Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 24 marca 1998 r., II SA 1052/97

Teza

Organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 Kpa w stosunku do rady izby notarialnej jest Krajowa Rada Notarialna.

Krajowa Rada Notarialna jest właściwa do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie - opinię rady izby notarialnej w kwestii powołania na stanowisko notariusza /art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie - Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm. - w związku z art. 106 par. 1 i 5 Kpa/.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Michała W. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia 27 czerwca 1997 r. w przedmiocie uznania się za niewłaściwą i przekazania sprawy według właściwości i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną uchwałę, a także - zgodnie z art. 55 ust. 1 cytowanej ustawy - zasądził od Krajowej Rady Notarialnej na rzecz skarżącego pięćdziesiąt złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

Krajowa Rada Notarialna w Warszawie uchwałą z dnia 27 czerwca 1997 r. nr 12/97 postanowiła uznać się za niewłaściwą w sprawie rozpoznania zażalenia Michała W. na postanowienie - opinię Rady Izby Notarialnej w (...) z dnia 26 kwietnia 1997 r. i przekazać sprawę według właściwości Walnemu Zgromadzeniu Notariuszy Izby Notarialnej w (...) jako organowi nadrzędnemu w stosunku do Rady Izby Notarialnej w (...). W uzasadnieniu podała, że Rada Izby Notarialnej w (...) błędnie wskazała Krajową Radę Notarialną jako organ nadrzędny w tej sprawie (...). Organem wyższego rzędu w stosunku do rady izby notarialnej jest walne zgromadzenie notariuszy tej izby, co wynika wprost z art. 27 i następnych prawa o notariacie.

Michał W. zaskarżył uchwałę Krajowej Rady Notarialnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Podał, że - jego zdaniem - Krajowa Rada Notarialna jest organem nadrzędnym nad radą izby notarialnej i tym samym jest właściwa do rozpoznania zażalenia na postanowienie rady izby notarialnej. Właściwość Krajowej Rady Notarialnej wynika z art. 127 par. 2 w związku z art. 144 Kpa, art. 17 pkt 4 i art. 5 par. 2 pkt 5 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Notarialna wniosła o jej odrzucenie. Podała, że nie jest organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie Rady Izby Notarialnej w (...). Rada izby notarialnej jest odrębnym organem izby notarialnej. Krajowa Rada Notarialna natomiast jest odrębną osobą prawną. Nie przysługują jej żadne kompetencje nadrzędne w stosunku do rad izb notarialnych, art. 38 prawa o notariacie bowiem stanowi, iż Krajowa Rada jest reprezentantem notariatu. Analiza szczegółowego zakresu jej działania /unormowanego w art. 40/ prowadzi do wniosku, iż brak jest stosunku nadrzędności wobec rad izb notarialnych. Dotyczy to w szczególności spraw indywidualnych, a za taką bezspornie należy uznać opinię o powołaniu danej osoby na notariusza.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Kompetencje do rozpoznania zażalenia na postanowienie, o którym mowa w art. 106 par. 5 Kpa, przysługują organowi wyższego stopnia. Przepis art. 17 Kpa nie zawiera ogólnej definicji organu wyższego stopnia, wskazuje natomiast indywidualnie organy wyższego stopnia w stosunku do poszczególnych rodzajów organów administracji państwowej.

Według art. 17 pkt 4 Kpa organem wyższego stopnia w stosunku do organów organizacji społecznych /w tym - w myśl art. 5 par. 2 pkt 5 Kpa - organizacji samorządowych/ jest odpowiedni organ wyższego stopnia tych organizacji, a w razie jego braku organ państwowy sprawujący nadzór nad organizacją. To ustawowe wyjaśnienie pojęcia organu wyższego stopnia w stosunku do organów organizacji społecznych jest dotknięte w części błędem idem per idem, czyli "to samo przez to samo" /organem wyższego stopnia jest odpowiedni organ wyższego stopnia/. Niemniej jednak, dopatrując się pewnych prawidłowości w ustalaniu zależności instancyjnej pomiędzy organami wymienionymi w art. 17 Kpa, można przyjąć, że organ wyższego stopnia jest organem strukturalnie odrębnym i kompetencyjnie nadrzędnym nad organem niższego stopnia. W stosunku do organów gminy, a więc organizacji mającej również charakter samorządowy, organami wyższego stopnia są wojewodowie albo samorządowe kolegia odwoławcze /art. 17 pkt 1 Kpa/, a nie inny, wewnętrzny organ gminy. Pogląd taki wyrażono zresztą w literaturze prawniczej, stwierdzając, że przy ustalaniu organu wyższego stopnia wobec organu organizacji społecznej nie wchodzą w rachubę organy wewnętrzne określonego ogniwa organizacyjnego organizacji społecznej, chociażby pozostawały w stosunku nadrzędności do innego wewnętrznego organu tej organizacji /B. Adamiak i J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 str. 100/.

Odpowiedzi na pytanie o organ wyższego stopnia w rozumieniu procedury administracyjnej należy przede wszystkim szukać w przepisach ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie /Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm./. Według art. 26 par. 2 tej ustawy samorząd notarialny obejmuje izby notarialne i Krajową Radę Notarialną. Izby i Rada mają osobowość prawną /art. 26 par. 3 ustawy/. Krajowa Rada Notarialna bez wątpienia jest w znaczeniu organizacyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych izb notarialnych. Powiązania funkcjonalne pomiędzy tymi dwoma odrębnymi podmiotami wskazują na nadrzędność Krajowej Rady nad izbami. Krajowa Rada Notarialna jest ustawowo upoważniona do reprezentowania notariatu /art. 38 ustawy/. Ma też kompetencje do wyrażenia stanowiska w sprawach przedstawionych przez Ministra Sprawiedliwości lub inne organy samorządu notarialnego /art. 40 par. 1 pkt 4 ustawy/.

Walne zgromadzenie notariuszy izby i rada izby notarialnej natomiast są organami tej samej osoby prawnej - izby notarialnej. Jako organy osoby prawnej nie mają odrębnej podmiotowości, działają bowiem za izbę /art. 38 Kc/. Zależność instancyjna w postępowaniu administracyjnym zaś stanowi relację zachodzącą pomiędzy dwoma odrębnymi podmiotami prawnymi. Na tej podstawie można sformułować tezę, iż organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 Kpa w stosunku do rady izby notarialnej jest Krajowa Rada Notarialna. Krajowa Rada Notarialna jest właściwa do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie - opinię rady izby notarialnej w kwestii powołania na stanowisko notariusza /art. 10 prawa o notariacie w związku z art. 106 par. 1 i 5 Kpa/.

Z tych względów, działając na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.