Uzasadnienie
Pismem z 13 października 2022 r., sprecyzowanym pismem z dnia 7 listopada 2022 r., S. W. (dalej: wnioskodawca), reprezentowany przez pełnomocnika, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o wymierzenie Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach grzywny, na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.), za nieprzekazanie skargi z dnia 2 sierpnia 2022 r. na postanowienie w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W odpowiedzi na wniosek organ wniósł o jego odrzucenie jako niedopuszczalnego. Jednocześnie wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 27 lipca 2022 r. zwrócił stronie pismo z dnia 14 lipca 2022 r., uznając je za podanie adresowane do sądu. Pismo to, zatytułowane jako "skarga", adresowane było do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Organ pouczył wnioskodawcę o możliwości wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia, które to doręczenie nastąpiło w dniu 2 sierpnia 2022 r. Pismem z tego samego dnia, nadanym za pośrednictwem poczty 5 sierpnia 2022 r., pełnomocnik wnioskodawcy wniósł kolejne podanie nazwane "skargą", kierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W treści pisma pełnomocnik nawiązał do postanowienia z 27 lipca 2022 r. i podniósł, że wydano je na podstawie niewłaściwych przepisów. W konsekwencji wnioskodawca uznał, że postanowienie dotknięte jest wadą nieważności. W kolejnym piśmie z 2 sierpnia 2022 r., nadanym za pośrednictwem poczty 5 sierpnia 2022 r., pełnomocnik wskazał: "w ustawie z dnia 19 grudnia 1980 r., o zobowiązaniach podatkowych nie istnieją art. 141 par. 2, art. 140. Dlatego strona nie składała ponaglenia do organu wyższego stopnia, jak również nie istnieje art. 171 par. 3 O.p. Dlatego nie składam zażalenia na dane postanowienie jw.".
W dalszej części organ wskazał, iż pomimo tego, że podanie z 2 sierpnia 2022 r. złożono w terminie do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 27 lipca 2022 r., to zważywszy na jednoznaczną i niebudzącą wątpliwości treść oświadczenia strony o nieskładaniu zażalenia na ww. postanowienie, pismo to uznać należało za podanie kierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Następnie organ przytoczył treść art. 171 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm.; dalej: o.p.). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła, z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. W konsekwencji, stosując się do powyższej regulacji, postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2022 r. organ zwrócił wnioskodawcy pismo z dnia 2 sierpnia 2022 r. W treści orzeczenia wyjaśnił, iż skargę do sądu administracyjnego wnieść można po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. W odniesieniu do postanowienia z dnia 27 lipca 2022 r. nie wyczerpano środków zaskarżenia, gdyż nie skorzystano z możliwości wniesienia zażalenia. W postanowienia z 19 sierpnia 2022 r. wskazano także, iż organy podatkowe nie są uprawnione ani zobowiązane do przekazywania korespondencji kierowanej przez podatnika do sądu w sytuacji, gdy w organach tych nie toczy się postępowanie, w ramach którego przysługuje środek zaskarżenia lub nie jest prowadzone postępowanie sądowoadministracyjne.
W ocenie organu, pisma wnioskodawcy z 2 sierpnia 2022 r., z uwagi na jego treść, nie sposób było uznać za skargę na postanowienie z 27 lipca 2022 r. Wstępna ocena pism podatników nie jest oparta wyłącznie na analizie formalnej, koncentrującej się jedynie na tytułach tych pism, lecz obejmuje także minimalne badanie merytoryczne, pozwalając na określenie charakteru danego pisma. Dokonując oceny pisma pełnomocnika z 2 sierpnia 2022 r., organ miał na uwadze, że pismo to, zgodnie z oświadczeniem samej strony, nie jest zażaleniem na postanowienie z 27 lipca 2022 r. Pismo to nie dotyczyło też, w świetle posiadanej przez organ wiedzy, sprawy co do której przysługiwałby ewentualny środek zaskarżenia, jak również nie stanowiło pisma procesowego mającego związek z już wszczętym postępowaniem sądowoadministracyjnym, lecz dotyczyło kwestii stanowiącej od lat oś sporu z organami podatkowymi, poruszanej i powielanej w niemal każdym piśmie kierowanym do organów podatkowych. Organ zauważył, że ocena przedmiotowego pisma musiała uwzględniać również mechanizm działania pełnomocnika strony oraz charakter kierowanej przez niego korespondencji, którą tytułuje często nieadekwatnie do zawartych w niej treści i żądań. Organ zwrócił uwagę na bardzo dużą ilość pism kierowanych przez wnioskodawcę do organu podatkowego, z których każde poddawane jest szczegółowej analizie, co jest niezwykle czasochłonne.
