Uzasadnienie
Przedmiotem wniosku złożonego w dniu 14 czerwca 2017 r. przez A. Ś. było wymierzenie grzywny Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że pismem z dnia 2 maja 2017 r., złożonym w organie rentowym 4 maja 2017 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci potrąceń kwot 3164 zł i 978 zł z należnego jej świadczenia z ubezpieczenia społecznego w postaci zasiłku macierzyńskiego.
W odpowiedzi na wniosek organ wniósł o jego oddalenie zaznaczając, że brak przekazania skargi w terminie był wynikiem omyłkowego zakwalifikowania złożonej skargi jako uzupełnienia wcześniej wniesionych przez wnioskodawczynię odwołań od decyzji ZUS do Sądu Rejonowego w [...], który jest także właściwy miejscowo i rzeczowo do rozpatrzenia odwołania strony od dokonanych potrąceń.
Ponadto organ zaznaczył też, że w terminie 30 dni nie było możliwe przekazanie kompletnych akt administracyjnych, gdyż takowe przesłano do sądu powszechnego wraz z odwołaniami strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie akt związkowych, w tym zażądanych z Sądu Rejonowego w [...] – Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. [...] oraz akt WSA w Opolu sygn. I SA/Op 237/17 ustalił co następuje:
Pismem z dnia 2 maja 2017 r. wnioskodawczyni złożyła w Oddziale ZUS w Opolu skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w postaci potrącenia w/w kwot z przysługującego jej zasiłku macierzyńskiego. Na piśmie tym widnieje prezentata wpływu "4 maja 2017r."
Dyrektor ZUS Oddział w Opolu przekazał skargę sądowi administracyjnemu wraz z odpowiedzią na skargę przy piśmie z 14 czerwca 2017 r., nadanym w dniu 16 czerwca 2017 r. listem poleconym. W odpowiedzi podniesiono, iż akta administracyjne spraw wnioskodawczyni znajdują się w sądzie powszechnym, gdzie zostały przesłane wraz z odwołaniami wniesionymi przez ubezpieczoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zadekretował tą sprawę pod sygn. akt I SA/Op 237/17.
Z przedstawionych przez Sąd Rejonowy w [...] akt spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych wynika, że;
- w dniu 27 marca 2017 r. A. Ś. wniosła odwołanie od decyzji ZUS z dnia 16 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, a po przekazaniu przez ZUS odwołania sądowi sprawę zadekretowano pod sygn. akt [...],
- w dniu 6 kwietnia 2017 r. wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji ZUS z dnia 1 marca 2017 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rehabilitacyjnego, a po przekazaniu przez ZUS odwołania sądowi sprawę zadekretowano pod sygn. akt. [...],
- w dniu 14 kwietnia 2017 r. wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji ZUS z dnia 8 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 11 stycznia 2017 r. do 30 stycznia 2017 r., a po przekazaniu przez ZUS odwołania sądowi sprawę zadekretowano pod sygn. sygn. [...].
Ze wskazanych akt Sądu Rejonowego w [...] wynika, że odwołania przekazano wraz z aktami administracyjnymi odpowiednio w dniach:
- w sprawie [...] w dniu 27 kwietnia 2017 r.,
- w sprawie [...] w dniu 2 maja 2017 r.,
- w sprawie [...] w dniu 2 maja 2017 r.
Sąd Rejonowy w [...] po wpłynięciu odwołań podjął następujące czynności procesowe:
- w sprawie [...] i [...]:
- w dniu 19 maja 2017 r. zarządził połączenie spraw [...] i [...] oraz wezwał organ rentowy do złożenia dodatkowych informacji,
- w dniu 19 maja 2017 r. rozpoznał wniosek o zabezpieczenie roszczenia zgłoszonego w sprawie [...], następnie doręczając stronie wydane postanowienie,
- w dniu 11 lipca 2017 r. w sprawie [...] wezwał pełnomocnika ZUS do złożenia dalszych informacji,
- w dniu 14 lipca 2017 r. w sprawie [...] doręczył stronie odpis odpowiedzi na odwołanie i odpis dodatkowej informacji ZUS z 19 czerwca 2017 r.,
- w sprawie [...]:
- w dniu 23 maja 2017 r. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia braków formalnych odwołania,
- w dniu 9 czerwca 2017 r. zarządził posiedzenie wyjaśniające w sprawie i wyznaczył jego termin na 24 sierpnia 2017 r., o czym zawiadomił stronę.
Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie ze skargi A. Ś. w przedmiocie potrącenia dokonanego z zasiłku macierzyńskiego sygn. akt. I SA/Op 237/17 postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. odrzucił skargę (por. akta spraw sądowych o w/w sygnaturach).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017,poz.1369 - zwanej dalej P.p.s.a.), skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Na zasadzie art. 54 § 2 P.p.s.a. organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania.
