Uzasadnienie
W związku z zamiarem złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" R. D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 3.238 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż R. D. nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie posiada żadnego majątku: czy to w postaci nieruchomości, czy też ruchomości, jak również zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż od sierpnia 2007r. jest pozbawiony pracy, jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Obecnie jest na utrzymaniu rodziców i córki. Wszystkie środki pieniężne zgromadzone na kontach bankowych zostały mu zablokowane i zabrane przez Urząd Skarbowy. Dodał również, że w wyniku zabrania środków pieniężnych z kont bankowych nie jest w stanie korzystać z pomocy prawnej na którą było go do tej pory stać.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 25.02.2010r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w postaci:
- przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje ("[...]"), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie lub inne),
- wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto (na rękę) rodziców oraz córki (na których utrzymaniu skarżący pozostaje) ze wskazaniem źródeł, z których dochody te są uzyskiwane,
- wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym rodziców i córki (nieruchomości – mieszkanie, dom, nieruchomości rolne, inne nieruchomości, podania ich powierzchni i położenia, ruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych),
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonki ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie,
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonki: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni oraz miejsca położenia), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, a także gdzie małżonka zamieszkuje i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe,
- przedłożenia zaświadczenia z odpowiedniego Urzędu Pracy w zakresie: nie pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz przyczyn braku tego świadczenia; rejestracji skarżącego w odpowiednim Urzędzie Pracy (tj. kiedy nabył status bezrobotnego, ewentualnie czy status ten utracił i z jakich przyczyn),
- wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków),
- oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone,
- przedłożenia dokumentów potwierdzających "zablokowanie i zabranie" przez Urząd Skarbowy środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych,
- przedłożenia odpisu decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]".
W wykonaniu wezwania wnioskodawca wskazał, iż nie posiada tytułu prawnego do zamieszkiwanego lokalu, zamieszkuje w nim nieodpłatnie. Mieszkanie należy do matki jego dzieci H. D. i córki A. D., stanowiąc ich współwłasność. Oświadczył, iż pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy posiadają przychody z tytułu emerytury w łącznej wysokości 4.662,43 zł netto miesięcznie.
Podał, iż jego rodzice i córka posiadają następujący majątek: mieszkanie własnościowe w "[...]" o powierzchni 44 m2, domek letniskowy w "[...]" o powierzchni ok. 49 m2, mieszkanie własnościowe w "[...]" (w którym zamieszkuje skarżący) o powierzchni 39m2 stanowiące współwłasność córki w 20%.
Wyjaśnił również, iż nie pozostaje w związku małżeńskim, od 1993r. jest rozwiedziony, nie posiada żadnego majątku współwłasności małżeńskiej. Nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie posiada statusu bezrobotnego – jest "w trakcie intensywnego poszukiwania pracy", nie pobiera i nie pobierał zasiłku dla bezrobotnych. Oświadczył również, iż nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie posiada także polis ubezpieczeniowych. Urząd Skarbowy w "[...]" wystawił tytuły wykonawcze, a Urząd Skarbowy w "[...]" dokonał zajęcia w Banku Millenium kwoty 86.469,31 zł i w dniu 26.11.2009r. pobrał zablokowaną kwotę (wyciąg z rachunku – k. 44).
Wnioskodawca do złożonych oświadczeń załączył tytuły wykonawcze (k.46-49) oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę 644.218,59 zł (k. 45).
Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających.
Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie.
W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W związku z tym, iż skarżący nie uzyskuje dochodów, pomocy w uiszczeniu części kosztów sądowych w wysokości 1.500 zł będzie musiał oczekiwać ze strony rodziny tj. rodziców i córki na których utrzymaniu pozostaje.
Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. sytuacji w jakiej znajduje się skarżący, który od trzech lat nie pracuje pozostając na utrzymaniu rodziny, nie stoi również w sprzeczności z wynikającym z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązkiem wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. Dlatego też oceniając niniejszy wniosek należy zwrócić uwagę na sytuację materialną osób, na których utrzymaniu pozostaje wnioskodawca. Wskazać zatem należy, iż sytuacja bytowa rodziców skarżącego jest stabilna otrzymują oni bowiem stałe i regularne dochody w postaci emerytur w łącznej wysokości 4.662,43 zł netto miesięcznie, posiadają także majątek nieruchomy w postaci mieszkania w "[...]" oraz domku letniskowego w "[...]". Córka skarżącego, posiada natomiast współwłasność w części mieszkania w "[...]".
Dodatkowo za stanowiskiem częściowego zwolnienia od kosztów sądowych przemawia również wykazywana przez skarżącego sytuacja, w której pozostaje on na utrzymaniu rodziny - od około 3 lat - nie podejmując przy tym pracy zarobkowej. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek wykazania swojej trudnej sytuacji, nie wykazał przyczyn utrudniających lub uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia (np. stan zdrowia lub inne), lub starań i prób w zakresie poszukiwania pracy. Nie jest co prawda obowiązkiem skarżącego zarejestrowanie się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji pozostawania od trzech lat bez pracy oraz w świetle oświadczenia o "intensywnym" poszukiwaniu pracy, należy wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych.
W świetle przedstawionych okoliczności nie bez znaczenia – dla oceny całokształtu sytuacji materialnej wnioskodawcy jest również fakt, nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy (rzeczowej czy finansowej) odpowiednich placówek pomocy społecznej.
Zauważenia wymaga również, iż do dnia 26.11.2009r. skarżący posiadał na swoim koncie bankowym znaczną kwotę środków pieniężnych w wysokości 86.469,31 zł, korzystał z usług profesjonalnych pełnomocników. Okoliczności te nie wskazują, iż wnioskodawcę można zaliczyć do grona osób ubogich, którym niezbędna jest pomoc państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym źródeł pochodzenia posiadanych środków pieniężnych.
Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, iż obecnie skarżący nie uzyskuje dochodów, jednakże biorąc pod uwagę wszystkie aspekty rozpoznawanego wniosku takie jak: poszukiwanie przez niego pracy, posiadane do listopada ub. roku środki pieniężne na koncie oraz majątek nieruchomy osób, na których utrzymaniu pozostaje od dłuższego czasu, ich regularne i stałe dochody, stwierdzić należy, iż skarżący może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wpis sądowy w wysokości 1500 zł.
W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.