Mając na uwadze powyższe, odnosząc się do wniosku o wymierzenie grzywny organ uznał go za niezasadny, skoro bowiem pismo z dnia 2 sierpnia 2022 r. nie wszczęło postępowania skargowego, to nie sposób żądać od organu jego przekazania sądowi w terminie i na zasadach określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a., a tym samym domagać się ukarania organu grzywną za niewywiązanie się z obowiązków, które w rzeczywistości nie zostały na ten organ tym przepisem nałożone.
Następnie organ zwrócił uwagę, iż treść podania wnioskodawcy z 2 sierpnia 2022 r. wskazuje, że jego przedmiot stanowi postanowienie, na które nie wniesiono zażalenia, co stanowi o niedopuszczalności skargi, gdyby za taką ostatecznie potraktować powyższe podanie. Podsumowując, organ nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienie wniosku o wymierzenie grzywny i wniósł o jego odrzucenie z uwagi na niedopuszczalność.
Przeprowadzona kwerenda spraw zarejestrowanych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach wykazała, że przedmiotowa skarga nadal nie wpłynęła do Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W myśl art. 54 § 2 zd. 1 p.p.s.a. organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Natomiast nieprzekazanie skargi w wyżej wskazanym terminie skutkować może wymierzeniem grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. Stanowi on bowiem, że w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6, tj. do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W tym miejscu należy podkreślić, że unormowanie zawarte w art. 55 § 1 p.p.s.a., na podstawie którego został złożony wniosek o ukaranie grzywną stanowi regulację prawną mającą na celu dyscyplinowanie organów administracji publicznej do terminowego wykonania obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. oraz zapobieganie przetrzymywaniu skarg przez te organy. Wymierzenie grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. pełni również funkcję represyjną, która służy ochronie konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ma ono także na celu funkcję prewencyjną i służy zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości (por. postanowienia NSA: z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 328/12, z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 1039/11, z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 431/11, z dnia 25 sierpnia 2011r., sygn. akt I OZ 594/11, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przesłanką wymierzenia grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. jest zatem sam fakt nieprzekazania skargi sądowi administracyjnemu, bez względu na jego przyczyny (por. postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 719/11), a przedmiot zaskarżenia określony w art. 55 § 1 p.p.s.a. obejmuje nie tylko zaniechanie przekazania sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy, ale także zwłokę organu w dopełnieniu tej czynności. Użyte przez ustawodawcę w art. 55 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "sąd może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny oznacza, że podejmując rozstrzygnięcie w tej sprawie Sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. charakter, przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., czas jaki upłynął od wniesienia skargi, a także okoliczność, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ obowiązek wypełnił i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności zauważyć należy, że twierdzenia organu wyrażone w odpowiedzi na wniosek są wewnętrznie sprzeczne. Organ podnosi bowiem z jednej strony, że pisma wnioskodawcy z dnia 2 sierpnia 2022 r. nie sposób było uznać za skargę na postanowienie z 27 lipca 2022 r., a z drugiej wnosi o odrzucenie wniosku o wymierzenie grzywny z uwagi na jego niedopuszczalność, spowodowaną niedopuszczalnością skargi na ww. postanowienie. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ, wbrew prezentowanym twierdzeniom, nie był w stanie jednoznacznie zakwalifikować pisma skarżącego.
W ocenie tut. Sądu, nie sposób zgodzić się z twierdzeniami organu, iż treść pisma skarżącego z dnia 2 sierpnia 2022 r. nie pozwalała na uznanie go za skargę. Należy wskazać, że poza oznaczeniem powyższego pisma jako skargi, wnioskodawca zaadresował je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, a w jego treści wskazał, iż wnosi skargę na postanowienie organu z dnia 27 lipca 2022 r. Tym samym, w ocenie tutejszego Sądu, nie ulega wątpliwości, iż intencją wnioskodawcy było wniesienie skargi do sądu administracyjnego.
