Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 17 lutego 1951 r. Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej uznano, że nieruchomości należące do: 1/ Antoniego W. o pow. 44,47 ha, 2/ Natalii K. o pow. 17, 93 ha, 3/ Heleny W. o pow. 9,92 ha, 4/ Marii S. o pow. 9,64 ha i 5/ Piotra W. o pow. 8 ha - o łącznej pow. 89,96 ha w tym użytków rolnych przekraczających 50 ha pochodzące z parcelacji dóbr ziemskich S. lit. B i C, jako stanowiące współwłasność wymienionych, podlegają przejęciu na własność Państwa i przeznaczeniu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Następnie orzeczeniem tegoż Prezydium z dnia 25 marca 1957 r. wydanym w trybie nadzoru /art. 101 ust. 1 pkt b rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym/ uchylono wymienione orzeczenie i stwierdzono, że przedmiotowe nieruchomości nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ nie stanowiły współwłasności tych osób, a jedynie pod względem gospodarczym były łącznie rolniczo zagospodarowywane.
Z akt wynika, że po przejęciu nieruchomości te potraktowano jako stanowiące całość gospodarczą i przekazano je PGR - Zespół N. Z kolei znalazły się w użytkowaniu Zakładów Wytwórczych w W. Następnie zaś z dniem 1 kwietnia 1957 r. zostały przejęte w użytkowanie przez Zakłady w U. Mając powyższe na uwadze Kierownik Wydziału Rolnictwa - PPRN w P., działając na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./ orzeczeniem z dnia 15 maja 1959 r. przejął sporne nieruchomości na własność Państwa. W motywach tego orzeczenia zaznaczono, że przejęcie nieruchomości na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy stało się uzasadnione, gdyż mimo uchylenia orzeczenia stwierdzającego przejęcie ich na cele reformy rolnej, nieruchomości te w dniu 5 kwietnia 1958 r. /data wejścia w życie ustawy/ nadal z ramienia Państwa znajdowały się we władaniu Zakładów (...).
Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z dnia 15 maja 1959 r.
W 1960 r. sprawę tę rozpatrywał Minister Rolnictwa, który orzeczeniem z dnia 30 kwietnia 1960 r. wydanym na podstawie art. 99 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym zmienił obie decyzje w tym znaczeniu, że z nieruchomości Piotra W. o pow. 8 ha spod przejęcia na rzecz Państwa wyłączono grunty o pow. 1,7218 ha, jako pozostające we władaniu Wacława T. na podstawie porozumienia z właścicielem nieruchomości. W pozostałym zakresie - jak zaznaczono - decyzje te utrzymano w mocy.
Wnioskiem z dnia 11 maja 1993 r. Apoloniusz W., syn Antoniego W., działając przez pełnomocnika adw. Piotra D., wystąpił o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 30 kwietnia 1960 r. w odniesieniu do wymienionych nieruchomości o łącznej pow. 89,96 ha.
W treści skargi podkreślono, że w maju 1957 r. Antoni W. wbrew woli Zakładów (...) wprowadził się do osady S. i oprócz zabudowań zajął ponad 4 ha gruntów. Fakt ten został potwierdzony w wyroku Sądu Powiatowego w P. z dnia 4 grudnia 1958 r., przed którym toczyła się sprawa karna o popełnienie przestępstwa polegającego na tym, że w okresie od kwietnia do 13 maja 1958 r. przemocą wszedł w użytkowanie /części/ gospodarstwa rolnego należącego do Zakładów (...). W związku z tym nie można przyjąć, by przepisy art. 9 ust. 1 ustawy mogły być zastosowane w odniesieniu do tej części nieruchomości, którą właściciel objął w posiadanie przed datą wejścia w życie tych przepisów.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 28 lipca 1994 r. odmówił na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa stwierdzenia nieważności zakwestionowanego orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 30 kwietnia 1960 r. W motywach tej decyzji podkreślono m. in., że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. sporne nieruchomości pozostawały w użytkowaniu Zakładów (...) oraz, że z akt nie wynika, by właściciele przed tym dniem zostali wprowadzeni w posiadanie nieruchomości przez organy administracyjne. Wskazuje to na to, że w rozpatrywanej sprawie miało miejsce nieprzerwane władanie Państwa nieruchomościami, zatem prawidłowo zastosowano przepisy art. 9 ust. 1 ustawy.