Natomiast w myśl art. 55 § 1 P.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W świetle powołanych przepisów przesłankami uprawniającymi Sąd do wymierzenia grzywny organowi jest wniosek skarżącego oraz stwierdzenie niezastosowania się przez organ do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a, Podzielić można pogląd, że grzywna, o jakiej mowa w art. 55 § 1 P.p.s.a., ma charakter dyscyplinujący ale i restrykcyjny, Jednak należy mieć na względzie, że celem wymierzenia takiej grzywny nie jest ukaranie organu jako cel sam w sobie. Jest nim raczej dyscyplinowanie organu i wymuszenie sprawnego rozpoznawania spraw przez organy administracji publicznej, a w konsekwencji sąd administracyjny. To dyscyplinowanie i ewentualna restrykcja powinno mieć jednak miejsce tylko w wypadku takiego działania organu, które utrudnia lub wręcz uniemożliwia realizację prawa strony do sądu. Prawo takie deklaruje każdemu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zapisano w nim, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Taką ocenę celu wprowadzenia instytucji grzywny z art. 55 § 1 P.p.s.a. uzasadnia użyte w tym przepisie sformułowanie "sąd może orzec o wymierzeniu grzywny". Wskazuje ono, że wymierzenie grzywny nie jest obligatoryjne i kwestia ta pozostawiona jest uznaniu sądu. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie grzywny Sąd powinien wziąć pod zawszę uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. charakter uchybienia, przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a., czas jaki upłynął od wniesienia skargi, a także okoliczność, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wykonał obowiązek i czy wyjaśnił powody niedotrzymania terminu.
W realiach sprawy na podstawie art. 54 § 2 P.p.s.a., organ miał obowiązek przekazać skargę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w 30-dniowym terminie. Skarga wnioskodawczyni wpłynęła do organu w dniu 4 maja 2017 r., co wynika z daty prezentaty ZUS Oddział Opole. Ustawowy termin do przekazania skargi sądowi przez organ upłynął z dniem 5 czerwca 2017 r.
Przedstawione okoliczności potwierdzają, że organ nie dopełnił obowiązku w terminie określonym w art. 54 § 2 P.p.s.a.
Oddalając wniosek Sąd uwzględnił kilka okoliczności o równorzędnym w zasadzie znaczeniu. Należą do nich stosunkowo nieznaczny okres przekroczenia terminu 30 dni, przekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę zaraz po zorientowaniu się w oczywistej pomyłce w ocenie treści skargi, wyjaśnienie przyczyn uchybienia terminowi 30 dni z art. 54 § 2 P.p.s.a, usprawiedliwienie braku przekazania sądowi wraz ze skargą kompletnych akt sprawy administracyjnej, a wreszcie rodzaj i liczbę czynności procesowych i biurowych podjętych przez Sąd Rejonowy w [...] w sprawach wniesionych trzech odwołań strony od decyzji ZUS Oddział w Opolu, które obiektywnie rzecz biorąc znacząco utrudniały, a wręcz uniemożliwiały Dyrektorowi ZUS Oddział w Opolu jako organowi rentowemu wypożyczenia i przedłożenia sądowi administracyjnemu akt administracyjnych w terminie ustawowym, czyli do dnia 5 czerwca 2017 r.
Należy podkreślić że okoliczności podniesione przez organ w odpowiedzi na skargę znajdują potwierdzenie w powołanych wyżej aktach spraw sądowych toczących się przed WSA w Opolu sygn. akt I SA/Op 237/17 i Sądem Rejonowym w [...] sygn. akt. [...] i [...]
Wymaga też podkreślenia, że uchybienie terminowi przekazania skargi wraz z aktami sprawy nie spowodowało pozbawienia wnioskodawczyni konstytucyjnego prawa do sądu w zakresie rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Skarga z dnia 4 maja 2017 r. została rozpoznana niezwłocznie. Takim przymiotnikiem należy określić wydanie orzeczenia kończącego postępowanie przed sądem I instancji w dniu 29 czerwca 2017 r., czyli w dziewiątym dniu po przekazaniu sądowi skargi przez organ.
Nota bene z orzeczenia WSA w Opolu w sprawie sygn. akt. I SA/Op 237/17, wynika, że organ rentowy właściwie oceniał, że skarga wnioskodawczyni z dnia 4 maja 2017 r. jest w istocie kolejnym odwołaniem (wnioskiem strony, albo ich uzupełnieniem) do rozpoznania, którego właściwy jest sąd powszechny.
Reasumując, przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniały wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a., dlatego z mocy odpowiednio stosowanego art. 151 P.p.s.a. i art. 64 § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.
Na marginesie jedynie Sąd zauważa, że w wypadku wnoszenia przez ubezpieczonych wielu środków odwoławczych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, celowym byłoby sporządzanie odpisów akt administracyjnych dla zapobieżenia przeszkodom w realizacji ustawowego obowiązku wynikającego np. z art. 54 § 2 P.p.s.a.