Oceny tej nie może zmieniać fakt, iż zgodnie z oświadczeniem samej strony, pismo nie stanowiło zażalenia na postanowienie z 27 lipca 2022 r., a w świetle posiadanej przez organ wiedzy, nie dotyczyło także innej sprawy, co do której przysługiwałby ewentualny środek zaskarżenia, jak również nie stanowiło pisma procesowego mającego związek z już wszczętym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Co więcej, niemożność zakwalifikowania pisma do żadnej z powyższych kategorii, potwierdza, iż stanowiło ono skargę na powyższe postanowienie.
Tutejszy Sąd wskazuje, że obowiązek przekazania skargi spoczywa na organie niezależnie od tego, czy uznaje on skargę za dopuszczalną. Nie ulega bowiem wątpliwości, że o dopuszczalności skargi może rozstrzygać wyłącznie sąd, nie zaś organ, za pośrednictwem którego powyższy środek prawny został wniesiony. Nawet uzasadnione przekonanie, że skarga jest niedopuszczalna, gdyż nie wyczerpano środków zaskarżenia, nie zwalnia organu od obowiązku jej przekazania, wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, do sądu administracyjnego, albowiem to nie organ, lecz sąd dokonuje oceny przekazanej mu skargi pod względem formalnym, a także pod kątem jej dopuszczalności (postanowienie NSA z 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1596/16).
Wyjaśnić także należy, że przekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę jest bezwzględnym obowiązkiem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono. Wskazuje na to NSA w uzasadnieniu uchwały z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 3/09, zgodnie z którym ustanowienie terminu na dopełnienie obowiązku przekazania skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy wyklucza jakąkolwiek swobodę organu w tym zakresie, a organ musi dochować terminu z art. 54 § 2 p.p.s.a. Opóźnienie w realizacji tego obowiązku, a co za tym idzie oddalenie w czasie możliwości rozpoznania sprawy przez sąd, ogranicza w istocie stronie skarżącej możliwość realizacji jej konstytucyjnego prawa do sądu.
Z powyższego obowiązku nie zwalniał organu brak zaskarżenia postanowienia z dnia 27 lipca 2022 r. Fakt, iż wnioskodawca zrezygnował z możliwości instancyjnej kontroli działania organu nie ma żadnego wpływu na obowiązki wynikające z art. 54 § 2 p.p.s.a. Okoliczność ta będzie mieć znaczenie wyłącznie przy badaniu dopuszczalności skargi na powyższe rozstrzygnięcie organu. Usprawiedliwienia dla nieprzekazania skargi sądowi nie można poszukiwać także w dużej liczbie pism składanych przez wnioskodawcę do organu podatkowego.
Rozpatrując przedmiotowy wniosek wskazać trzeba, że organ otrzymał skargę w dniu 9 sierpnia 2022 r., co wynika z prezentaty umieszczonej na tejże skardze. Do dnia dzisiejszego, pomimo upływu ponad 8 miesięcy, skarga ta nie została przekazana Sądowi. Co więcej, do przekazania skargi nie skłoniło organu złożenie rozpatrywanego wniosku.
W związku z powyższym, w ocenie tutejszego Sądu, wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie sądowi skargi zasługuje na uwzględnienie.
Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze stopień winy organu, fakt nieprzekazania skargi do Sądu do dnia dzisiejszego wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi, a także brak istnienia obiektywnych okoliczności usprawiedliwiających ten stan rzeczy.
Wysokość wymierzonej grzywny jest w opinii Sądu adekwatna do stwierdzonego przez Sąd uchybienia organu i mieści się w granicach określonych w art. 154 § 6 p.p.s.a., który stanowi, że grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie należy wskazać, że ustalenie wysokości wymierzonej grzywny pozostawione zostało miarkowaniu Sądu, a jedynie górną granicę określono w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Reasumując, Sąd uwzględniając wniosek o wymierzenie grzywny uznał, że grzywna w wysokości 1 000 zł będzie wystarczająca dla osiągnięcia celów dyscyplinujących, represyjnych oraz prewencyjnych.
Wobec tego, na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz wnioskodawcy kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od wniosku.