Uzasadnienie
W sprawie, E. Ż. przed złożeniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że w grudniu 2010 r. straciła pracę, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z nieletnim synem i jest właścicielką domu o powierzchni 250 m², który jest obciążony hipoteką przymusową dotyczącą jej zobowiązań opiewających na łączną kwotę 3.272.166 zł. Jako źródło utrzymania siebie i swojego syna wskazała kwotę 500 zł uzyskiwaną od męża, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej.
Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, poza wcześniej oświadczonymi przez wnioskodawcę faktami, że miesięczne wydatki jego gospodarstwa domowego wynoszą 923,81zł, w roku 2009 uzyskał przychód w łącznej kwocie 9.610,67 zł, natomiast aktualnie otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 742,10 zł.
Wskazać należy, że postanowieniem z dnia 2 listopada 2009 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1162/09 oraz postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1235/10 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych, na które stosownie do art. 211 ustawy procesowej składają się opłaty sądowe i zwrot wydatków, można wysnuć wniosek, iż są one zasadą, natomiast zwolnienie od ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest z kolei instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo, do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na obiektywne okoliczności życiowe pozbawione zostały zasobów materialnych w sposób uniemożliwiający im ponoszenie innych wydatków niż wydatki składające się na ich konieczne utrzymanie.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w przypadku E. Ż. zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. E. Ż. wykazała w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania jej gospodarstwa domowego. Świadczą o tym wysokość dochodów wnioskującej w roku 2009, wysokość aktualnie uzyskiwanego dochodu (zasiłku dla bezrobotnych), kwota pieniężna, jaka przypada na miesięczne utrzymanie członka jej dwuosobowej rodziny (ok. 621 zł), a także wynikające z prowadzonej w stosunku do niej egzekucji sądowej i administracyjnej pozbawienie znacznej części jej majątku oraz obiektywne ograniczenie możliwości dysponowania pozostałymi składnikami majątku (wpisanie hipoteki przymusowej do księgi wieczystej domu).
Wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych miało również pogorszenie sytuacji materialnej E. Ż. w porównaniu ze stanem faktycznym ustalonym w uzasadnieniu postanowienia referendarskiego z dnia 2 listopada 2009 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1162/09 oraz z dnia 10 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1235/10, na skutek utraty przez nią pracy.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.
Na marginesie powyższych stwierdzeń powołać trzeba uregulowanie art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wedle którego przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.