Uzasadnienie
A.S. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od 2005 r. prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodów (w listopadzie 2020 r. osiągnął stratę w kwocie 57.001,08 zł). Z uwagi na zatory płatnicze i obecną sytuację związaną z Covid-19 posiada zadłużenie w: [...] 225.000 zł, [...] 75.000 Euro, [...] 110.000 zł, 155.000 zł i 356.000 zł, ZUS ok. 100.000 zł, US 7.500 zł. Przez Naczelnika US zajęte są posiadane nieruchomości, samochody, jak i udziały. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną – B.R. i uczącym się synem H.R. (lat 20). Jest właścicielem dwóch domów mieszkalnych o pow. 110 m² i 120 m², obciążonych hipotekami, co uniemożliwia ich sprzedaż, dwóch samochodów [...] rok prod. 2007 i [...] rok prod. 2004, zajętych przez Naczelnika US, co ogranicza prawo dysponowania nimi. Oświadczył nadto, że posiada oszczędności w wysokości 600 zł oraz udziały o wartości nominalnej 4.950 zł w A. sp. z o.o., jak również jest komandytariuszem w A. sp. z o.o. sp. komandytowa; udziały w ww. spółkach zajęte są przez urząd skarbowy.
Dodał, że jego konkubina nie pracuje, gdyż zajmuje się niepełnosprawnym synem. Nie posiada majątku. Utrzymują się ze świadczenia pielęgnacyjnego konkubiny w kwocie 2.000 zł oraz renty syna w wysokości 1.650 zł. Do zobowiązań i wydatków zaliczył raty za nieruchomości 2.500 zł i 1.500 zł, prąd 300 zł, wodę 200 zł, ogrzewanie 300 zł i raty kredytów i [...] 5.000 zł. Do formularza dołączył wypowiedzenie pełnomocnictwa z dnia [...] stycznia 2021 r.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- - dokumentów potwierdzających wysokość dochodów skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej: zestawienia wartości przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące, jak również odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością,
- - dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń B.R. i H.R. (przekaz pocztowy lub bankowy bądź aktualna decyzja ustalająca wysokość świadczenia),
- - odpisów rocznych zeznań podatkowych za rok 2020 skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, o ile zostały złożone,
- - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,
- - dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów),
- - dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącego postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych,
- - oświadczenia, czy skarżący bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z jakichkolwiek form pomocy ze strony Państwa, osób trzecich (jeżeli tak, to należy podać jej formę, wysokość),
- - oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i osób wspólnie z nim prowadzących gospodarstwo domowe, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania.
W odpowiedzi skarżący nadesłał podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2020 r., kopie deklaracji VAT-7 za miesiące październik-grudzień 2020 r., wyciąg z rachunku skarżącego w [...] za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] lutego 2021 r., wyciąg z rachunku skarżącego w [...] za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r., listę zajęć egzekucyjnych w [...] na dzień [...] lutego 2021 r. na łączną kwotę 16.760,75 zł, wydruk z aplikacji [...] o posiadanych kredytach: hipotecznym (pozostała kwota do spłaty 318.763,63 zł) i mieszkaniowym (pozostała kwota do spłaty 143.197,52 zł), wydruk z aplikacji ZUS o saldzie zadłużenia na dzień [...] lutego 2021 r. w kwocie 44.733,36 zł, odpowiedź [...] z dnia [...] września 2020 r. na wniosek o restrukturyzację kredytu hipotecznego z wykazaną kwotą zaległości na dzień [...] września 2020 r. - 5.116,26 zł, wezwanie do wykupu weksla na kwotę 14.560,56 zł, kopię zawiadomienia z [...] listopada 2020 r. o zagrożeniu ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych, ostateczne wezwanie do zapłaty zadłużenia wobec [...] (obecnie [...]) w kwocie 15.776 zł, pismo przewodnie z [...] listopada 2019 r. przesłanych skarżącemu tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS, kopię PIT-40 za 2020 rok H.R. oraz oświadczenie B.R. z dnia [...] lutego 2021 r. Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z żadnej pomocy państwa. Wskazał jednocześnie koszty utrzymania: woda ok. 200 zł, prąd ok. 300 zł, telefon 25 zł, internet 80 zł, śmieci 80 zł zaznaczając, że z ich opłacaniem też w ostatnim okresie jest problem.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 232 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a).
