Uzasadnienie
G.S., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sadowych. W nadesłanym formularzu PPF podniósł, że w wyniku postępowania kontrolnego jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu. Z pracy zarobkowej uzyskuje małe dochody, które prawie w całości przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i związanych z pracą. Wobec niego prowadzona jest egzekucja, co powoduje blokowanie ewentualnych przychodów, które można byłoby przeznaczyć na inne cele. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Ujawnił, że z prowadzonej działalności uzyskuje dochód w wysokości ok. 2.000-2.500 zł miesięcznie, z kolei swoje zobowiązania i wydatki określił na kwotę 2.313,83 zł, w tym: ubezpieczenie na życie 188,61 zł, opłata za mieszkanie 268,17 zł, media (prąd, woda, gaz) 140zł, dzierżawa garażu 126,05 zł, telefon, internet 150 zł, oc samochodu 41 zł (482 zł rocznie), dojazd do pracy, eksploatacja samochodu 300 zł, wyżywienie, ubrania, środki czystości 1.000 zł, leki 100 zł.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, a w przypadku, gdyby skarżący pozostawał w związku małżeńskim także jego małżonki, pismem z dnia [...] marca 2023 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pozostaje w separacji faktycznej ze swoją żoną, nie utrzymuje z nią bliższych relacji. Od 2015 r. w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący mieszka w lokalu mieszkalnym należącym do córki, na podstawie użyczenia lokalu, ponosząc koszty utrzymania tej nieruchomości (czynsz, woda, prąd, gaz), tj. ok. 400 zł miesięcznie. Prowadzi działalność gospodarczą, zarejestrowaną w Niemczech, w zakresie sprzedaży wysyłkowej za pośrednictwem portalu [...]. Z ww. działalności uzyskał następujące dochody: w listopadzie 2022 r. 784,91 euro, w grudniu 2022 r. 448,26 euro i w styczniu 2023 r. -130,85 euro.
Posiada dwa konta bankowe: w [...], i w każdym z nich spłaca kredyt (miesięczna rata ok. 450 zł). Ponadto na rachunku bankowym, którego właścicielem jest skarżący jest zajęcie egzekucyjne na łączną kwotę 499.883,41 zł. Pełnomocnik dołączył kopie: wyroku z [...] marca 2019r. sygn. akt [...] ustanawiającego z dniem [...] marca 2015 r. rozdzielność majątkową M. i G.S., trzy raporty rozliczeniowe działalności gospodarczej skarżącego za listopad-grudzień 2022 r. oraz styczeń 2023 r. wraz z fakturami (wszystkie w języku niemieckim), historię rachunku bankowego skarżącego w [...] za okres [...].11.2022r.- [...].01.2023r. oraz w [...] (brak numeru rachunku na wydruku) za okres [...].11.2022r.- [...].02.2023r., oświadczenie córki – P.S., kopię dowodu rejestracyjnego pojazdu [...] wraz z potwierdzeniem ubezpieczenia, kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za garaż za 2023, fakturę za usługi telekomunikacyjne za styczeń 2023r., przelew opłaty za dzierżawę garażu oraz składki za ubezpieczenie na życie, a także wydruk z banku o zajęciu egzekucyjnym na łączną kwotę 499.883,41 zł.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4).
Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P.Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11).
W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podniósł, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, a od 2015 r. w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący mieszka w lokalu użyczonym mu przez córkę. Prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w Niemczech, ale stałe wydatki i zobowiązania pochłaniają prawie w całości uzyskiwane dochody. Nie posiada oszczędności ani innych wartościowych rzeczy.
W tym miejscu przede wszystkim zauważyć należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa samego wnioskodawcy, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jego współmałżonki. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 682 ze zm. - dalej: "k.r.o."). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.). W orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawanie w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14).
Dlatego też ustalając sytuację i możliwości finansowe Skarżącego należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jego małżonki. Tymczasem w niniejszej sprawie, pomimo wyraźnej treści wezwania, Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej swojej małżonki, w szczególności w zakresie źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, stanu majątkowego. Powoływanie się na zawartą umowę majątkową małżeńską, separację faktyczną czy brak bliższych relacji pomiędzy małżonkami nie mogło odnieść zamierzonego skutku.
Niezależnie od powyższego, wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego w zakresie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Dokonując bowiem analizy przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego w [...], w okresie ostatnich trzech miesięcy ujawniono wpłaty gotówkowe, wpłaty we wpłatomacie na łączną kwotę 2.500 zł (na rachunek w [...]: [...].11.2022r. - 500zł, [...].12.2022r. - 400zł, [...].01.2023r. - 700zł, na konto w [...]: [...].12.2022r. - 400zł, [...].02.2023r. - 500zł), co może świadczyć o tym, że skarżący dysponuje innymi nie wykazanymi źródłami dochodów, albo posiada oszczędności zgromadzone poza systemem bankowym, nieujawnione w niniejszym postępowaniu. Zauważyć nadto należy, że skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą.
W odniesieniu z kolei do wydatków skarżącego zauważyć należy, że nie wszystkie odnotowane na rachunkach bankowych zostały ujawnione przez skarżącego w formularzu PPF czy piśmie z dnia [...] marca 2023r., a co więcej, nie wszystkie z nich należą do kosztów utrzymania koniecznego. Nie stanowią wydatków niezbędnych na utrzymanie chociażby comiesięczne karnety na siłownię, abonament [...] czy wielokrotne korzystanie z przewoźników [...] czy [...], tym bardziej w sytuacji, gdy skarżący posiada samochód i wykazuje wydatki związane z jego utrzymaniem i eksploatacją.
W ocenie referendarza, wskazane wątpliwości i brak pełnych danych uniemożliwia pełną i rzetelną analizę sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, a także ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść, również przy wsparciu małżonki, koszty postępowania w niniejszej sprawie. Jak już bowiem wskazano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy Skarżący nie uczynił.
W rezultacie powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.