Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2009 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego jaki zaistniał pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...], Inspektorat [...],a Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego. Jako podstawę wystąpienia z żądaniem o rozstrzygnięcie sporu we wniosku podano art. 22 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako "K.p.a.").
Przepis art. 22 § 2 K.p.a. stanowi, że sądy administracyjne rozstrzygają spory kompetencyjne między jednostkami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej. Regulacja ta została powtórzona w art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako P.p.s.a.), zgodnie z którym sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość miedzy organami jednostek samorządu terytorialnego, o ile ustawa (w tym art. 22 K.p.a.) nie stanowi inaczej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne miedzy organami jednostek samorządu terytorialnego, a organami administracji rządowej. Z powyższego wynika, że w kompetencji sądów administracyjnych nie leży rozstrzyganie wszelkiego rodzaju sporów, które mogą zaistnieć pomiędzy organami administracji publicznej, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a., ale wyłącznie:
- - spory o właściwość zaistniałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego (gdzie przez organy jednostek samorządu terytorialnego zgodnie z art. 5 § 2 pkt 6 K.p.a. rozumie się organy gminy, powiatu, województwa, związków gmin, związków powiatów, wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę, marszałka województwa oraz kierowników służb, inspekcji i straży działających w imieniu wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starosty lub marszałka województwa, a ponadto samorządowe kolegia odwoławcze;
- - spory kompetencyjne zaistniałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej (gdzie przez organy administracji rządowej należy rozumieć zgodnie z art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a. ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej).
Zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz.U. 2004 Nr 121, poz. 1267 ze zm.) naczelnicy urzędów skarbowych są organami administracji rządowej, jako podlegające ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych organy administracji niezespolonej. Złożony w przedmiotowej prawie wniosek należy jednak uznać za niedopuszczalny, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez Dyrektora Oddziału ZUS nie jest organem administracji w znaczeniu ustrojowym tj. organem jednostki samorządu terytorialnego lub organem administracji rządowej.
Mając na uwadze treść ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną, posiadającą osobowość prawną (art. 66 ust. 1 cyt. ustawy) powołaną z mocy prawa do załatwiania spraw administracyjnych z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W ocenie Sądu, organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mieszczą się zatem w pojęciu organów administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym (o których mowa w art. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a.), które ustawodawca wyraźnie odróżnił od organów jednostek samorządu terytorialnego oraz organów administracji rządowej.
Ponieważ ustawa P.p.s.a. nie przewiduje kompetetnecji do rozstrzygania sporów zaistniałych pomiędzy organami administracji rządowej, a organami administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, Sąd uznał złożony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako niedopuszczalny, a zatem nie podlegający merytorycznemu rozpoznaniu.
Niezależnie od tego, w ocenie Sądu podkreślenia wymaga, że przez spór kompetencyjny czy też spór o właściwość należy rozumieć obiektywną sytuacje prawną, w jakiej co do zakresu działania organu administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów, która powinna być usunięta wskutek podjętych w tym kierunku przewidzianych przez prawo środków. Spór ten może przyjąć postać sporu pozytywnego - gdy dwa lub więcej organy uznają się jednocześnie za właściwe do załatwienia danej sprawy, lub sporu negatywnego - gdy żaden z nich nie uznaje się za właściwy w sprawie) i pod warunkiem, że jest to sprawa z zakresu administracji publicznej. Przewidzianym przez prawo środkiem, który w pierwszej kolejności ma służyć rozstrzyganiu sporów pomiędzy organami jest postanowienie o przekazaniu sprawy według właściwości, o którym mowa w art. 65 § 1 K.p.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, a przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Sąd podziela wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 98/08 (opubl. ONSA i WSA nr 6 z 2009 r.) pogląd, że wydanie przez organ ostatecznego postanowienia w trybie art. 65 § 1 K.p.a jest koniecznym warunkiem wystąpienia o rozstrzygniecie sporu, o jakim mowa w art. 22 K.p.a. W przedmiotowej sprawie warunek ten został spełniony, ponieważ wydane w trybie art. 65 K.p.a. postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 15 września 2009 r. o przekazaniu wniesionych przez bank pism o zwrot środków pobranych w trakcie egzekucji z rachunku bankowego do ZUS, jako organu właściwego do rozpatrzenia żądania banku, stało się ostateczne. Jak wynika z akt sprawy ZUS wniósł zażalenie na rozstrzygnięcie przekazujące mu sprawę według właściwości. Postanowieniem z dnia 29 października 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził jednak niedopuszczalność powyższego zażalenia jako wniesionego przez podmiot nie będący stroną w sprawie.
W ocenie organu odwoławczego podmiotem uprawnionym do wniesienia zażalenia nie był bowiem ZUS, ale LUKAS Bank, który wystąpił o zwrot środków ściągniętych w trakcie egzekucji z jednego z prowadzonych w tym banku kont.
Jak wskazano wyżej, ponieważ zastały w przedmiotowej spór powstał pomiędzy organem administracji rządowej a organem administracji w znaczeniu funkcjonalnym, sądy administracyjne nie posiadają kompetencji do jego rozstrzygnięcia w trybie ustawy P.p.s.a. Jednocześnie zaistniały pomiędzy organem podatkowym a ZUS spór powstał co prawda przy okazji wydanej wobec podatnika decyzji administracyjnej i jej wykonania w trybie egzekucji, to jednak sam w sobie (jako dotyczący kwestii dopuszczalności zwrotu ściągniętych w trakcie egzekucji z rachunku bankowego środków omyłkowo wpłaconych przez bank na rachunek zobowiązanego środków) nie ma charakteru sporu o właściwość czy sporu kompetencyjnego dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, lecz jest, w ocenie Sądu, sporem o charakterze cywilnoprawnym. Kwestia zwrotu nienależnie uzyskanego świadczenia nie jest bowiem kwestią administracyjną, która podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, rozstrzygającej o indywidualnych prawach i obowiązkach wnioskodawcy wynikających z prawa administracyjnego.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 4 ustawy P.p.s.a. odrzucił wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.