Uzasadnienie
Skarżący – Ł.C., reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 629/19.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od ww. skargi kasacyjnej w kwocie 5.985 zł skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że
Z zawartego w złożonym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący mieszka sam. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wierzytelności i przedmiotów wartościowych. Jest właścicielem udziałów w dwóch spółkach o łącznej wartości 205.000 zł. Roczny dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 10.497,78 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał zadłużenia w bankach, ZUS i Urzędzie Skarbowym na łączną kwotę 7.391.528 zł
Pismem z dnia [...] maja 2020 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia dodatkowych dokumentów, pełnomocnik skarżącego poinformował, że z dniem [...] września 2019 r. nastąpiło zaprzestanie wykonywania przez skarżącego działalności gospodarczej, na potwierdzenie czego przedłożył wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W związku z tym skarżący nie składa deklaracji podatkowych (deklaracja za 2019 r. nie została jeszcze złożona). Jednocześnie pełnomocnik poinformował, że skarżący w chwili obecnej nie posiada stałego adresu zameldowania ani miejsca zamieszkania w Polsce, nie posiada również od czasu zakończenia działalności gospodarczej żadnych źródeł finansowania oraz nie ponosi żadnych kosztów utrzymania.
Stosownie do treści art. 245 § 1- § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżący - następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oceniając sytuację wnioskodawcy podkreślić przede wszystkim należy, że, skarżący posiada realne możliwości zarobkowe. Co prawda wykazał, że z dniem [...] września 2019 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła jego jedyne źródło dochodu, zatem na obecną chwilę nie uzyskuje żadnych dochodów. Jednakże, brak środków pieniężnych i fakt pozostawania skarżącego bez zatrudnienia nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale również samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego, a także posiadany majątek, czyli obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy (...) Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (postanowienie NSA z 22 czerwca 2010 r. sygn. akt I GZ 189/10).
Przypomnieć przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Co więcej, sytuacja finansowa skarżącego nie może być oceniana w oderwaniu od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych jego małżonki. Wynika to bowiem z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej.
Tymczasem sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, jak również jego małzonki była przedmiotem oceny w postępowaniu prowadzonym przed tutejszym Sądem w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 115/19. Zgodnie z dokumentami i oświadczeniami znajdującymi się w ww. aktach, żona skarżącego posiada stałe zatrudnienie, a jej przeciętne miesięczne wynagrodzenie netto wynosi 1.647,11 zł i nie jest obciążone sądowymi lub administracyjnymi tytułami egzekucyjnymi (zaświadczenie z [...] października 2019 r.). Ponadto posiada budynek administracyjno-biurowy o powierzchni 4571 m2 o wartości ok. 6 mln zł. Z przedłożonych oświadczeń wynika nadto, że małżonkowie C. posiadają zadłużenia: skarżący w bankach, ZUS i Urzędzie Skarbowym na łączną kwotę 7.391.528 zł, a jego małżonka w bankach, Gminie [...] i [...] S.A. łącznie na kwotę ok 1.901.844 zł.
W tym miejscu podnieść należy, że obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13 i z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13).
W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności nie uprawniają do uznania, że skarżący nie jest w stanie sfinansować pełnych kosztów niniejszego postępowania. Mając jednak na uwadze trudną sytuację finansową małżonków oraz fakt, że wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 5.985 zł, zasadne jest zwolnienie skarżącego od uiszczenia tego wpisu w części przekraczającej 250 zł.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.