Uzasadnienie
M.T., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 500 zł wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że aktualnie nie ma możliwości ponieść kosztów, ponieważ nie osiąga żadnych dochodów. Nie jest zatrudniony, ma zlikwidowaną działalność gospodarczą. W związku z zabezpieczeniami podatkowymi wszelkie wpływy na rachunek bankowy są zajmowane na poczet zobowiązań podatkowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Nie uzyskuje żadnych dochodów i nie ponosi wydatków (rubryki od 6 do 11 formularza PPF zostały skreślone).
Ponieważ treść oświadczeń ujawnionych w formularzu PPF nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, w dniu 5 września 2022 r. wezwano go do nadesłania, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów i informacji
- - kopii wszystkich złożonych przez skarżącego zeznań podatkowych za rok 2021,
- - dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego, w razie uzyskiwania wynagrodzenia za pracę - zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia netto za ostatnie trzy miesiące, w razie osiągania dochodów z innych źródeł - dokumentów potwierdzających ich kwotę (np. odpisy umów, dowody przelewów, oświadczenia itp.), w przypadku, gdy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna - dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego, jeśli nie - proszę wyjaśnić przyczyny takiego stanu,
- - informacji, czy skarżący korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców),
- - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- - oświadczenia, jakiego rodzaju tytułem prawnym dysponuje skarżący w stosunku do domu, w którym aktualnie mieszka wraz ze wskazaniem wydatków związanych z utrzymaniem domu oraz kto pokrywa te wydatki,
- - oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. opłaty za energię, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, leczenie, zakup żywności, odzieży itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy, wraz z dowodami potwierdzającymi te wydatki oraz wskazaniem źródeł ich finansowania, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu,
- - oświadczenia skarżącego o posiadanych nieruchomościach, rzeczach ruchomych, w tym pojazdach, zasobach pieniężnych, przedmiotach wartościowych itp.
Pismem z dnia [...] września 2022 r. pełnomocnik skarżącego poinformował, że strona nie składała zeznań podatkowych za 2021r. Nie uzyskuje, od momentu likwidacji działalności gospodarczej, dochodów. Nie korzysta z pomocy Państwa, a jedynie mieszka u rodziców, na podstawie umowy użyczenia, i to oni ponoszą koszty utrzymania syna. Skarżący wszystkie rachunki bankowe ma zajęte przez organa skarbowe, z uwagi na zabezpieczenie egzekucyjne. Nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości ani środków pieniężnych.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżący - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4).
Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 171/09 - wszystkie cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedłożone dokumenty nie mogą budzić zatem wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09).
W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania z 5 września 2022 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w trybie art. 255 P.p.s.a., nie uczynił w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i piśmie z dnia [...] września 2022 r. nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, bowiem dane w nich zawarte są niepełne lub budzą wątpliwości.
Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Mieszka u rodziców, którzy ponoszą koszty jego utrzymania.
Niestety, pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów czy oświadczeń potwierdzających ww. twierdzenia. Nie ujawnił, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a jeśli nie, to dlaczego. Nie przedstawił rodzaju, formy oraz wysokości pomocy udzielanej mu przez rodziców. Wątpliwości budzi przy tym oświadczenie skarżącego w zakresie rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach formularza PPF skarżący wskazał, że jest osobą samotną, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, tymczasem z pisma z dnia [...] września 2022 r. wynika, że skarżący mieszka z rodzicami, którzy w pełni zaspokajają jego potrzeby mieszkaniowe i bytowe, zatem związane z tym wydatki objęte są wspólnym budżetem domowym.
Wbrew wskazaniu w wezwaniu referendarza sądowego skarżący nie przedłożył również wyciągów z rachunków i lokat bankowych obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W piśmie z [...] września 2022 r. pełnomocnik poinformował jedynie, że wszystkie rachunki bankowe skarżącego są zajęte przez organa skarbowe, nie przedkładając jednak na tę okoliczność żadnych dowodów.
Brak wymaganych wezwaniem z dnia 5 września 2022 r. dokumentów i informacji w rezultacie uniemożliwił zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. To zaś z kolei uniemożliwia ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.