Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Go 76/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił w całości skargę A.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego rozstrzygnięcia. Odpis ww. wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej 23 stycznia 2023 r.
W dniu 14 lutego 2023 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku, sporządzoną osobiście, wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu, który w jej imieniu sporządziłby skargę kasacyjną. W nadesłanym formularzu PPF A.D. oświadczyła, że mieszka wraz z mężem i synem, w domu należącym do małżonka. Skarżąca nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącej w kwocie 2.100 zł oraz dochodów z prowadzonej działalności męża, przy czym małżonek obecnie nie uzyskuje dochodów, a w poprzednich miesiącach jego dochód kształtował się w granicach 2.000 zł - 5.000 zł. Do stałych wydatków i zobowiązań skarżąca zaliczyła koszty utrzymania domu w łącznej kwocie 1.500 zł.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących wykazaną w formularzu PPF sytuację finansową wnioskodawcy i jej rodziny, pismem z dnia [...] marca 2023 r. Skarżąca oświadczyła, że na koszty utrzymania domu składają się: opłaty za energię elektryczną 100zł-200zł/miesiąc, gaz 700zł-800zł/miesiąc, odbiór nieczystości 120zł/miesiąc, telefon 230zł/miesiąc, podatek od nieruchomości 140zł/kwartał, wodę 500zł-650zł/kwartał oraz koszty wyżywienia 1.000zł-1.500zł/miesiąc. Ww. wydatki finansowane są z wynagrodzenia skarżącej oraz dochodów jej męża. Dodała, że korzysta ze świadczenia 500+ na syna.
Jednocześnie Skarżąca przedłożyła: kopię umowy o pracę z [...].12.2022r. z wynagrodzeniem miesięcznym 3.050 zł brutto, zestawienie przychodów i kosztów z działalności gospodarczej małżonka za okres od grudnia 2022r.do lutego 2023r. oraz wydruki operacji na rachunku bankowym w [...] za okres [...].12.2022r.-[...].03.2023r. (bez wskazania numeru rachunku i jego właściciela) z saldem dostępnych środków 84,36 zł i w [...] nr [...] za okres [...].12.2022r.- [...].03.2023r. (rachunek firmowy męża) z saldem 756,93 zł.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259 - dalej zwanej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym - czyli takim o jaki wnioskuje Skarżąca - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie zaś z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 171/09 - wszystkie cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawić informacje dotyczące swojej sytuacji majątkowej, finansowej, a także zdolności płatniczych, bądź złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.).
Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2010r. sygn. akt II GZ 318/10). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09).
Odnośnie zaś wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd/referendarz sądowy dodatkowo powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie należy wziąć pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010r. sygn. akt II FZ 62/10).
W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obejmują jedynie wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Motywując swój wniosek Strona podniosła, że nie posiada oszczędności, nieruchomości czy rzeczy ruchomych. Mieszka wraz z mężem i synem w domu należącym do małżonka. Utrzymują się z wynagrodzenia Skarżącej, dochodów jej męża z prowadzonej działalności gospodarczej K. oraz świadczenia 500+. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, Skarżąca uzyskuje stały dochód w wysokości ok. 2.394,97 zł netto (wynagrodzenie przelewane jest na rachunek w [...]), z kolei mąż z działalności wykazał: za grudzień 2022 r. - stratę 1.602,40 zł (przychód 4.190 zł i koszty 5.792,40 zł), za styczeń 2023 r. - stratę 3.074,61 zł (przychód 3.700 zł i koszty 6.774,61 zł), za luty 2023 r. - dochód w wysokości 206,48 zł (przychód 2.722,50 zł i koszty 2.516,02 zł). Uzyskiwane dochody w całości przeznaczane są na utrzymanie domu i bieżące sprawy; średniomiesięczne wydatki rodziny według oświadczenia Strony wynoszą około 2.750 zł.
Dokonując analizy przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych w [...] (bez wskazania numeru) oraz w [...] nr [...] zauważyć jednak należy, że na ww. rachunki, w okresie od połowy grudnia 2022 r. do [...] marca 2023 r. dokonano licznych wpłat gotówkowych tytułem "wpłata we wpłatomacie", wpłata gotówki we wpłatomacie" na łączną kwotę 4.850 zł ([...].01.2023r. 2.400zł, 250zł i 300zł, [...].01.2023r. 500zł, [...].02.2023r. 400zł oraz [...].02.2023r. 1.000zł), co może świadczyć o tym, że małżonkowie D. dysponują innymi nie wykazanymi źródłami dochodów, albo posiadają oszczędności zgromadzone poza systemem bankowym, nieujawnione w niniejszym postępowaniu.
Ponadto, na rachunku w [...] odnotowano pięć przelewów przychodzących ("przelew środków") dokonanych przez K.D. na łączną kwotę 3.800 zł (tj. [...].01.2023r. 3.000zł, [...].01.2023r. 150zł, [...].01.2023r. 500zł, [...].02.2023r. 100zł, [...].03.2023r. 50zł), które jednak nie znajdują odzwierciedlenia w przelewach wychodzących na rachunku bankowym prowadzonym w [...], co dowodzi, że małżonkowie, oprócz dwóch kont bankowych, których wyciągi przedłożyli do akt sprawy, posiadają inny rachunek bankowy, którego - pomimo wyraźnej treści wezwania - nie ujawnili w toku rozpoznawanej sprawy. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności.
W ocenie referendarza, wskazane wątpliwości i brak pełnych danych uniemożliwia rzetelną analizę sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Skarżącej i jej rodziny, a także ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie Skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. To zaś z kolei uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Mając jednak na uwadze fakt, że na obecnym etapie postępowania niezbędny jest udział profesjonalnego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko-radcowski), którego ustanowienie niewątpliwie wiąże się z większymi wydatkami, a przede wszystkim celem zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do Sądu, ustanowiono dla Skarżącej radcę prawnego.
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.