Uzasadnienie
Rektor Uniwersytetu w T., dwiema decyzjami z dnia 3 grudnia 1982 r. nr FD-44-8/82 i FD-44-9/82, przywrócił Krzysztofowi Ł., Mariannie B., Mariuszowi K., Grzegorzowi J. i Jackowi B. prawa studenckie, nawiązując do zapowiedzi zawieszenia stanu wojennego, umożliwiającego przyspieszenie społeczno-politycznej normalizacji życia w kraju.
Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki stwierdził nieważność tych decyzji, przyjmując, że skreślenie tych osób z listy studentów, dokonane 10 sierpnia 1982 r. przez Rektora w następstwie skazania ich wyrokami sądów za popełnienie przestępstwa określonego w art. 46 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym /Dz.U. nr 29 poz. 154/, jest karą dyscyplinarną, której zatarcie lub darowanie może nastąpić w trybie i na zasadach ustalonych w art. 118 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 14 poz. 113/.
W jednobrzmiących skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego Krzysztof Ł., Marianna B., Mariusz K., Grzegorz J. i Jacek B. nie zgodzili się z poglądem Ministra o stosowaniu rygorów kar dyscyplinarnych do skreślenia z listy studentów, mającego charakter kary porządkowej. Zdaniem skarżących, skreślenie ich z listy studentów zostało dokonane na podstawie par. 10 tymczasowego regulaminu studiów, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 1 Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 8 stycznia 1982 r. /Dz.Urz. MNSWiT nr 1 poz. 1 ze zm./, wykraczającego poza upoważnienie wypływające z art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 5 listopada 1958 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. 1973 nr 32 poz. 191/ wskutek przekształcenia możliwości skreślenia z listy studentów w obowiązek skreślenia.
W konsekwencji tego Rektor, przywracając skarżącym prawa studenckie, faktycznie uchylił sprzeczną z prawem decyzję o skreśleniu ich z listy studentów. Skarżący również podnieśli, że decyzja Ministra dotknięta jest nieważnością, gdyż uprawnienia przewidziane w art. 25 ust. 1 pkt 2 nowej ustawy o szkolnictwie wyższym nie mogą być wykorzystywane przy ocenie skutków prawnych ewentualnych naruszeń przepisów poprzedniej ustawy.
W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał dotychczasowe stanowisko, uznając w dalszym ciągu skreślenie z listy studentów za karę dyscyplinarną, a możliwość przywrócenia praw studenckich - dopiero po zatarciu tej kary.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec dokonywania przez strony identycznych w treści i formie czynności prawnych w każdej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny łącznie dokonał ich analizy. Nawiązują one, w sposób oczywisty, do dwóch różnych spraw o wyraźnie zakreślonych granicach przedmiotowych. pierwsza z nich dotyczy skreślenia z listy studentów i - wobec niewyczerpania toku instancji - pozbawia Sąd możliwości ustosunkowania się do kontrowersyjnych między stronami poglądów prawnych. Druga sprawa natomiast sprowadza się do oceny decyzji Rektora oraz Ministra w sprawie przywrócenia skarżącym praw studenckich, w której Sąd nie jest związany granicami skargi i może na jej tle dojść do konkluzji pominiętych przez strony /art. 206 Kpa/. W tej sytuacji nawiązanie do pierwszej sprawy sprowadzać się będzie do uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy skreślenie z listy studentów jest karą dyscyplinarną.
Każdą instytucję prawną rozpoznaje się po cechach ją wyróżniających. Karą dyscyplinarną jest więc orzeczenie odpowiednio nazwane w wykazie takich kar, wydane przez organ dyscyplinarny w specyficznym postępowaniu z generalnym wyłączeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, powodujące określone konsekwencje dla członka pewnej zbiorowości /szkoły, zakładu pracy, służby/. W obu ustawach o szkolnictwie wyższym, w wykazie kar dyscyplinarnych nie zamieszczono skreślenia z listy studentów, będącego konsekwencją przewinień o szczególnej szkodliwości społecznej /porównaj odpowiednio art. 63 i 107/, przy czym nowa ustawa nie zna tej konstrukcji. Organami właściwymi do orzekania tych kar są komisje dyscyplinarne i odwoławcze komisje dyscyplinarne, natomiast przy skreśleniu z listy studentów - Rektor, w II instancji Minister, z możliwością zaskarżenia jego decyzji do sądu administracyjnego. odrębność obu rodzajów postępowania wynika wprost np. z par. 3 uchwały nr 189 Rady Ministrów z dnia 30 sierpnia 1982 r. w sprawie zapewnienia ładu i porządku społecznego w szkołach wyższych /M.P. nr 21 poz. 183/, późniejszych przepisów art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1982 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie zawieszenia stanu wojennego /Dz.U. nr 41 poz. 273/ i wydanych na podstawie jej art. 6 przepisów wykonawczych.
Należy też podkreślić, że postępowanie dyscyplinarne ma charakter kontradyktoryjny, różniący się od postępowania administracyjnego, stosowanego do skreślenia z listy studentów za omawiane przewinienie, jakiego dopuścili się skarżący. Również upływ czasu, niezbędny do zatarcia lub darowania kary dyscyplinarnej, został ustalony z bezpośrednim nawiązaniem do ich rodzajów, nie obejmując wypadku skreślenia z listy studentów.
Biorąc pod uwagę niedopuszczalność stosowania w prawie administracyjnym konstrukcji analogii przy ustalaniu zakresu jego ingerencji w prawa podmiotowe jednostki, nie można przenosić jednego z elementów kary dyscyplinarnej /np. tak zwanej karencji, liczonej od daty wymierzenia kary/ do następstw skreślenia z listy studentów, ani utożsamiać tego skreślenia z wydaleniem z uczelni. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w decyzjach Rektora o przywróceniu skarżącym praw studenckich nie został naruszony art. 118 obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym.
Decyzje Rektora jednak mają inną wadę, wymagającą stwierdzenia ich nieważności. Zostały one podjęte w dniu 13 grudnia 1982 r., gdy obowiązywał jeszcze tymczasowy regulamin studiów w okresie stanu wojennego, który nie przewidywał możliwości przywracania praw studenckich osobom skreślonym z listy studentów za przewinienia określone w jego par.
- 10. Do czasu jego obowiązywania, decyzje przywracające skarżącym prawa studenckie należy ocenić jako wydane bez podstawy prawnej /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.
Oceniając skargę w płaszczyźnie legalności decyzji Ministra, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł, jak w sentencji.