Uzasadnienie
Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą z dnia 13 czerwca 1996 r. utrzymała w mocy uchwałę Rady Okręgowej Radców Prawnych w W. z 1 lutego 1996 r. odmawiającą panu Andrzejowi K. wpisu na listę radców prawnych OIRP w W. W uzasadnieniu uchwały podano, że organ I instancji podejmując uchwałę odmawiającą panu Andrzejowi K. wpisu na listę radców prawnych działał zgodnie z prawem. Przepis art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych na podstawie którego pan Andrzej K. domagał się wpisu ma charakter przepisu przejściowego i odnosi się do stanów prawno-faktycznych zaistniałych po stronie ubiegającego się o wpis do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 6 czerwca 1982 r. o radcach prawnych. Pan Andrzej K. powołuje się natomiast na swój staż zawodowy w zakresie wykonywania czynności na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego przypadający na okres po wejściu w życie ustawy o radcach prawnych.
W skardze na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pan Andrzej K. domagał się jej uchylenia uchwały organu I instancji. Zarzucił organom obu instancji niewłaściwą wykładnię art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych. Jego zdaniem trzyletni okres zatrudnienia na określonym stanowisku, o którym mowa w pkt 3 art. 79 ust. 1 ustawy, nie musi być zakończony do momentu jej wejścia w życie i nie musi trwać w momencie wejścia ustawy w życie. Wynika to z porównania treści pkt 1 i 3 ust. 1 art. 79 ustawy. W pkt 1 ust. 1 art. 79 ustawodawca wyraźnie zastrzegł, że wymaganie dotyczące pięcioletniego okresu zatrudnienia odnosi się do stanu, który trwa w dniu wejścia w życie ustawy. Takiej cezury czasowej nie przewidziano natomiast w pkt 3 ust. 1 art. 79 ustawy. Przede wszystkim więc wykładnia językowa art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych przemawia za tym, że trzyletni okres zatrudnienia stanowiący przesłankę wpisu na listę radców prawnych może przypadać w okresie po wejściu w życie tej ustawy.
Za prezentowaną interpretacją art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych przemawia również - według skarżącego - wykładnia funkcjonalna. Przepis art. 79 ust. 1 pkt 1 jest klasycznym przepisem przejściowym, mającym na celu uregulowanie sytuacji zawodowej grupy osób, które w chwili wejścia jej w życie spełniały część wymagań koniecznych do uzyskania wpisu na listę radców prawnych nie spełniając wymagania odbycia aplikacji radcowskiej. Przepis art. 79 ust. 1 pkt 3 wydaje się mieć raczej charakter przepisu szczególnego, który wprowadza odrębny tryb uzyskiwania wpisu przez osoby które spełniają wymagania określone w art. 24 ust. 1-5 ustawy, a nie spełniają wymagania odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, stosowany niezależnie od relacji czasowej pomiędzy spełnieniem poszczególnych wymagań ustawowych a wejściem w życie ustawy.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o jej oddalenie argumentując ponownie, że w dniu wejścia w życie ustawy o radcach prawnych skarżący nie spełniał przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 pkt 1-3 tej ustawy.
Ustosunkowując się do kwestii dotyczących znaczenia i charakteru przepisu art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych trzeba zauważyć, że przepisy art. 79 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 nie są językowo równoznaczne. W punkcie 1 zawarto dwa wymagania uzyskania wpisu: co najmniej pięcioletni staż pracy i pozostawanie w zatrudnieniu- w dniu wejścia w życie ustawy.
Punkt 3 ust. 1 art. 79 ustawy zawiera tylko jedno wymaganie: co najmniej 3-letni okres zatrudnienia. Cezura czasowa w postaci daty wejścia w życie ustawy dotyczy bezpośrednio wymagania pozostawania w stosunku pracy i dlatego pominięto ją w punkcie 3, który takiego wymagania nie przewiduje.
Z faktu, iż osoba posiadająca co najmniej 3-letni okres zatrudnienia nie musi pozostawać w stosunku pracy w dniu wejścia w życie ustawy, nie można zatem jeszcze wyprowadzać wniosku, że tenże okres zatrudnienia może przypadać po wejściu w życie ustawy. Pominięcie wymagania pozostawania w stosunku pracy w dniu wejścia w życie ustawy nie jest więc równoznaczne z rezygnacją z cezury czasowej dotyczącej wymaganego okresu zatrudnienia. To wymaganie legitymowania się co najmniej 3-letnim stażem pracy w dniu wejścia w życie ustawy mogłoby być oczywiście wyraźniej zaznaczone. Zakładając, że ustawodawcy chodziło w tym przypadku tylko o wymóg posiadania odpowiedniego stażu pracy w dniu wejścia w życie ustawy, przepis powinien brzmieć "posiada co najmniej 3-letni okres zatrudnienia... w dniu wejścia w życie ustawy". Innej kwestii dotyczy natomiast zwrot: "w dniu wejścia w życie ustawy pracuje na tym stanowisku".
Reguły wykładni prawa zakazują przypisywanie określonej normie znaczenia czyniącego je sprzeczną z inną normą tego samego aktu prawnego.
Zasadniczą przesłanką uzyskania wpisu na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych jest legitymowanie się pewnym okresem zatrudnienia w ramach stosunku pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji rady prawnego w rozumieniu tej ustawy.