Ponadto zaznaczono, że zajęcie przez Antoniego W. części nieruchomości nie oznacza wyzbycia się przez Państwo władania nią i nie uzasadnia wyłączenia jej spod przejęcia na własność Państwa. Ustosunkowano się także do powołanego w skardze wyroku z dnia 4 grudnia 1958 r., stwierdzając, że sąd nie rozstrzygnął kwestii "władztwa" nad sporną nieruchomością w rozumieniu art. 9 ustawy pozostawiając jej ocenę organom administracyjnym.
Pełnomocnik Apoloniusza W. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji jako sprzecznej z prawem. W treści skargi podtrzymano zarzuty podniesione we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 30 kwietnia 1960 r. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest pozbawiona słuszności. W zaskarżonej decyzji za podstawę do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 30 kwietnia 1960 r. oraz innych orzeczeń na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa przyjęto pogląd, że zajęcie w maju 1957 r. przez Antoniego W. części nieruchomości rolnej, stanowiącej jego własność, nie oznaczało objęcia w samoistne posiadanie, gdyż organy administracyjne nie przekazały mu protokolarnie lub komisyjnie tej nieruchomości; znajdowała się więc ona nadal w użytkowaniu Zakładów (...). W tych warunkach nieruchomość wymienionego potraktowano jako pozostającą wraz z nieruchomościami należącymi do innych osób we władaniu Państwa w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i w całości przejęto ją na własność Państwa na podstawie art. 9 tej ustawy.
Taki pogląd nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Z art. 9 ustawy wynika, że nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy mogły być przejęte na własność /podlegały przejęciu/, jeżeli znajdowały się we władaniu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy lub pozostawały w użytkowaniu innych osób na skutek przekazania przez Państwo. Zwrot "objęte we władanie" pozwala sądzić, że mamy do czynienia z władaniem o charakterze władania /posiadania/ samoistnego, o którym mowa w art. 336 Kc. Posiadanie w nauce prawa jest określone jako stan faktyczny, na który składają się dwa elementy tj. faktyczna władza i wola wykonywania tego władztwa dla siebie. Jeżeli zakres władztwa zbiega się z faktycznym korzystaniem z rzeczy, jak przy prawie własności - posiadanie ma charakter samoistny.
Do nabycia posiadania może dojść m. in. w drodze jednostronnego aktu zawładnięcia rzeczą z wolą posiadania dla siebie, bądź w drodze umowy /porozumienia/ z dotychczasowym posiadaczem. Z akt przedmiotowej sprawy, a w szczególności z przytoczonego wyroku Sądu Powiatowego w P. z dnia 4 grudnia 1958 r. wynika, że Antoni W. własnym działaniem wszedł w posiadanie części swej nieruchomości w maju 1957 r. i władał nią w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r. jak też po tym dniu.
To, że takiemu działaniu właściciela sprzeciwiały się Zakłady (...) będące użytkownikiem nieruchomości oraz, że jak to zaznaczono w zaskarżonej decyzji - organy administracyjne nie dokonały wprowadzenia właściciela w posiadanie nieruchomości - nie daje podstaw do przyjęcia, że Państwo zachowało władanie tą częścią nieruchomości bądź, że znajdowała się ona w użytkowaniu zakładów. Właściciel wszedł w posiadanie części swej nieruchomości i nie można było tego zdarzenia ocenić jako mającego charakter przemijający.
Powyższe wywody pozwalają stwierdzić jak w sentencji.