Uzasadnienie
A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że na skutek niewypłacalności odbiorców jej usług znajduje się w "tragicznej" sytuacji finansowej, zaprzestała terminowo regulować zobowiązania wobec swoich dostawców, którzy uzyskali wobec niej tytuły wykonawcze i przymusowo egzekwują swoje należności oraz, że wobec spółki prowadzone jest przez organy podatkowe postępowanie egzekucyjne. Wszystkie jej rachunki bankowe są zablokowane, na skutek czego niemożliwe jest prowadzenie normalnej działalności gospodarczej, przynoszącej dochód, który spółka mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych. Nie prowadzi ona działalności statutowej, a jedynie podejmuje działania zmierzające do odzyskania należności. Nie posiada też majątku nadającego się do szybkiej sprzedaży w celu pozyskania środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie.
W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych – 214.000 zł, wartość środków trwałych – 500.000 zł, kwotę straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – 22.000 zł, stan trzech rachunków bankowych – 0 zł, - 210.000 zł i - 164.000 zł oraz informację, wedle której posiadane przez nią maszyny do produkcji rur wentylacyjnych oraz nieruchomości położone we W. i T. zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez organ podatkowy.
Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje podane w treści wniosku, że wnioskująca spółka w latach 2012 i 2013 odpowiednio poniosła stratę i osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 368.817,30 zł i 97.188,85 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 24.884,40 zł i 299.784,03 zł), przy czym kwotę dochodu za rok 2013 tłumaczy podatkowym rozliczeniem straty za rok 2012. W trzecim i czwartym kwartale roku 2013 oraz w pierwszym kwartale roku 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości 138.874 zł, 9.991 zł i 0zł. Na dzień 31 grudnia 2013 r. aktywa trwałe spółki miały wartość 4.844.650,95 zł, aktywa obrotowe – 4.819.918,43 zł, kapitał własny – 3.215.452,94 zł, zysk – 215.238,45zł (w porównaniu z stratą na dzień 31 grudnia 2012 r. – 401.799,59 zł), zobowiązania krótkoterminowe i długoterminowe – odpowiednio 1.851.005,51 zł i 6.512.123,29 zł. Do kosztów działalności operacyjnej w roku 2013 spółka zaliczyła kwotę 67.137,76 zł z tytułu amortyzacji, natomiast w skład jej majątku wchodzą trzy nieruchomości lokalowe w K. oraz nieruchomość (lokal mieszkalny) we W., wszystkie obciążone hipotekami z tytułu zabezpieczenia jej zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych.
Z urzędu wskazać należy, że skarga wnioskującej spółki na oznaczoną w sentencji postanowienia decyzję została zarejestrowana pod sygn. akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu I SA/Wr 1804/14, natomiast wpis sądowy od tej skargi - wyznaczony zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu w kwocie 5.852zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców.
Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona wnioskująca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych również przy wykorzystaniu składników majątku.
Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych, kwot należności i zobowiązań bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwol-nienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada.
Za odmową przyznania stronie wnioskującej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt przysługiwania spółce prawa własności nieruchomości, których obciążenie hipoteką z tytułu zabezpieczenia jej zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych nie wyklucza gospodarczego ich wykorzystania (np. w drodze najmu) stanowiącego źródło pozyskiwania środków pieniężnych na ponoszenie kosztów sądowych. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby wnioskodawca wykorzystywał w ten sposób składniki swojego majątku, ani też aby takie wykorzystanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy było niemożliwe. Dlatego uprawnione jest przyjęcie, że rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania jej nieruchomości jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich, pozbawionych możliwości zarobkowych i majątku.
Okoliczność ta powoduje, że mimo trudnej sytuacji finansowej, będącej konsekwencją decyzji gospodarczych podjętych przez wnioskującą spółkę w ramach obciążającego ją ekonomicznego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, nie wykorzystuje ona wszystkich pozostających do jej dyspozycji możliwości samodzielnego pozyskiwania środków pieniężnych. Oznacza to, że w sprawie nie można, w ocenie referendarza sądowego, przyjąć spełnienia przesłanki przyznania osobie prawnej (wnioskodawcy) prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie akt sprawy upoważniony jest bowiem wniosek, że posiada ona dostateczne środki (majątek) w celu wygospodarowania kwot koniecznych do poniesienia kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy.
Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.