Funkcja radcy prawnego w rozumieniu ustawy o radcach prawnych to czynności obsługi prawnej składające się na treść zawodu radcy prawnego. Mówiąc inaczej może być wpisany na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy ten, kto nie będąc radcą prawnym przez pewien okres wykonywał czynności odpowiadające czynnościom radcy prawnego w rozumieniu ustawy. Od chwili wejścia w życie ustawy o radcach prawnych wykonywanie obsługi prawnej w zakresie określonym tą ustawą zostało zastrzeżone dla radców prawnych /art. 6 ust. 1/ i wyjątkowo dla adwokatów /art. 20 ust. 1/. Monopolu radców prawnych /adwokatów/ na wykonywanie obsługi prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych nie złamano ustawą z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./. Przepis art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy poszerzył jedynie zakres możliwości wykonywania obsługi prawnej przez radców prawnych i adwokatów. Pozwolił radcom prawnym na świadczenie pomocy prawnej podmiotom gospodarczym, a więc także i innym jednostkom organizacyjnym, niż wymienione w ustawie o radcach prawnych.
Już z treści art. 1 ustawy o działalności gospodarczej wynika, że działalność gospodarczą można prowadzić z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Tym prawem, które określa warunki świadczenia pomocy prawnej, o której mowa w ustawie o radcach prawnych, jest ta ustawa. Ustawodawca nie mógł więc umożliwić nabywania uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego na podstawie wykonywania tego rodzaju czynności bez uprawnień po wejściu w życie ustawy, jednocześnie zakazując wykonywania obsługi prawnej osobie nie będącej radcą prawnym, ewentualnie adwokatem. Zakaz ten /art. 6 ust. 1/ potwierdza treść art. 80 ustawy o radcach prawnych. Wynika z niego, że osoby, które przed wejściem w życie ustawy zajmowały stanowisko radcy prawnego ma mając wpisu na listę, nie mogą - nie uzyskawszy wpisu - dalej zajmować tego stanowiska, czyli nie mogą wykonywać czynności odpowiadających czynnościom /funkcji/ radcy prawnego w rozumieniu ustawy.
Potraktowanie przepisu art. 79 ust. 1 pkt 3 jako przejściowego, odnoszącego się do osób, które w dniu wejścia w życie ustawy posiadały wymagany okres zatrudnienia ma również uzasadnienie aksjologiczne. Podstawowym sposobem uzyskania wpisu na listę radców prawnych przez osoby posiadające wykształcenie prawnicze jest niewątpliwie odbycie aplikacji radcowskiej i złożenie egzaminu radcowskiego. Wyjątkowo ustawodawca uznaje za równorzędne tym wymaganiom posiadanie tytułu profesora, stopnia doktora habilitowanego nauk prawnych, posiadanie uprawnień adwokackich lub uprawnień do wpisu na listę adwokatów, a także legitymowanie się co najmniej 3-letnim stażem pracy na stanowisku sędziego, prokuratora lub notariusza /art. 25 ust. 1 ustawy/.
Zwolnione od spełnienia wymagania odbycia aplikacji radcowskiej są zaś osoby, które odbyły aplikację sądową, notarialną lub prokuratorską i złożyły odpowiedni egzamin /art. 25 ust. 2 ustawy/.
Uznanie art. 79 ust. 1 pkt 3 za normę szczególną - dającą możliwość uzyskania wpisu na listę radców prawnych na podstawie zatrudnienia przypadającego po wejściu w życie ustawy, odwracałoby ten układ preferencji w zakresie uzyskiwania uprawnień radcy prawnego. Praktycznie rzecz biorąc łatwiej byłoby przepracować co najmniej 3 lata na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego i zdać egzamin radcowski niż uzyskać status aplikanta, uczyć się w ramach odbywanej aplikacji i zdać egzamin, łącząc to przeważnie z zarobkowaniem.
Zakładając racjonalność zachowań osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień rady prawnego w sposób określony w art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy jako najbardziej dostępny stałby się dla nich sposobem podstawowym. Wyjątek stałby się więc regułą, a reguła ustalona w art. 24 ust. 1 ustawy zostałaby sprowadzana do wyjątku. Oznaczałoby to przypisanie ustawodawcy szczególnej nieracjonalności w dążeniu do założonych celów.
Za przypisaniem normie zawartej w art. 79 ust. 1 pkt 3 charakteru normy przejściowej określającej wymaganie, które ma być spełnione w chwili wejścia w życie ustawy o radcach prawnych, przemawiają również względy natury systemowej. Regulacje dotyczące w zakresie uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego zawarte są w rozdziale 3 ustawy. Przepis art. 24 określa podstawową w tej materii zasadę. W przepisie art. 25 przewidziano pewne od niej wyjątki. Zakładając spójność systemową ustawy wyrażającą się przede wszystkim w tym, że przepisy odnoszące się do tego samego przedmiotu są zgrupowane w ramach tej samej jednostki systematyzującej /np. rozdziały/ trudno byłoby wyjaśnić, uznając przepis art. 79 ust. 1 pkt 3 za przepis szczególny w stosunku do art. 24 ustawy, zamieszczenie go w rozdziale końcowym ustawy, a nie w rozdziale trzecim, np. w ramach art. 25.
Zaprezentowane argumenty dostatecznie uzasadniają tezę, iż przepis art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych jest przepisem przejściowym, odnoszącym się do stanów faktycznych istniejących w chwili wejścia w życie ustawy. Zawarte w nim wymaganie posiadania co najmniej 3-letniego okresu zatrudnienia na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego musiało być więc spełnione w dniu 1 października 1982 r.