Uzasadnienie
L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 rok. Jednocześnie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 362/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ww. skargę odrzucił.
Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną.
W nadesłanym w dniu 12 lutego 2021 r., w odpowiedzi na wezwanie Sądu, formularzu PPPr Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu oświadczyła, że złożyła wnioski o zwrot podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki. Jest to kwota wyjęta z obrotu spółki co skutkuje utratą płynności finansowej. Względem Spółki są prowadzone liczne egzekucje komornicze. Ma zajęte konto bankowe, dokonuje jedynie częściowych wypłat na poczet wynagrodzeń dla pracowników. Jej nieruchomości obciążone są hipoteką, a wierzytelności kontrahentów zajęte. Spółka nie jest w stanie normalnie funkcjonować i zaplanować jakichkolwiek wydatków.
Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 410.000,00 zł, wartości środków trwałych 7.021.735,00 zł oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 204.084,92 zł. Spółka wykazała "zerowe" saldo rachunku bankowego w [...]. Oświadczyła ponadto, że jej miesięczny dochód wynosi około 5.000-10.000 zł, w zależności ilu jest klientów na piasek, a miesięczne koszty jej działalności to około 24.000,00 zł (wynagrodzenia dla pracowników, ZUS, PIT-4, koszt najmu lokalu, podatek od nieruchomości, koszt najmu sprzętu) i około 2.000 - 4.000,00 zł na paliwo do urządzeń. Ze względu na zajęcia komornicze część klientów Spółki zrezygnowała ze współpracy, a inni przekazują zapłaty za towary bezpośrednio do urzędu skarbowego. Pomimo wygenerowanego zysku na koniec roku, jest on w całości zabezpieczony i pobrany przez Urząd Skarbowy. Na konto Spółki wpływają kwoty w łącznej wysokości ok. 2.200-2.700 zł, które nie wystarczają na wypłatę całego wynagrodzenia dla pracowników, dlatego Spółka jest zmuszona zaciągać pożyczki od udziałowca, ale jego oszczędności i możliwości finansowe już się skończyły.
Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego, w dniu 18 lutego 2021 r., na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano pełnomocnika Spółki do złożenia dodatkowo: odpisu sprawozdania finansowego za 2019 rok, a także za 2020 rok - o ile zostało sporządzone - (obejmującego: bilans, rachunek zysków i strat, rachunek przepływów pieniężnych (o ile był sporządzany), zestawienie zmian w kapitale własnym, informację dodatkową i objaśnienia); kopii deklaracji w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT-8) za 2019 r. oraz za 2020 rok – o ile została sporządzona; kopii składanych przez Spółkę kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług za ostatnie dwa kwartały; kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczającej 5000 zł, raportów kasowych za ostatnie trzy pełne miesiące; kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych Spółki obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, kopii aktualnej umowy Spółki
Z nadesłanej, w odpowiedzi na powyższe, kopii zeznania podatkowego CIT-8 za 2019 rok wynika, że w 2019 r. skarżąca Spółka osiągnęła przychód w wysokości 557.569,56 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 329.238,47 zł. Zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień [...] grudnia 2019 r. Spółka posiada aktywa w wysokości 16.475.054,57 zł, na które składają się przede wszystkim grunty o wartości 7.021.735,00 zł oraz należności krótkoterminowe od pozostałych jednostek w wysokości 9.438.066,35 zł. Z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w III kwartale 2020 r. Spółka dokonała dostaw towarów na kwotę 87.425 zł przy nabyciu towarów na kwotę 27.594 zł, a w IV kwartale 2020 r. na kwotę 35.797 zł przy nabyciu towarów na kwotę 12.716 zł. Z kolei z przedłożonych raportów kasowych za okres od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r. wynika, że E.S. jako udziałowiec udzieliła Spółce w dniu [...] grudnia 2020 r. pożyczkę w kwocie 5.000 zł, która w całości została jej zwrócona 21 grudnia 2020 r. W grudniu 2020 r. dokonano również częściowego zwrotu pożyczki dla R.S.: 1 grudnia 2020 r. w kwocie 15.000 zł, 21 grudnia 2020 r. w kwocie 10.000 zł oraz 31 grudnia 2020 r. w kwocie 3.500 zł. Z kolei w pierwszych miesiącach 2021 r. R.S. jako udziałowiec udzielił Spółce pożyczek: [...] stycznia 2021 r. - 9.600 zł i [...] lutego 2021 r. - 11.000 zł.
