Uzasadnienie
S. J., wnioskiem z dnia 24 maja 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E.. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne wnioskodawcy oraz jego żony w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomości o powierzchni [...] m².
W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że jest osobą w podeszłym wieku oraz że uzyskiwany dochód przeznaczany jest na wydatki związane utrzymaniem i leczeniem. W tej sytuacji nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.
W odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 czerwca 2013 r. wnioskodawca nadesłał dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej rodziny, w piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r., oświadczył zaś między innymi, że spośród działek powstałych w wyniku podziału nieruchomości położonej w J., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...], zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] kwietnia 2012 r., sprzedana została tylko jedna działka oznaczona nr [...] wraz z udziałem [...] w działce drogowej nr [...] za kwotę [...] zł. Pozostałe powstałe w wyniku podziału działki o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nie zostały dotychczas sprzedane i w związku z bessą na rynku nieruchomości nie ma obecnie perspektyw na ich sprzedaż, jak również uczynienia z nich jakiegokolwiek źródła przychodu.
Skarżący zaznaczył ponadto, że środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży jednej z działek zostały w całości wydatkowane na remont domu mieszkalnego, na uzbrojenie wydzielonych działek w przyłącze gazowe, na czynności prawno – geodezyjne, rozbiórkę [...] szklarni i budynku kotłowni oraz niwelację terenu.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, osobom które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby.
Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i odpowiednio wcześniej podjąć starania zmierzające do zgromadzenia odpowiednich środków pieniężnych na ten cel. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że S. J. nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika co prawda, że skarżący wraz z żoną są osobami w podeszłym wieku i utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Zauważyć jednakże trzeba, że z danych zawartych we wniosku oraz z nadesłanych dokumentów wynika, iż skarżący poza domem posiada wraz z żoną majątek w postaci działek powstałych w wyniku podziału nieruchomości położonej w J. oznaczonej nr [...] i [...], zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Jedna z powstałych działek została zaś sprzedana za kwotę [...] zł. Nie można zatem uznać, że wnioskodawca znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku.
Co prawda S. J. zaznaczył, że środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży działki zostały przeznaczone na remont domu, na uzbrojenie wydzielonych działek w przyłącze gazowe, na czynności prawno – geodezyjne, rozbiórkę [...] szklarni i budynku kotłowni oraz niwelację terenu. Sytuacji materialnej skarżącego, posiadającego wskazane wyżej nieruchomości, nie można jednak utożsamiać z sytuacją osób ubogich, bez środków do życia, nieposiadających jakiegokolwiek majątku. W ocenie referendarza, sytuacja majątkowa skarżącego nie jest szczególnie trudna i jest on w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieść koszty sądowe w sprawie. Zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one w istocie do wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe, ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł i ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie.
Jak wskazano instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez wnioskodawcę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 oraz z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12).
W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.