mimo upływu 22 miesięcy od daty złożenia przez Stronę wniosku, tj. od [...] września 2018 r. (data wpływu wniosku do organu administracji) do dnia wniesienia skargi (tj. do [...] września 2020 r.). Wskazany okres 22 miesięcy nie obejmuje okresu od 31 marca do 23 maja 2020 r., tj. zawieszenia biegu terminów procesowych, stosownie do art. 15zzs ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., nr 374) oraz uchylenia ww. przepisu art. 46 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875).
Przez 22 miesięcy organ administracji nie podjął żadnej czynności w sprawie, która zmierzałaby do zakończenia postępowania, a wniesione przez Skarżącego ponaglenie przekazał do Urzędu do Spraw Cudzoziemców z opóźnieniem. Pierwszą czynność w sprawie, tj. badanie czy wniosek spełnia wymogi formach Wojewoda podjął dopiero [...] października 2020 r. (wezwanie do uzupełnienia dokumentów i wystąpienie o informacje o Stronie do innych organów), tj. po wniesieniu przez Stronę skargi do tut. Sądu na przewlekłość postępowania. Należy zwrócić uwagę, że uzupełnienie braków formalnych wniosku (odciski linii papilarnych, okazanie dokumentu podróży) nastąpiło z inicjatywy Skarżącego [...] lipca 2019 r., a nie z inicjatywy organu administracji.
Sąd badając bezczynność organu administracji, czy przewlekłe działanie takiego organu dokonuje oceny na dzień wniesienia skargi do Sądu, zatem fakt podjęcia przez organ administracji czynności po wniesieniu przez Stronę skargi nie ma w niniejszej sprawie znaczenia. Uwzględniając, że Wojewoda nie rozpoznał wniosku Strony przez 22 miesiące i w tym okresie nie podjął żadnych czynności w sprawie zmierzających do zakończenia postępowania, należy stwierdzić, że naruszył zasady i terminu określone w art. 35 i art. 36 oraz art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12 w konsekwencji art. 6 i art. 7 K.p.a. Biorąc po uwagę wskazane w sprawie okoliczności, Sąd stwierdził, że organ administracji prowadził postępowanie z wniosku Strony w sposób przewlekły (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a), o czym orzeczono w punkt I sentencji wyroku.
Sąd uznał, uwzględniając czas w jakim organ nie podejmował w sprawie czynności, że w niniejszej sprawie Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa (punkt II sentencji wyroku). Stwierdzenie przewlekłości z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., oznacza oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla stwierdzenia rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne.
Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie pojął żadnych czynności przez 22 miesięcy, w okresie tym nie informował Strony o przyczynach zwłoki, ani nie wskazał innego terminu rozpoznania sprawy. Pierwsze czynności w sprawie podjął dopiero po wniesieniu przez Stronę skargi do tut. Sądu. Oznacza to, że całkowicie ignorował Stronę przez 22 miesięcy od dnia złożenia wniosku, naruszając przy tym w sposób rażący zarówno przepisy regulujące czas w jakim postępowanie winno być zakończone, prawa Strony w zakresie informacji o przebiegu postępowania, a także zasady procesowe, w szczególności zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 K.p.a), prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.), zasady informowania (art. 9 K.p.a).
Sąd nie dostrzegł też okoliczności uzasadniających, przez tak długi czas, niepodejmowanie czynności zmierzających do rozpoznania wniosku Strony. Okolicznościami tymi nie mogły być szczególne restrykcje związane z epidemią CPVID-19, bowiem wniosek Skarżącego wpłynął do organu administracji [...] września 2018 r., a braku w postaci złożenia odcisków linii papilarnych i okazania dokumentu podróży Skarżący uzupełnił [...] lipca 2019 r. W rozpoznawanej sprawie istniały zatem podstawy do stwierdzenia, że organ administracji naruszył prawo w sposób oczywisty i bez żadnej uzasadnionej przyczyny. Oznacza to, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Odnosząc się do argumentów Wojewody o ogromnej ilości spraw, trudnościach kadrowych i konieczności wnikliwej analizy złożonych przez cudzoziemców dokumentów, Sąd zauważa, że opóźnienia w załatwieniu sprawy, mające zwykle swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym w jego możliwościach kadrowych, nie stanowią okoliczności wyłączającej stwierdzenie przewlekłości w załatwieniu sprawy, wręcz przeciwnie, są jednymi z częstych (a w przypadku spraw zezwoleń na pobyt cudzoziemców – obecnie charakterystycznych) przyczyn przewlekłości postępowania. Problemy w organizowaniu pracy urzędu, nawet mające swoje źródło w obiektywnych trudnościach związanych np. z pozyskaniem i szkoleniem pracowników oraz zapewnieniem odpowiedniej infrastruktury do obsługi petentów, nie mogą bowiem ograniczać praw strony postępowania ani stanowić usprawiedliwienia dla naruszania tych praw. To na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji.
Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania. Podkreślić trzeba, że powołane przez organ okoliczności mają charakter już utrwalony, bowiem powoływane są od ponad 2 lat, podobnie jak argumenty o podejmowanych działaniach zmierzających do usprawnienia funkcjonowania organu, które nie przynoszą zauważalnych skutków w postaci skrócenia okresu rozpoznawania spraw.
Ponieważ do dnia orzekania Wojewoda nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt III sentencji wyroku).
Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści wspomnianego wyżej przepisu czasownikiem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. Przy czym dla tej oceny nie ma znaczenia zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Toteż stosownej ocenie podlegają okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tego uprawnienia, ma ono bowiem służyć nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale przede wszystkim niejako wynagrodzić stronie wadliwe działanie tegoż organu.
Na wniosek Skarżącego Sąd przyznał sumę pieniężną, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. (punkt IV sentencji wyroku) uznając, że przyznana kwota 2.200 zł z jednej strony zdyscyplinuje organ administracji do wprowadzenia efektywnych zasad procedowania w tego rodzaju sprawach, z drugiej strony w sposób dostateczny zrekompensuje Skarżącemu trudności i krzywdy związane z tak długim oczekiwaniem na rozpoznanie wniosku i całkowitym ignorowaniem Strony w toku postępowania. Takie działanie organu administracji niewątpliwie wywołuje stres, niepewność co do przyszłości, wreszcie poczucie bezsilności, bowiem mimo podejmowania przewidzianych prawem działań, nie jest możliwe uzyskanie w rozsądnym terminie stanowiska organu administracji. Niemniej, o ocenie Sądu, zawarte w skardze żądanie przyznania sumy pieniężnej w wysokości 6.000 zł w realiach sprawy jest zbyt wygórowane.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. (punkt V sentencji wyroku).