Postanowienie WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2021 r., I SPP/Bk 76/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku

Rozpoznanie

w Wydziale I w dniu 22 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej D. sp. z o.o. w S. na postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lipca 2018 r. do stycznia 2019 r. p o s t a n a w i a utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy,

Skład

sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

D. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako "Spółka") w dniu 1 grudnia 2020 r. złożyła do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała, że nie dysponuje środkami finansowymi na kontach i w gotówce, nie posiada również majątku, którego zbycie pozwoliłoby na uzyskanie środków celem uiszczenia kosztów sądowych. Rachunki bankowe Spółki zostały zajęte, początkowo w drodze zabezpieczenia, a obecnie w toku postępowania egzekucyjnego w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym. Konsekwencją powyższego było zawieszenie z dniem [...] lutego 2020 r. prowadzenia działalności gospodarczej.

W toku prowadzonego wobec Spółki administracyjnego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w osobie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach dokonał w dniu [...] grudnia 2020 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki prowadzonego w banku S. S.A. na łączną kwotę 225 056,74 zł, a także z wierzytelności przysługującej Spółce od wspólnika R. M. na łączną kwotę 238 925,49 zł. W stosunku do zajęcia rachunku bankowego organ wydał również tytuł wykonawczy, co wynika z dołączonych do sprzeciwu dokumentów.

Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku wartość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5000 zł, zaś wartość środków trwałych 877 500 zł. Względem Spółki zostało wszczęte postępowanie sądowe przed sądem powszechnym o zapłatę kwoty ponad 1 000 000 zł tytułem spłaty pożyczki, związanej z zakupem środków trwałych – zakwestionowanych przez organy podatkowe w ramach prowadzonego postępowania, jako rzekomo nabyte na podstawie pustej faktury (k. 3-5 akt). Spółka dołączyła do wniosku zestawienie obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej i kont pomocniczych za grudzień 2019 r. (k. 6-8), bilans na dzień 31 grudnia 2019 r. (k. 9), rachunek zysków i strat za 2019 r. (k. 10), wyciąg z rachunku bankowego za listopad 2020 r. (k. 17), oraz pozew o zapłatę z weksla (k. 14-16).

Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2020 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, Spółka wraz ze swoimi wspólnikami jest w stanie wygospodarować przynajmniej kwotę 2140 zł celem uiszczenia wpisu od skargi.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła sprzeciw. Nie podziela ona stanowiska referendarza sądowego co do możliwości pozyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych poprzez zobowiązanie wspólników skarżącej Spółki do dopłat lub udzielenia pożyczki. Spółka podnosi też, iż wykazała, że na skutek wszczętej przeciwko niej egzekucji administracyjnej nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w tym również nie jest w stanie pozyskania tych środków w legalny sposób w drodze zaciągnięcia zobowiązań.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. 2019 poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, w przedmiotowej sprawie na Spółce.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Sąd stwierdził, że skarżąca Spółka posiada środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu w kwocie 2140 zł.

Ze złożonego wniosku wynika, że Spółka od 1 lutego 2020 r. nie prowadzi działalności gospodarczej – została ona zawieszona. Wysokość kapitału zakładowego Spółki to kwota 5000 zł. Za 2018 r. Spółka osiągnęła zysk 27 580,98 zł przy przychodzie wielkości 140 702,78 zł, zaś za 2019 r. stratę w wysokości 939,60 zł (k. 10 akt). Rachunki bankowe zostały zajęte w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych, dodatkowo z uwagi na niespłacanie zaciągniętej pożyczki, bank wystąpił z pozwem o zapłatę kwoty ponad 1 mln zł. Spółka nie posiada żadnego majątku, którego zbycie pozwalałoby na uregulowanie kosztów sądowych.

Sąd zauważa, iż wprawdzie przedłożone wyciągi z rachunku bankowego w banku Santander wskazują na ujemne saldo na tym rachunku w listopadzie 2020 r., jednakże spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej oraz możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów postępowania sądowo-administracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania jego działalności ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Mogłoby to również prowadzić do naruszenia zasady konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. I FZ 327/13).

Co istotne, każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zapewnić sobie środki na pokrycie związanych z tą działalnością kosztów postępowań sądowych. Jeśli bowiem sprawa ma ścisły związek z działalnością podmiotu prawa prywatnego, to nie powinna z reguły obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością takiego podmiotu, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w osiąganych przychodach. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11).

W świetle powyższego zdaniem Sądu nie można stwierdzić, iż zajęcie rachunków bankowych i innych wierzytelności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach (por. zawiadomienie z 7 grudnia 2020 r.) oznacza, iż Spółka rzeczywiście wyczerpała już wszelkie potencjalne możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Sąd wprawdzie podziela stanowisko Spółki zawarte w sprzeciwie, iż w sytuacji pozyskania środków od wspólników w formie dopłat, ich wypłata z rachunku prowadzonego w banku na rzecz pokrycia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego jest w chwili obecnej prawnie niemożliwa z uwagi na zajęcia dokonane przez organ egzekucyjny. Również ewentualna sprzedaż, oddanie w dzierżawę bądź najem posiadanych przez Spółkę środków trwałych skutkowałyby zajęciem uzyskanych w ten sposób kwot, o ile oczywiście wpłynęłyby one na zajęte konto w banku S. Podkreślić jednak trzeba, iż spółka prawa handlowego, a więc podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel w odpowiedni sposób. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Jak już wskazano niedopuszczalne jest, poprzez stosowanie prawa pomocy, chronienie czy też wzbogacanie majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Spółka w sprzeciwie podnosi, iż nie dysponuje żadnymi instrumentami prawnymi, którymi mogłaby skutecznie zobligować swoich wspólników do udzielenia jej pożyczek. Jak jednak wskazano w uzasadnieniu, profesjonalny podmiot gospodarczy musi wykazać, że podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego Spółka zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie uczyniła. Przykładowo, zarząd powinien wystąpić do wspólników z prośbą o udzielenie przez nich stosownej pożyczki w celu pokrycia kosztów sądowych. Dopiero w przypadku ewentualnej odmowy Spółka mogłaby podnosić we wniosku o udzielenie pomocy prawnej, iż z uwagi na odmowę udzielenia pożyczki nie ma możliwości pozyskania środków w tenże sposób.

Zdaniem Sądu, skoro wspólnicy nie zdecydowali się na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości ani nie podjęli decyzji o likwidacji, a "jedynie" zawiesili działalność gospodarczą to wyrażają chęć dalszego istnienia Spółki, a zatem powinni czuć się w obowiązku, aby w każdy możliwy sposób - lojalnie i w poczuciu odpowiedzialności - wesprzeć podmiot gospodarczy, który tworzą.

Na marginesie Sąd zgadza się ze Spółką, iż referendarz sądowy, przywołując w uzasadnieniu orzeczenia postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. II FZ 701/11, błędnie twierdzi jakoby NSA odnosił swoje rozważania również do pożyczek w rozumieniu art. 720 kodeksu cywilnego w sytuacji, gdy wywód NSA dotyczy wyłącznie dofinansowania spółki kapitałowej w formie dopłat. Uwaga ta nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.