Uzasadnienie
M.I. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na przewlekłość Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok (sprawa zarejestrowana pod sygn. I SAB/Go 1/23).
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 200 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że mieszka z żoną. W ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Nie ujawnił też żadnych wydatków.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, pismem z [...] kwietnia 2023 r. wezwano go do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, między innymi dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów małżonki, informacji o posiadanych przez nią nieruchomościach, rzeczach ruchomych czy papierach wartościowych, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat obojga małżonków, oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i jego małżonki oraz informacji o tytule prawnym skarżącego do miejsca jego aktualnego zamieszkania.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku wskutek wielu niezgodnych z prawem prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych. Dodał, że pozostaje na całkowitym utrzymaniu żony. Żona jednak odmówiła udzielenia danych o swojej sytuacji majątkowej, gdyż to nie ona, ale skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że złożony przez niego wniosek jest kompletny.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 259 - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4).
W myśl natomiast art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05 - cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09).
Co więcej, dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa samego wnioskodawcy, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jego współmałżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 682 ze zm. - dalej: "k.r.o."). W orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 k.r.o. obowiązku wzajemnej pomocy (postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11). Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (postanowienie NSA z 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 211/14).
Dlatego też ustalając sytuację i możliwości finansowe skarżącego w niniejszej sprawie należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jego małżonki, tym bardziej, że jak sam skarżący oświadczył, nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na całkowitym utrzymaniu żony.
Pomimo jednak skutecznego wezwania, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej swojej małżonki. Powoływanie się na zawartą umowę majątkową małżeńską czy odmowa żony ujawnienia swojej sytuacji nie mogło odnieść zamierzonego skutku.
W konsekwencji uznać należy, że materiał dowodowy jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, nawet przy wsparciu żony, znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Jak już bowiem wspomniano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.