Postanowieniem z dnia 9 marca 2021 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy.
Oceniając sytuację wnioskodawcy referendarz zauważył, że mimo trudności na jakie się powołuje m.in. zajęcie kont bankowych, obciążenia hipoteczne Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby Spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Referendarz zaznaczył, że zgodnie z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego.
Referendarz wyjaśnił, że działalność Spółki przynosi zysk. Z rocznego zeznania podatkowego CIT-8 wynika, że dochód z działalności Spółki za 2019 rok wyniósł 228.331,09 zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat, zysk z działalności operacyjnej na dzień [...] grudnia 2019 r. wyniósł 191.156,83 zł. Również w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka deklaruje, że jej miesięczny dochód w ostatnich miesiącach wynosi 5.000-10.000 zł. Ponadto, jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 za dwa ostatnie kwartały 2020 r., Spółka w ramach prowadzonej działalności dokonała dostaw towarów i usług odpowiednio w kwocie 87.425 zł przy nabyciu towarów na kwotę 27.594 zł (III kwartał 2020 r.) oraz w kwocie 35.797 zł przy nabyciu towarów na kwotę 12.716 zł (IV kwartał 2020 r.).
W ocenie referendarza przyjąć zatem należy, że Spółka dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Uwagę zwraca też znaczna wartość środków trwałych Spółki, na które składają się głównie grunty i pojazdy mechaniczne; ich stan na dzień [...] grudnia 2019 r. wynosił 7.021.735,00 zł. Referendarz stwierdził, że dysponowanie tak znacznym majątkiem wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy.
Dodatkowo zaznaczył, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Wskazał, że przedłożona do akt sprawy umowa Spółki (tekst jednolity z [...] stycznia 2017 r.) w § 10 przewiduje możliwość nałożenia na wspólników dopłat w granicach do dziesięciokrotnej nominalnej wartości udziałów posiadanych przez każdego z nich. Wartość udziałów E.S. wynosi 310.000 zł, a R.S. 100.000 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że Spółka zaciąga pożyczki od udziałowców, które jednak w krótkim czasie są zwracane, w całości lub w części, np. pożyczka udzielona przez E.S. w dniu [...] grudnia 2020 r. w kwocie 5.000 zł zwrócona w całości 10 dni później. Oprócz tego, w grudniu 2020 r. Spółka wypłaciła drugiemu ze wspólników tytułem zwrotu pożyczek kwotę w łącznej wysokości 28.500 zł (1 grudnia 2020 r. - 15.000 zł, 21 grudnia 2020 r. - 10.000 zł, 31 grudnia 2020 r. - 3.500 zł).
W ocenie referendarza powyższe również świadczy o tym, że Spółka miała możliwość zabezpieczenia środków na dochodzenie swoich praw przed sądem. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami
Od powyższego postanowienia Spółka wniosła sprzeciw zarzucając naruszenie art. 246 § 2 P.p.s.a., poprzez uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy, podczas gdy z przedstawionych dokumentów jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
W konsekwencji Spółka wniosła o ponowne rozpoznanie istoty sprawy oraz przyznanie prawa pomocy w całości.
W ocenie skarżącej Sąd w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia zaprzecza faktom, na które Spółka w sposób wyraźny powołała się przy wnoszeniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca poinformowała bowiem, iż pomimo faktu posiadania środków trwałych, nie może ona czerpać z nich jakichkolwiek korzyści. Pomimo tego Sąd uzasadniając swoje stanowisko wskazuje, że Spółka posiada środki trwałe, a ich stan wynosi 7 021 735,00 zł. Wyklucza to w zasadzie przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że spółka ma możliwość poniesienia kosztów sądowych.
