Uzasadnienie
Wojewoda (...) decyzją z dnia 2 grudnia 1995 r., wydaną na podstawie art. 145 par. 1, art. 146 par. 1 i art. 149 par. 3 Kpa, odmówił żądaniu Czesława i Teresy małżonków B. wznowienia postępowania scaleniowego co do części gruntów wsi F., dotyczącego działek nr 136 i 137, zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia 18 września 1971 r. nr 68/162/71. Decyzja Wojewody została uzasadniona następująco: Małżonkowie B. wnoszą o powtórne przeprowadzenie postępowania scaleniowego, którego celem byłoby prawne usankcjonowanie granicy pomiędzy działkami nr 136 i 137 według stanu faktycznego na gruncie. Stan ten różni się od projektu tej granicy, zatwierdzonego decyzją Prezydium PRN w 1971 r. Na uzasadnienie swego żądania podają argument, że należącą do nich działkę nr 136 użytkują bez przerwy od 1966 r. w niezmienionych /również podczas scalenia/ granicach. Pomiar na gruncie działek nr 136 i 137, wykonany w dniu 12 października 1995 r., wykazał, że małżonkowie B. rzeczywiście użytkują około 68 m2 terenu, który według obowiązującego projektu scalenia stanowi część działki nr 137, wydzieloną na rzecz małżonków W. Na tym terenie znajdują się szamba wybudowane przez małżonków B. Z badania dokumentacji scaleniowej wynika, że przed scaleniem działka nr 136 miała nr 3279 i powierzchnię 0,10 ha; należała do czterech spadkobierców Mikołaja B. W trakcie scalania, w wyniku zmiany granicy, powierzchnia ulegała zmianie i wynosi 0,09 ha. Działkę wydzielono na rzecz Hermana B., jednego ze spadkobierców Mikołaja. Herman B. sprawdził i przyjął bez zastrzeżeń stan posiadania przed scaleniem, natomiast na okazanie projektu w dniu 14 sierpnia 1971 r. nie zgłosił się ani nie przesłał zastrzeżeń na piśmie. Marcela W. okazany projekt scalenia przyjęła bez zastrzeżeń. Na rzecz obydwu uczestników scalenia wydzielono pełny należny ekwiwalent zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów /Dz.U. nr 3 poz. 13/. W tej sytuacji Prezydium PRN w L. zatwierdziło projekt scalenia gruntów wsi F. bez zmian w stosunku do działek nr 136 i 137. Obecnie nie ma prawnych możliwości wznowienia postępowania scaleniowego ze względu na art. 146 par. 1 Kpa, gdyż od czasu zatwierdzenia projektu upłynęły 24 lata. Dodatkowo należy stwierdzić, że projekt nie zawiera wad istniejących w dniu wydania decyzji, gdyż sporny teren nie był wówczas zabudowany. Nie podaje się w wątpliwość twierdzenia małżonków B., że działkę swą użytkowali w granicach niezmienionych od 1966 r., jednakże fakt wieloletniego użytkowania gruntu nie może być podstawą do wydania tytułu własności gruntu w postępowaniu administracyjnym. Sprawa własności może być rozstrzygnięta w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 17 grudnia 1997 r., wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa po rozpatrzeniu odwołania Czesława i Teresy małżonków B., utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody, albowiem uczestnik postępowania scaleniowego Herman B. nie kwestionował rozwiązań projektu scaleniowego, a w zamian za swoje poprzednie grunty otrzymał pełny należny ekwiwalent; nie zachodzą żadne przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 i 146 par. 1 Kpa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Czesław i Teresa małżonkowie B. wnieśli o uchylenie tej decyzji z powodu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny, badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem bez względu na treść zarzutów skargi, zważył, co następuje:
Zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja Wojewody zostały wydane z naruszeniem art. 149 par. 1-3, art. 151 par. 1 pkt 1 oraz art. 151 par. 2 w związku z art. 146 par. 1 Kpa.
Wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 149 par. 3 Kpa, może nastąpić tylko z trzech następujących przyczyn: podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione przez osobę nie będące stroną w rozumieniu art. 28 Kpa; podanie o wznowienie zostało wniesione po upływie terminu przewidzianego w art. 148 par. 1 i 2 Kpa; w podaniu o wznowienie nie powołano żadnej z przyczyn wznowienia, określonych w art. 145 par. 1 Kpa. W niniejszej sprawie organy obu instancji, wydając decyzje o odmowie wznowienia postępowania, nie rozpatrzyły żądania wznowienia postępowania w powyższym aspekcie, w szczególności co do terminu wniesienia podania i powołania w nim przyczyn wznowienia. Odmówiono natomiast wznowienia postępowania z innych przyczyn, mianowicie z powodu niestwierdzenia przesłanek wznowienia określonych w art. 145 par. 1 Kpa oraz z powodu upływu terminów określonych w art. 146 par. 1 Kpa. Wydano zatem decyzję o odmowie wznowienia postępowania z powołaniem się na przyczyny, które wykluczają wydanie takiej decyzji. Ani brak przyczyn wznowienia postępowania określonych w art. 145 par. 1 Kpa, ani upływ terminów określonych w art. 146 par. 1 Kpa nie stanowią przesłanek dla wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 149 par. 3 Kpa. Ponadto w każdej z tych dwóch sytuacji dochodzi do wydania innego rodzaju decyzji. Mianowicie według art. 151 par. 1 Kpa brak przyczyn wznowienia powoduje wydanie decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej. Jeśli natomiast przyczyny wznowienia wprawdzie stwierdzono, lecz upłynęły terminy określone w art. 146 par. 1 Kpa, to w takiej sytuacji według art. 151 par. 2 Kpa jest obowiązek wydania decyzji stwierdzającej, że decyzja dotychczasowa została wydana z naruszeniem prawa, oraz wskazującej przyczynę nieuchylenia tej decyzji.
Poza tym badanie sprawy wznowienia postępowania zakresie określonym zarówno w art. 151 par. 1 Kpa, jak i w art. 151 par. 2 tego kodeksu może nastąpić dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, o jakim mowa w art. 149 par. 1 i 2 Kpa, to jest po ustaleniu, że podanie o wznowienie zostało wniesione przez stronę, z zachowaniem terminu określonego w art. 148 Kpa oraz została powołana chociażby jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 par. 1 Kpa. Tu należy podkreślić, że na tym wstępnym etapie postępowania o wznowienie chodzi o samo powołanie się na takie przyczyny, to znaczy, że zarzuty podnoszone w żądaniu wznowienia odpowiadają chociażby jednej z tych przyczyn, a nie o ich zasadność. Badanie ich zasadności, to znaczy ustalanie, czy rzeczywiście takie przyczyny wystąpiły w poprzednim postępowaniu, może nastąpić, stosownie do art. 149 par. 2 i art. 151 Kpa, po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, czyli w postępowaniu co do przyczyn wznowienia /art. 149 par. 2/ i co do istnienia podstaw do uchylenia dotychczasowej decyzji według art. 145 par. 1 Kpa /art. 151 Kpa/.
W niniejszej "sprawie o wznowienie" zostały naruszone wszystkie wyżej omówione przepisy kodeksu, albowiem wydano decyzję o wznowieniu postępowania bez zbadania, czy zachodzą wyżej wymienione trzy przesłanki wznowienia postępowania; odmowę wznowienia uzasadniono okolicznościami, które mogą być badane dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania i prowadzić do wydania, w zależności od wyników tego badania, trzech rodzajów decyzji: o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej albo o uchyleniu tej decyzji i wydaniu nowej decyzji co do istoty sprawy, albo o stwierdzeniu wydania dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa ze wskazaniem powodów jej nieuchylenia. Nie rozróżniono więc decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej od decyzji stwierdzającej wydanie dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa.
Powyższe naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego powodują, że zaskarżone decyzje podlegają uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny w celu ponownego rozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym - z uwzględnieniem powyższych wskazań - podania skarżących o wznowienie postępowania scaleniowego.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 29 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.