Uzasadnienie
A.S. złożył skargę na wymienioną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 109/23).
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 200 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co znacznie ogranicza jego zdolności zarobkowe. Mieszka z małoletnią córką oraz konkubiną i jej córką u matki konkubiny. Druga z córek skarżącego studiuje i czasowo mieszka z matką. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącego w wysokości 2.409,48 netto oraz renty w kwocie 900 zł. Dodatkowo na dwoje dzieci otrzymują świadczenie 500plus, a także wsparcie materialne ze strony matki skarżącego. Wśród stałych wydatków skarżący wskazał: alimenty na studiującą córkę 800zł, opłata za przedszkole młodszej córki 500zł, raty kredytowe, obciążenia komornicze 1.000zł oraz partycypacja w kosztach wyżywienia, higieny, ubioru, leczenia, mediów i opłat mieszkaniowych 1.000zł.
Skarżący dołączył zaświadczenie o dochodach potwierdzające jego miesięczny dochód w kwocie 2.409,48 zł netto wraz z informacją, że ww. wynagrodzenie jest obciążone zajęciami w kwocie 1.589.530,11 zł, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...].10.2014r., decyzję o waloryzacji renty od dnia 1 marca 2022 r., informację o dochodach PIT-11A z tytułu renty za 2022 rok, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności skarżącego oraz kopię skierowania skarżącego do szpitala z uzgodnionym terminem [...].01.2024r.
Tożsame wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w sprawach o sygn. akt I SPP/Go 51/23 i I SPP/Go 53/23.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową skarżącego i jego partnerki, pismem z dnia [...] maja 2023r. skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych lokat, a stan jego rachunku jest zerowy. Nie korzysta z instytucjonalnych form pomocy. Nieodzownego wsparcia udziela mu matka. Konkubina ma swoje obciążenia i zobowiązania wobec swojego dziecka. Skarżący dołączył oświadczenie matki – K.S. z [...] maja 2023r. o udzielaniu synowi comiesięcznej pomocy finansowej w wysokości ok. 2.000 zł, w formie opłacania rachunków lub zasilania konta. Przedłożył również kopię decyzji Sądu Rejonowego z [...].12.2022r. o skierowaniu skarżącego do prac społecznych oraz umowy o wykonanie ww. prac na terenie gminy.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 259 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Z kolei, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post.
Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Konsekwencją zaś uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09).
W rozpatrywanej sprawie, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący oświadczył, że jego sytuacja jest wręcz krytyczna. Nie ma oszczędności, nieruchomości, rzeczy ruchomych, ani jakichkolwiek przedmiotów wartościowych, które mógłby spieniężyć. Skarżący wraz z rodziną mieszka u matki konkubiny. Z uwagi na swój stan zdrowia ma ograniczone możliwości zarobkowe. Jego dochody: renta socjalna i minimalne wynagrodzenie, które dodatkowo obciążone jest zajęciami, służą wyłącznie bieżącemu utrzymaniu rodziny. W utrzymaniu pomaga również matka skarżącego. Zajęcia sięgają kwoty ponad 1,5 mln zł. Wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.
W tym miejscu trzeba jednak podnieść, że oceniając sytuację materialną wnioskodawcy pod względem przesłanek z art. 246 P.p.s.a., wziąć pod uwagę należało nie tylko sytuację majątkową i zarobkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują bowiem sytuację finansową strony wnioskującej o prawo pomocy, tj. jej koszty utrzymania i potencjalnie dochody. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy tych osób strona postępowania nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa.
Skoro zatem skarżący pozostaje ze swoją partnerką we wspólnym gospodarstwie domowym, to powinien, stosownie do wezwania, przedstawić dokumenty dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej partnerki. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez nich dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody i wydatki konkubiny, wyciągów z jej rachunków bankowych, nie przedłożył żadnych dowodów czy informacji. Oświadczył jedynie, że z konkubiną posiadają "rozdzielność finansową, ze względu na skomplikowaną strukturę rodzinną oraz indywidualne obciążenia finansowe".
W ocenie referendarza, brak ww. danych uniemożliwia pełną i rzetelną analizę sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącego i ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść, również przy pomocy partnerki, koszty sądowe w niniejszej sprawie. To zaś z kolei uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Mając jednak na uwadze sytuację finansową i zdrowotną skarżącego, stan zadłużenia oraz fakt, że aktualnie jest on zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych jednocześnie w trzech sprawach, w łącznej wysokości 600 zł, uznać należy, że jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji, a także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, jak też z uwzględnieniem, że na obecnym etapie wpis od skargi jest jedyną opłatą niezbędną dla dalszego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.