Uzasadnienie
R.B. złożył skargę na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata z urzędu. W nadesłanym formularzu PPF skarżący podniósł, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, a majątek jaki posiadała firma został sprzedany lub zlicytowany przez Urząd Skarbowy. Oświadczył, że wraz z żoną R.B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy innych praw majątkowych. Utrzymują się z wynagrodzeń ze stosunku pracy: R.B. w wysokości 2.363,56 zł i R.B. w kwocie 2.518 zł. Wśród zobowiązań i wydatków małżonkowie wskazali przybliżone koszty utrzymania, które dokładają dla właściciela nieruchomości, w której mieszkają: 300 zł woda, 1.400 zł gaz, 400 zł energia, 64 zł śmieci, 150 zł telefon i internet, 2.000 zł wyżywienie, 438,83 zł zajęcie komornicze R.B.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów, w piśmie z dnia [...] lipca 2022 r. skarżący oświadczył, że zamieszkuje wraz z żoną w domu należącym do synów, wspólnie ponosząc koszty utrzymania nieruchomości (faktury za media rozliczane są po połowie). Koszty małżonków za ostatnie trzy miesiące według przedłożonych kopii faktur wyniosły: 1.189,81 zł - opłata za gaz, 388,94 zł - opłata za prąd i 719,25 zł - opłata za wodę. Pozostałe miesięczne koszty utrzymania małżonków to telefon i internet 118 zł, leczenie i lekarstwa ok. 500 zł, dojazdy do pracy 300 zł oraz wyżywienie, środki czystości i środki higieny osobistej 2.500 - 2.900 zł. Dodatkowo oświadczył, że małżonka nie posiada rachunku bankowego. Z nadesłanych zaświadczeń wynika, że R.B. uzyskuje dochód netto 2.375,38 zł, a R.B. 2.363,56 zł; ww. wynagrodzenia są obciążone zajęciem komorniczym.
Skarżący przedłożył ponadto kopię zajęcia komorniczego sygn. akt [...] r., kserokopie trzydziestu paragonów za okres czerwiec - lipiec 2022 r., a także historie trzech własnych rachunków bankowych prowadzonych w [...]: nr [...] za okres od [...] kwietnia do [...] czerwca 2022 r. oraz nr [...] za okres od [...] czerwca do [...] czerwca 2022 r.
Zgodnie z art. 245 § 1 - § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżący - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl zaś art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Dokumenty nie mogą zatem budzić wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są bowiem z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Odnośnie zaś wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd/referendarz sądowy dodatkowo powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie należy wziąć pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010r. sygn. akt II FZ 62/10).
Dokonując analizy i oceny sytuacji majątkowej, finansowej i zdolności płatniczych skarżącego przede wszystkim podnieść należy, że oboje małżonkowie B. pracują i uzyskują stałe dochody, które przeznaczają na bieżące opłaty i koszty związane z utrzymaniem. Dzięki wsparciu najbliższej rodziny mają również zapewnione warunki mieszkaniowe.
Wątpliwości referendarza budzą wydatki skarżących, głównie na zakup żywności, udokumentowane paragonami. Po pierwsze bowiem zauważyć należy, że nie są one imienne, a co więcej, zdecydowana większość z nich zrealizowana została przy użyciu karty. Tymczasem, jak wynika z oświadczeń małżonków R.B. nie posiada rachunków bankowych, zaś z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych R.B. prowadzonych przez [...] takie płatności w dacie wystawienia paragonów nie zostały odnotowane. Powyższe oznaczać może, że przedłożone paragony nie dokumentują wydatków skarżącego, bądź skarżący lub jego małżonka posiadają inny rachunek bankowy, który nie został ujawniony w prowadzonym postępowaniu.
Mając jednak na uwadze wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów (w granicach minimalnego wynagrodzenia), dodatkowo obciążonych zajęciem komorniczym, brak majątku, a przede wszystkim fakt, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 12.696 zł uznać należy, że poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji, a także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, jak też z uwzględnieniem, że na obecnym etapie jest to jedyna opłata niezbędna dla dalszego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi.
Na obecnym etapie postępowania brak jest z kolei podstaw do przyznania skarżącemu adwokata. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w tym stadium postępowania przed sądem administracyjnym strony nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje nadto, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. O ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego.
Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). W konsekwencji, odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie spowoduje dla skarżącego jakichkolwiek ujemnych następstw procesowych czy też nie ograniczy jego prawa do sądu.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.