Uzasadnienie
B.S., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z 6 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Go 771/19. Jednocześnie złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nie uzyskuje żadnego dochodu, pozostaje na utrzymaniu rodziców. Jest właścicielem samochodu osobowego [...] oraz bydła mięsnego. Dzierżawi 13,23 ha gruntów rolnych. Nie posiada oszczędności. Jako źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie ojczyma w wysokości 1.100 Euro, po stronie zaś stałych wydatków i zobowiązań jedynie raty kredytowe na sprzęt.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano jego pełnomocnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- a) dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowy,
- b) dokumentów potwierdzających otrzymanie dopłat do gruntów rolnych bądź innej pomocy finansowej dla rolników w okresie ostatnich dwóch lat,
- c) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- d) dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącego oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych,
- e) oświadczenia skarżącego o pojazdach mechanicznych, w tym sprzętu rolniczego (z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości),
- f) oświadczenia o kosztach utrzymania rodziny skarżącego, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele oraz o źródłach ich finansowania,
- g) oświadczeń matki i ojczyma skarżącego potwierdzających jego twierdzenie o pozostawaniu na utrzymaniu rodziców,
- h) dokumentów potwierdzających stan majątkowy ojczyma i matki skarżącego (nieruchomości, rzeczy ruchome, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe itp.).
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że jego sytuacja jest trudna, nie uzyskuje żadnych dochodów. Koszty utrzymania oszacował na kwotę 1.000 zł, które w całości pokrywa matka. Oświadczył, że nie jest właścicielem sprzętu rolniczego, do tej pory korzystał ze sprzętu należącego do ojczyma. W oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2020 r. matka – A.H. potwierdziła, że wspólnie z synem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Gospodarstwo rolne prowadzone przez syna nie przynosi istotnych przychodów. Oświadczyła, że w miarę możliwości finansowych wspiera syna, co z uwagi na trwające postępowanie rozwodowe, jest trudne. Swój miesięczny dochód określiła na kwotę około 1.920 zł. Z kolei ojczym – J.H. w piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r. oświadczył, że z uwagi na postępowanie rozwodowe z A.H., nie zamieszkuje już wspólnie z B. i nie jest on na jego utrzymaniu. W przeszłości jednak udzielał pasierbowi znacznego wsparcia.
Pełnomocnik skarżącego nadesłał również wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez [...] S.A. za okres od 16.03.2020r. do 03.06.2020r., 10 potwierdzeń przelewów dotacji rolnych wypłaconych skarżącemu w ostatnich dwóch latach, a także kopię wniosku o udzielenie pomocy z tytułu wystąpienia suszy wraz z protokołem z dnia 3 września 2019 r. z oszacowania szkód w gospodarstwie spowodowanych suszą.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji, jak wprost wynika z treści art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak ścisła współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia i przedstawione dokumenty nie mogą budzić wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy.
W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa.
Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów dotyczących prowadzonego gospodarstwa rolnego, zarówno w zakresie uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Nie nadesłał również dokumentacji dotyczącej dochodów matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i pozostaje na jej utrzymaniu (według oświadczenia ojczyma - on już nie zamieszkuje ze skarżącym). Z oświadczenia matki wynika jedynie, że jej dochód to około 1.920 zł, przy czym wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował tej kwoty, czy to poprzez stosowne zaświadczenie, czy też poprzez wydruk rachunku bankowego matki. W ramach tych środków - zgodnie z tym, co oświadczył skarżący - pokrywane są wydatki na jego utrzymanie w kwocie 1.000 zł, bez wskazania jednak ich celu i rodzaju. Wnioskodawca nie przedłożył także zestawienia miesięcznie ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego.
Pomimo wyraźnej treści wezwania z dnia 4 czerwca 2020 r. skarżący nie nadesłał również dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych. Z przedłożonego wyciągu rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez [...] za okres od 16.03.2020r. do 03.06.2020r. wynika jedynie spłata raty kredytu w [...]: dnia [...] kwietnia 2020 r. w kwocie 250 zł i dwa miesiące później tj. dnia [...] czerwca 2020 r. w kwocie 650 zł. Z analizy wyciągu ww. rachunku bankowego wynika ponadto, że w dniu [...] kwietnia 2020 r. dokonano przelewu kwoty 3.400 zł tytułem "karta kredytowa" do [...]. Powyższe sugeruje, że rachunek bankowy w [...] nie jest jedynym rachunkiem posiadanym przez skarżącego.
Zauważyć w tym miejscu należy, że wezwanie skierowane na podstawie art. 255 P.p.s.a. obligowało skarżącego do przedłożenia wydruków historii wszystkich rachunków bankowych i lokat, i to nie tylko własnych, ale również należących do osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym.
Wątpliwości rozpoznającego wniosek wzbudza przy tym oświadczenie skarżącego, że spłaca raty kredytowe za sprzęt, a tymczasem w piśmie nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 4 czerwca 2020 r. oświadczył, że nie posiada własnego sprzętu rolniczego.
W ocenie referendarza sądowego, oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku, jak i dotychczas nadesłane w rozpoznawanej sprawie dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, jak również członków rodziny z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe i pozostaje na ich wyłącznym utrzymaniu, a w dalszej kolejności oceny możliwości partycypowania w pokryciu chociażby części kosztów sądowych.
W konsekwencji uznać należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że skarżący otrzymał dotacje rolne w okresie ostatnich dwóch lat w łącznej kwocie prawie 90.000 zł, przy czym ostatnie trzy na łączną kwotę prawie 20.000 zł w okresie, kiedy miał wiedzę o niekorzystnym dla siebie rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Co więcej, otrzymane dotacje wielokrotnie przewyższają wysokość wymaganego wpisu sądowego. Powyższe świadczy zatem o tym, że skarżący miał możliwość zabezpieczenia środków na dochodzenie swoich praw przed sądem, tj. na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, jedynej opłaty na obecnym etapie postępowania, który w rozpoznawanej sprawie wynosi jedynie 100 zł. Ponadto, w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów pozyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.