Uzasadnienie
E. spółka cywilna złożyła skargę na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi, spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu formularza PPPr podała, że sytuacja materialno-bytowa przedstawiona za złożonych drukach PPF każdego ze wspólników uniemożliwia obronę, jak i pokrycie kosztów sądowych. Wszystkie rubryki w oświadczeniu o majątku i dochodach zostały przez skarżącą przekreślone.
W formularzu PPF N.P. oświadczyła, że jest osobą bezrobotną, z prawem do zasiłku w wysokości 886,70 zł. Choruje. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności czy innych praw majątkowych. Stan rachunku w [...] wynosi -1.269,58zł. Wśród stałych wydatków i zobowiązań wskazała czynsz w kwocie 400 zł.
Z kolei drugi ze wspólników M.S., w nadesłanym formularzu PPF oświadczył, że jest osobą bezrobotną i bezdomną, pomieszkującą "grzecznościowo" u znajomych i rodziców. Jest właścicielem mieszkania o pow. 30 m², które wynajmuje za kwotę 1.800 zł. Uzyskiwane w ten sposób środki finansowe wystarczają na niezbędne wydatki życiowe tj. żywność. Do stałych wydatków i zobowiązań zaliczył: ratę kredytu hipotecznego 130CHF (około 580 zł), czynsz do spółdzielni 390 zł, prąd 230 zł i gaz 213 zł - co drugi miesiąc.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej Spółki oraz jej wspólników, pismem z dnia [...] lipca 2022 r. wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- - kopii aktualnej ewidencji środków trwałych spółki,
- - odpisu sprawozdania finansowego spółki za 2021 r.,
- - raportów kasowych spółki za ostatnie trzy pełne miesiące,
- - podanie kosztów bieżącego funkcjonowania spółki (np. koszty związane z utrzymaniem siedziby spółki: czynsz, woda, ogrzewanie, energia, telefony itp., koszty obsługi księgowej, inne) oraz wskazanie źródeł ich finansowania,
- - kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych spółki obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- - odpisów rocznych zeznań podatkowych wspólników spółki: M.S. i N.P. za 2021 r.,
- - dokumentów potwierdzających wysokość zasiłku dla bezrobotnych wypłacanego N.P. za ostatnie trzy miesiące, wraz z informacją o sposobie wypłaty środków (przekaz pocztowy lub bankowy, zaświadczenie),
- - oświadczenia, czy M.S. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna, jeśli tak - proszę przedstawić stosowne oświadczenie, jeśli nie - proszę wyjaśnić przyczyny takiego stanu,
- - dokumentów potwierdzających wysokość czynszu otrzymywanego przez M.S. za ostatnie trzy miesiące, wraz z informacją o sposobie wypłaty środków (przekaz pocztowy lub bankowy, umowa),
- - kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- - wskazania rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych przez M.S. oraz N.P. związanych z bieżącym utrzymaniem (zakup żywności, czynsz, opłaty za media, spłata kredytu, leczenie itp.), w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz z dowodami potwierdzającymi te wydatki oraz wskazaniem źródeł ich finansowania bądź ewentualne zaległości z tego tytułu,
- - oświadczenia, jakiego rodzaju tytułem prawnym dysponuje N.P. w stosunku do lokalu, w którym mieszka oraz kto ponosi koszty związane z jego utrzymaniem,
- - oświadczeń rodziców i znajomych M.S. udzielających mu pomocy o rodzaju i wartości pomocy przekazanej mu w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także źródłach jej finansowania.
Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji w zakresie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej Spółki i jej wspólników doręczono wspólnikowi – N.P. w dniu 13 lipca 2022 r., zatem 7-dniowy termin do przedłożenia określonych ww. wezwaniem dokumentów upływał z dniem 20 lipca 2022 r. Na powyższe wezwanie odpowiedź nie została udzielona.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), zaś w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być zatem na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to, powinno się sprowadzać do wypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu.
Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to opcji skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Niedostarczenie żądanych danych lub udzielenie niekompletnych informacji powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W konsekwencji, sąd/referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 14 stycznia 2011r. sygn. akt II OZ 1361/10, z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15).
I właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca Spółka do dnia wydania niniejszego postanowienia nie przedłożyła żadnych dokumentów określonych wezwaniem z dnia 8 lipca 2022 r. dotyczących swojej sytuacji majątkowej i finansowej, jak również swoich wspólników. W konsekwencji, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej oraz zdolności płatniczych samej Spółki, jak i jej wspólników okazała się niemożliwa.
W tym miejscu podnieść należy, że o ile stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna, i to ona na mocy art. 243 § 1 P.p.s.a. posiada legitymację do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jednak w tym wypadku zarówno spółka, jak i jej wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" - S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Warszawa 2007). W myśl bowiem art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, wspólnicy spółki cywilnej są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. W sytuacji zatem, gdy spółka cywilna nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym.
Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce cywilnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki cywilnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.