Uzasadnienie
A.W. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie zabezpieczenia na jego majątku przyszłych zobowiązań z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że zamieszkuje z żoną i dwójką dzieci (14 i 12 lat). Pomiędzy małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa. Skarżący jest właścicielem hali magazynowej o pow. 200m² i działki o pow. 3900m² zajętych przez Prokuraturę w Poznaniu i obciążonych hipoteką. Posiada zgromadzone oszczędności w kwocie 3.000 zł. Utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie 1.928,62 zł netto miesięcznie. Do zobowiązań zaliczył wydatki na prąd 150 zł, wodę 170 zł, śmieci 97 zł, zajęcia dzieci 500 zł, dojazdy do pracy 250 zł oraz wyżywienie i inne wydatki.
Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:
- - dokumentu potwierdzającego ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie skarżącego,
- - dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego oraz jego żony,
- - oświadczenia, czy skarżący bądź jego żona otrzymuje pomoc finansową na dzieci,
- - oświadczenia o pojazdach mechanicznych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę,
- - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego oraz jego małżonki przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe za ostatnie trzy miesiące,
- - dokumentów potwierdzających zajęcia nieruchomości,
- - oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i osób wspólnie z nim zamieszkujących, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele, w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania,
- - informacji o tytule prawnym skarżącego do miejsca jego zamieszkania tj. ul. [...], a także do adresu do korespondencji tj. ul. [...].
W odpowiedzi skarżący nadesłał kopię umowy majątkowej małżeńskiej, wydruk działu IV księgi wieczystej nr [...] oraz zaświadczenie od pracodawcy o zatrudnieniu i dochodach w wysokości 1.872,92 zł netto miesięcznie. Jednocześnie skarżący oświadczył, że na każde z dzieci otrzymuje świadczenie 500+, które przeznaczane jest wyłącznie na ich wydatki. Nie posiada pojazdów mechanicznych, ani tytułów prawnych do wskazanych w wezwaniu nieruchomości (nieruchomość przy ul. [...] należy do rodziców skarżącego, a ta przy ul. [...] do jego małżonki). Przez ostatnie trzy miesiące skarżący nie posiadał lokat czy rachunków bankowych i nie posiadał na nich żadnych środków. Dodał, że koszty utrzymania podał w formularzu PPF.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4).
Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżący - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedłożone dokumenty nie mogą budzić zatem wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W postanowieniu z 21 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy akcentował niewielkie dochody ze stosunku pracy, które w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie. Oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie 3.000 zł, nie ma rachunków i lokat bankowych. Przedłożone dokumenty potwierdziły zaś, że nieruchomości skarżącego (działka + hala magazynowa) obciążone są hipotekami, a w jego małżeństwie od 2005 r. obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej.
W ocenie referendarza sądowego, już samo dysponowanie oszczędnościami, i to w kwocie kilkukrotnie wyższej aniżeli wymagany w niniejszej sprawie wpis od skargi, co do zasady powoduje, że brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Wysokość wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie wynosi 500 zł i jest jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto posiadane przez skarżącego nieruchomości o znacznych wartościach mimo, że obciążone hipotekami, dają mu możliwości pozyskiwania z nich pożytków. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, posiada on realne możliwości finansowe i zarobkowe.
Podobnie powoływanie się przez skarżącego na zawartą umowę majątkową małżeńską nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Sytuacja finansowa skarżącego nie może być bowiem oceniana w oderwaniu od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych jego małżonki. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 682 ze zm. - dalej: "k.r.o."). W orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 k.r.o. obowiązku wzajemnej pomocy (postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11). Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (postanowienie NSA z 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 211/14).
Dlatego też ustalając dochód wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację finansową i majątkową jego żony. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 sierpnia 2020 r. do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochód żony, stan posiadania, w tym stan jej rachunku bankowego oświadczył jedynie, że jest ona właścicielem nieruchomości poł. w [...]. Powyższe zaniechanie skarżącego uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny możliwości wnioskodawcy oraz jego małżonki, wykluczając tym samym przyznanie wnioskującemu prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.