Postanowienie WSA w Opolu z 5 kwietnia 2017 r., I SO/Op 2/17

Rozpoznanie

w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata postanawia:

Sprawa

w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych,

Sentencja

1. umorzyć postępowanie
2. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak,

Uzasadnienie

Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, złożonym przez B. R. (dalej jako wnioskodawczyni) na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012, poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wynika, iż wniosek ten odnosi się do sprawy ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z 8 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia składek.

Odnośnie sytuacji rodzinnej, majątku i dochodów wnioskodawczyni wykazała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z synem (pobierającym naukę szkolną) i córką (ubezwłasnowolnioną, sparaliżowaną w znacznym stopniu, wymagającą całodobowej opieki), że ubiega się o przydział mieszkania socjalnego, że źródłem utrzymania rodziny są świadczenia alimentacyjne (niewypłacane regularnie) oraz świadczenia pochodzące z pomocy socjalnej (zasiłki: opiekuńczy, pielęgnacyjny, rodzinny, stały) w łącznej wysokości 1.577,25 zł, oraz że ponosi koszty związane zakupem energii elektrycznej, gazu, usług telekomunikacyjnych, pampersów dla córki, leków i środków pielęgnacyjnych i higienicznych dla córki w łącznej kwocie 1.477,84 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni oświadczyła, iż korzysta z pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020.

W załączeniu wnioskodawczyni przekazała kserokopie wskazanej powyżej decyzji ZUS oraz decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłku stałego, zasiłku rodzinnego, zasiłku opiekuńczego (decyzje z: 18 lipca 2014 r., 5 października 2015 r., 2 listopada 2016 r.). Wraz z wymienionymi kserokopiami decyzji wnioskodawczyni przekazała kserokopie opinii psychologa, wyniku badania elektroencefalograficznego, opinii MOPS w [...] o aktualnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni, odpowiedzi pozytywnej Prezydenta Miasta [...] na wniosek o wskazanie lokalu socjalnego, oświadczenia wnioskodawczyni w sprawie ubiegania się o pomoc żywnościową, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności P. R., postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o ustanowieniu opieki wnioskodawczyni nad córką P. R., faktury za dostawę energii elektrycznej wraz z wezwaniem do zapłaty.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyróżniają dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych (zgodnie art. 211 – 213 p.p.s.a. opłat sądowych – wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków) – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd.

W art. 239 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród zwolnień przedmiotowych w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. znajdują się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należą m.in. szeroko rozumiane sprawy związane z płatnością składek na ubezpieczenie społeczne.

Zatem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdzie przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej może być skarga na decyzję w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sprawia, iż postępowanie zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się bezprzedmiotowe. Wnioskodawczyni została już bowiem zwolniona od kosztów sądowych na podstawie powołanego wyżej przepisu prawa. W związku z tym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie stało się zbędne i takie postępowanie - zgodnie z art. 249a p.p.s.a. – należało umorzyć.

W świetle wskazanych wyżej przepisów prowadzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy ograniczyć zatem do wniosku o ustanowienie zawodowego pełnomocnika.

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Referendarz sądowy, mając na względzie informacje i dane wykazane w formularzu PPF jak też wynikające z przedłożonych dodatkowo kserokopii dokumentów (w szczególności informacje zawarte opinii Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z 26 października 2016 r. o aktualnej sytuacji materialno-bytowej rodziny wnioskodawczyni), uznał, iż w przypadku wnioskodawczyni zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Okoliczności, ustalone na podstawie tych informacji i danych (tj. pozostawanie bez pracy wszystkich dorosłych domowników, choroba córki, całkowite uzależnienie od środków uzyskiwanych z pomocy społecznej, korzystanie z programów pomocy żywnościowych, uwzględnienie trudnej sytuacji bytowej przez przyznanie prawa do lokalu socjalnego poza kolejnością), wskazują bowiem, iż w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni nie ma potencjału umożliwiającego pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 249a p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

.