Uzasadnienie
Właścicielką dwóch działek o łącznej powierzchni 1,1171 ha, położonych w B. przy ul. L. i oznaczonych w aktualnej ewidencji gruntów nr 51 i 52, jest Janina L. Właścicielka tych działek oraz jej syn - Stanisław jako pełnomocnik i jednocześnie posiadacz wymienionych działek, poczynając od 1986 r., domagali się od organów administracji państwowej zwrotu 231 tys. zł jako nakładów poniesionych na zasypanie rowu irygacyjnego o stawu oraz niwelację terenu, połączoną z nawiezieniem urodzajnej ziemi i usunięciem krzaków, wskutek czego około 0,78-0,80 ha przeklasyfikowano z nieużytków do VI klasy gruntów rolnych.
Rozpoznając tę sprawę, organy administracji państwowej /Geodeta Miejski w B., Główny Geodeta Wojewódzki w P.T. oraz Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej/ wydały łącznie kilka decyzji i postanowień uchylających wcześniejsze rozstrzygnięcia. W rezultacie pozostała tylko zaskarżona obecnie decyzja Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr GZM.ot.051/601-122/88 z dnia 25 sierpnia 1988 r. i utrzymana przez nią w mocy decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P.T. z dnia 27 kwietnia 1987 r. o umorzeniu postępowania w sprawie. W uzasadnieniu swych decyzji organy te przyjęły, że roszczenia skarżącego Stanisława L. i wcześniej jego matki dotyczą zwrotu nakładów poniesionych na rekultywację gruntów. Roszczenie zostało zgłoszone już po wykonaniu prac i bez wcześniejszego uzgodnienia celowości dokonania rekultywacji. Wobec tego "w momencie złożenia wniosku (...) o zwrot nakładów poniesionych na te prace nie istniał przedmiot postępowania w tej sprawie" /z uzasadnienia decyzji Ministra/.
We wszystkich stadiach postępowania administracyjnego skarżący i jego matka akcentowali niezrozumiałe dla nich rozpoznanie sprawy jako dotyczącej zwrotu nakładów poniesionych na rekultywację gruntów, podczas gdy chodzi o zupełnie inną podstawę roszczenia, przewidzianą w par. 31 pkt 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r., w sprawie wykonania przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 20 poz. 149/. Oprócz tego zarzutu, w skardze podniesiono też naruszenie art. 25 i art. 26 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./, podkreślając, że wskutek budowy linii energetycznej nie można było na części działki odtworzyć plantacji porzeczek, a wypłacone z tego tytułu odszkodowanie nie wyrównało poniesionych strat.
Na rozprawie sądowej skarżący dodatkowo uzasadnił powiązanie roszczeń w tej sprawie z niepełnym odszkodowaniem otrzymanym od inwestora linii energetycznej, gdyż wcześniej nie miał zamiaru dochodzenia zwrotu nakładów poniesionych na uczynienie z nieużytków gruntów rolnych VI klasy.
W odpowiedzi na skargę dotychczasowa argumentacja została podkreślona twierdzeniem o wykonaniu przez skarżącego części prac kwalifikujących się "do niezbędnych zabiegów agrotechnicznych stosowanych w normalnym cyklu produkcyjnym", a pozostałe nie były uzgodnione z organami administracji państwowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 35 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./ środki Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych są przeznaczone na ochronę, rekultywację i poprawę jakości gruntów rolnych oraz na wypłatę odszkodowań przewidzianych innymi przepisami. Przydziela się je na wniosek właścicieli gruntów z uwzględnieniem efektywności planowanych przedsięwzięć i obszaru użytkowanych gruntów po zasięgnięciu opinii organizacji związku rolników. W par. 31 cytowanego w skardze rozporządzenia z dnia 28 czerwca 1982 r. podano przykładowo możliwość finansowania z tych środków piętnastu rodzajów przedsięwzięć, w tym dotyczących przystosowania nieużytków do potrzeb produkcji rolniczej, użyźniania gleb, poprawy rzeźby terenu, usuwania kamieni, odkrzaczania, wapnowania gleb kwaśnych /pkt 2 i 3/. Ze względu na kosztowny i technicznie trudny charakter rekultywacji oraz zagospodarowania zrekultywowanych gruntów, kończących proces przywracania rolnictwu zdegradowanych lub zdewastowanych gruntów w rozumieniu art. 4 pkt 12 i 13 omawianej ustawy, w tego rodzaju sprawach postępowanie dzieli się na etapy określone w par. 26 omawianego rozporządzenia i ma niejako charakter ciągu działań prawnych naczelnika gminy. W innych sprawach, nie związanych z rekultywacją i zagospodarowaniem takich gruntów, tryb określony w par. 26 tego rozporządzenia nie obowiązuje.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykonanie robót finansowanych z Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych, bez uprzedniego ich zgłoszenia w celu przyznania środków w trybie art. 35 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./, nie pozbawia inwestora możliwości ubiegania się o zwrot poniesionych nakładów, lecz zwiększa jedynie ryzyko odmowy uwzględnienia jego roszczeń. Przyznanie środków z tego Funduszu zależy od oceny efektywności takich nakładów, która może uzasadnić odmowę zwrotu w całości lub w części nakładów poniesionych bez uzgodnienia z dysponentem funduszu. W żadnym jednak razie brak takiego uzgodnienia przed wykonaniem robót finansowanych z powyższego Funduszu nie daje podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 par. 1 Kpa jako bezprzedmiotowego.
Organy obu instancji nietrafnie przyjęły koncepcję bezprzedmiotowości postępowania tylko dlatego, że skarżący poniósł nakłady z pominięciem trybu określonego w art. 35 omawianej ustawy. W rezultacie nie dokonały analizy, czy wykonane roboty kwalifikują się do wymienionych w par. 31 pkt 2 i 3 cytowanego rozporządzenia, czy też do niezbędnych zabiegów agrotechnicznych, stosowanych w normalnym cyklu produkcyjnym.
Powyższe nieprawidłowości należy wyeliminować przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, na podstawie dodatkowych ustaleń faktycznych i już zgromadzonych dowodów, na które powołuje się skarżący /na przykład decyzja o zmianie klas gruntów z nieużytków na klasę VI gruntów rolnych, wykaz robót i zestawienie poniesionych nakładów/, a których nie ma w aktach rozpoznawanej sprawy.
Sąd nie jest obecnie w stanie ustosunkować się do roszczeń skarżącego i ogranicza się do ukazania trybu, w jakim powinny być one rozpoznane w postępowaniu administracyjnym. Sąd jednocześnie wyjaśnia, że roszczenia skarżącego, zgłaszane w nawiązaniu do art. 25 i 26 omawianej ustawy /naprawienie szkód powstałych wskutek budowy linii energetycznej na części działki jego matki/, mogą być skierowane do inwestora tej inwestycji stosownie do art. 26 ust. 3 tej ustawy.
W przedstawionej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 w związku z art. 77 par. 1, art. 80 i art. 105 par. 1 Kpa oraz w myśl art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.