Uzasadnienie
L.S. wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 1.311 zł, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie ma środków do życia. Emerytura w kwocie 757 zł nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem mieszkania o pow. 54 m², w którym mieszka. Nie posiada oszczędności, wierzytelności czy innych wartościowych przedmiotów.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- - dokumentów potwierdzających wysokość emerytury (przekaz pocztowy lub bankowy bądź aktualna decyzja ustalająca wysokość świadczenia),
- - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- - oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa, osób trzecich, jeśli tak to należy wykazać ich formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków,
- - oświadczenia o kosztach utrzymania, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania.
W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego nadesłał kopię potwierdzenia wypłaty skarżącemu emerytury za październik 2020 r. w kwocie 749,77 zł, dowód zapłaty za energię z [...].01.2021r. oraz czynszu z [...].01.2021r., zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie obowiązujących od [...] kwietnia 2021 r., rozliczenie zużycia gazu i wody za okres [...].07.2020r.- [...].12.2020r. oraz fakturę z [...].01.2021r. za leki. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że skarżący nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa czy osób trzecich.
Stosownie do treści art. 245 § 1- § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4).
Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd/referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania z 2 lutego 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie uczynił w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w przedłożonych pismach, nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, bowiem dane w nich zawarte są niepełne i budzą wątpliwości.
Skarżący wskazał, że na jego dochód składa się świadczenie emerytalne w wysokości 749,77 zł netto. Z kolei łączna kwota udokumentowanych opłat i wydatków poniesionych przez skarżącego w styczniu 2021 r. wynosi 890,67 zł. Co więcej, ww. kwota obejmuje jedynie: czynsz 500 zł, opłatę za energię 126,23 zł oraz zakup leków 264,44 zł, co oznacza, że zawiera innych niezbędnych wydatków, jak chociażby wyżywienia. Już jednak z ww. zestawienia wynika, że suma miesięcznych wydatków skarżącego znacznie przekracza ujawniony przez niego dochód. Można zatem domniemywać, że skarżący posiada inne nieujawnione źródła dochodu, bądź zgromadzone oszczędności. Zwłaszcza, że jak oświadczył jego pełnomocnik, w piśmie z dnia [...] lutego 2021 r., skarżący nie korzysta z pomocy rzeczowej czy finansowej ze strony państwa czy osób trzecich.
Do wyjaśnienia ww. kwestii nie przyczynił się również brak odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2021 r. w zakresie aktualnie posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych czy lokat oraz ich wyciągów z ostatnich trzech miesięcy. Tym bardziej, że jak wynika z akt administracyjnych, skarżący posiadał rachunki bankowe i założone lokaty m.in. w [...]. Powyższe w konsekwencji uniemożliwia poczynienie rzetelnych ustaleń co do faktycznej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy.
Wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącego złożone w formularzu PPF (rubryka 6 oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach) dotyczące prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego. Pozostaje ono bowiem w sprzeczności z przedłożonym zawiadomieniem z [...] stycznia 2021 r. o wysokości opłat za mieszkanie, z którego wynika, że pod adresem zamieszkania skarżącego, w lokalu poł. w [...] zamieszkują dwie osoby i za dwie wyliczane są części składowe miesięcznych opłat np. wywóz śmieci, zaliczka na wodę i gaz.
Zgodnie zaś z art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane m.in o stanie rodzinnym. W przypadku, gdy osoba występująca o przyznanie prawa pomocy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z inną osobą/osobami, sąd nie może ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, albowiem zobowiązany jest uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.
Zdecydowanie trzeba podkreślić, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09).
W rezultacie, przyjąć należy, że skarżący nie udowodnił w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na jakiekolwiek dofinansowanie z budżetu państwa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.