Z kolei, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są bowiem z budżetu państwa, zatem korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. Występując z wnioskiem o którym mowa w art. 246 P.p.s.a. strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy.
Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 171/09 - wszystkie cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przede wszystkim, przedłożone dokumenty nie mogą budzić wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09).
Mając powyższe na uwadze, w ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa i rodzinna.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodów. Z przedłożonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020 r. wynika przychód w kwocie 194.161,63 zł, koszty uzyskania przychodów 225.977,52 zł (w tym zakup towarów 167.187,25 zł, pozostałe wydatki 58.790,27 zł), strata 31.815,89 zł. W tym miejscu jednak wskazać należy, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności.
Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 239/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14).
Powyższe znajduje zastosowanie w odniesieniu do skarżącego. Jak bowiem wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 w okresie ostatnich trzech miesięcy 2020 r., skarżący regularnie dokonywał dostaw i nabycia towarów i usług. I tak, w październiku 2020 r. dokonał dostawy towarów i usług na kwotę 6.755 zł i nabył towary i usługi na kwotę 7.741 zł, w listopadzie 2020 r. dokonał dostawy towarów i usług na łączną kwotę 52.036 zł oraz nabył towary i usługi w kwocie 93.329 zł, zaś w listopadzie 2020 r. dokonał dostawy towarów i usług na łączną kwotę 31.434 zł oraz nabył towary i usługi w wysokości 4.045 zł. Nabywanie towarów i usług prowadzi zaś do wniosku, że skarżący posiadał środki na ten cel.
Ponadto wskazać należy, że skarżący, jak dotychczas, nie przedłożył dokumentów potwierdzających istotną dla oceny wniosku okoliczność, tj. jakimi środkami pieniężnymi dysponuje on oraz prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe konkubina. W tym celu skarżący został zobowiązany do nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat własnych oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi bankowe pokazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Skoro zaś skarżący twierdzi, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i jej synem, to bez poznania również ich dochodów i wydatków nie jest możliwa miarodajna ocena spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Bez tych danych nie można bowiem zweryfikować jego rzeczywistych możliwości finansowych zwłaszcza, że to konkubina i jej syn ponoszą wszelkie koszty utrzymania, jako że skarżący - jak sam oświadczył - nie uzyskuje żadnych dochodów.
W odpowiedzi, skarżący nadesłał wydruki ze swoich rachunków prowadzonych przez [...], tymczasem z akt sprawy wynika, że posiada jeszcze rachunek w [...], którego nie ujawnił. Z kolei ujawnienia swoich kont bankowych odmówiła konkubina skarżącego, z uwagi na fakt, iż to nie ona składała wniosek o przyznanie prawa pomocy tym bardziej, że nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowe (oświadczenie z dnia [...] lutego 2021 r.).
W konsekwencji powyższego, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącego okazała się niemożliwa, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy.
W tym miejscu zauważyć nadto należy, że oświadczenie B.R. o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym pozostaje w sprzeczności z jego oświadczeniem złożonym pod odpowiedzialnością karną we wniosku o przyznanie prawa pomoc (formularz PPF), gdzie w rubryce 6 Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, właśnie B.R. i H.R. skarżący wpisał jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że skarżący posiada dodatkowe możliwości zarobkowe. Posiadany przez niego majątek, mimo, że jest obciążony hipotekami, daje możliwości zdobycia dodatkowych funduszy, chociażby poprzez jego dzierżawę, najem, tym bardziej, że, jak sam wskazał, oprócz domu w którym mieszka, posiada też drugi dom. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale również samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego, a także posiadany majątek, czyli obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.