Zdaniem Spółki błędne jest argumentowanie Sądu dotyczące przychodu i dochodu Spółki, bowiem to, iż z dokumentów wynika, że generuje zysk, nie jest jednoznaczne z tym, że posiada środki finansowe. W rzeczywistości wszystkie środki są zabezpieczone przez urząd skarbowy, a kontrahenci Spółki dokonują zapłaty bezpośrednio na konto bankowe urzędu skarbowego.
Spółka podniosła, że to, iż zaciąga pożyczki od udziałowców wyłącznie na niezbędne opłaty i koszty, tak by móc funkcjonować w minimalnym zakresie i dochodzić swoich praw przed sądami i innymi instytucjami. Ponadto wskazała, iż nie ma już możliwości, by wspólnicy udzielili spółce jakiejkolwiek, kolejnej pożyczki, gdyż nie mają oni już własnych środków.
Skarżąca zaznaczyła, że aktualnie nie jest w stanie normalnie funkcjonować, dokonuje częściowych wypłat z konta bankowego na poczet wynagrodzeń dla pracowników. W chwili obecnej nie jest wstanie zaplanować żadnych wydatków, dlatego też zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych, aby móc w dalszym ciągu dochodzić swoich praw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).
Po myśli art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym (czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca) gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów, oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.
Zauważyć należy, że skarżąca mimo trudności na jakie się powołuje tj. m.in. zajęcie kont bankowych przez Urząd Skarbowy oraz kancelarię komorniczą, czego Sąd nie kwestionuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i osiąga zysk. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka wskazała, że jej miesięczny dochód w ostatnich miesiącach wynosi 5000-10.000 zł. Jeżeli więc przedsiębiorca – mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Skarżąca nie wskazała tymczasem, by w związku z sytuacją na którą się powołuje, zostało zainicjowane jakiekolwiek postępowanie upadłościowe, układowe lub restrukturyzacyjne.
Jak słusznie zauważył referendarz sądowy z przedłożonych przez Spółkę deklaracji VAT-7 za dwa ostatnie kwartały 2020 r., wynika, że w ramach prowadzonej działalności dokonała ona dostaw towarów i usług odpowiednio w kwocie 87.425 zł przy nabyciu towarów na kwotę 27.594 zł (III kwartał 2020 r.) oraz w kwocie 35.797 zł przy nabyciu towarów na kwotę 12.716 zł (IV kwartał 2020 r.). Podzielić zatem należy wniosek referendarza, że powyższe świadczy o tym, iż Spółka dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności.
Nadto zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią przedłożonej przez skarżącą w niniejszym postępowaniu umowy spółki wynika, że uchwała Zgromadzenia Wspólników może zobowiązać wspólników do dopłat w granicach do dziesięciokrotnej wartości nominalnej udziałów posiadanych przez każdego z nich. Spółka ma dwóch wspólników. Wartość udziałów jednego z nich (E.S.) wynosi 310.000 zł, a drugiego (R.S.) 100.000 zł. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Jak wynika z akt sprawy, Spółka zaciąga pożyczki od udziałowców. Jeżeli natomiast - jak twierdzi - ich oszczędności się skończyły, to Spółka winna wykazać te okoliczności stosowną dokumentacją. Niczym nie poparte twierdzenie strony, by z uwagi na brak środków finansowych, uzyskanie dopłat było niemożliwe, jest niewystarczające.
Zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu spraw zainicjowanych przez skarżącą Spółkę przed tutejszym sądem. Także w pozostałych sprawach strona domagała zwolnienia od kosztów sądowych. W wydanych w tym przedmiocie postanowieniach zarówno Sąd jak i referendarz zwracali uwagę, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, i że niczym niepoparte twierdzenia strony nie są wystarczające do uzyskania tego prawa. Mimo to skarżąca Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować jej twierdzenia o braku możliwości dopłat ze strony wspólników.
Podkreślić również należy, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe a tego skarżąca Spółka w niniejszej sprawie nie wykazała.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.