Uzasadnienie
Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. decyzją z 28 lutego 1967 r. uznał nieruchomość Alje S. o łącznej powierzchni 1,4310 ha, składającą się z 7 działek, położoną w P., za opuszczone gospodarstwo rolne w rozumieniu par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 39 poz. 198/ i na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. nr 39 poz. 174 ze zm./ orzekł o przejęciu tej nieruchomości na własność Państwa bez odszkodowania.
Dnia 29 lipca 1967 r. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., po rozpatrzeniu odwołania Alje S., powyższą decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowa nieruchomość, wbrew twierdzeniom odwołującego się, ma charakter rolny, gdyż grunty są użytkowane przez Państwowe Ogrody Działkowe na podstawie umowy zawartej z Zarządem Gospodarki Terenami Miasta P. Nieruchomość kwalifikuje się ponadto do uznania za opuszczone gospodarstwo. Jej właściciel wyjechał bowiem za granicę, nie ustanawiając ani użytkownika ani dzierżawcy omawianych gruntów.
W styczniu 1995 r. Wanda W., pełnomocnik Alje S., wystąpiła o stwierdzenie nieważności obu wskazanych decyzji, podtrzymując zarzuty, iż przejęta nieruchomość nie stanowiła nieruchomości rolnej. Podała również, że nieruchomość ta nie podlegała przejęciu na własność Państwa, gdyż nie została nabyta w trybie określonym w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., a ponadto nie została opuszczona w okresie od 29 kwietnia 1955 r. do 26 lipca 1957 r. Jej właściciel wyjechał bowiem za granicę dopiero w 1964 r.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 7 kwietnia 1995 r. na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 158 par. 1 Kpa, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 20 lipca 1967 r. W motywach swego rozstrzygnięcia organ naczelny stwierdził, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych /Dz.U. 1972 nr 31 poz. 215/, za nieruchomość rolną uważało się nieruchomości należące do tej samej osoby lub osób, jeżeli ich łączny obszar przekraczał 0,5 ha.
Natomiast gospodarstwo rolne stanowiły wszystkie należące do tej samej osoby lub osób nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem i prawami oraz obowiązkami związanymi z prowadzeniem tego gospodarstwa. Gospodarstwo Alje S. spełniało wszystkie te przesłanki. Odpowiadało też w pełni kryteriom gospodarstwa opuszczonego, gdyż od 1964 r. nie zamieszkiwał w nim ani jego właściciel ani nikt z jego rodziny. Decyzje o przejęciu tego gospodarstwa na rzecz Państwa bez odszkodowania były zatem prawidłowe.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Alje S. powołał się na argumenty podnoszone poprzednio w postępowaniu nadzorczym.
Odpowiadając na skargę, Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Należy przede wszystkim przypomnieć, że w czasie wydawania obu decyzji z 1967 r. istniało wiele możliwości przejmowania indywidualnych gospodarstw rolnych oraz innych nieruchomości na własność Państwa, jeżeli spełnione były różne dla poszczególnych trybów postępowania warunki określone właściwymi aktami prawnymi. Tam, gdzie organy administracji państwowej skorzystały z jednego spośród wielu trybów i orzekały stosownie do przepisów podanych w konkretnych decyzjach, legalność takich rozstrzygnięć musi być oceniana tylko według ich podstawy prawnej.
Zgodnie z par. 2 powołanego we wskazanych decyzjach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 39 poz. 198 ze zm./ przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następowało bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za zbędne. Przepis ten był częściowym powtórzeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną, po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą cyt. ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. /Dz.U. nr 32 poz. 161/. Miał on następujące brzmienie: "Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. 1959 nr 14 poz. 78/, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne".
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w powyższym trybie przejęciu podlegały tylko opuszczone gospodarstwa rolne a nie wszystkie nieruchomości wykazujące cechy opuszczenia. Przepisy te oraz inne przepisy powołanych aktów prawnych nie określały przy tym pojęcia gospodarstwa rolnego. Dlatego też niezbędne jest skorzystanie w tym zakresie z definicji zawartych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własność nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 45 poz. 304/.
Zgodnie z par. 2 ust. 1 tego rozporządzenia gospodarstwo rolne stanowią wszystkie należące do tej samej osoby /osób/ nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W myśl par. 1 nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, chyba że stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego została przeznaczona na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną. Nie uważa się jednak za nieruchomości rolne terenów położonych w obrębie zwartej zabudowy miasta oraz nieruchomości, które należą do tej samej osoby /osób/ i których łączny obszar nie przekracza 0,2 ha.
Dla oceny czy dana nieruchomość mogła być w ogóle uznana za gospodarstwo rolne niezbędne było zatem wykazanie, że miała ona charakter rolny. W tym celu nie można poprzestać na stwierdzeniu, że nieruchomość ta była czy mogła być użytkowana na cele rolnicze. Nieruchomość rolna traciła bowiem swój dotychczasowy charakter, jeżeli w trybie stosownych przepisów została przeznaczona na cele nie związane bezpośrednio z produkcją rolną oraz wówczas gdy była położona w obrębie zwartej zabudowy miasta.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej badając legalność decyzji w przedmiocie przejęcia przedmiotowej nieruchomości w trybie przepisów dotyczących opuszczonych gospodarstw rolnych, nie poczynił w powyższym zakresie niezbędnych ustaleń. Nie uczynił tego, mimo że skarżący od początku podnosił, że przejęta nieruchomość w dacie wydania kwestionowanych rozstrzygnięć nie stanowiła nieruchomości rolnej. Ponadto już w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym zwracał uwagę na to, że większość jego działek położona jest w zwartej zabudowie miasta P. oraz wykorzystywana jest lub przeznaczona na cele nie związane z produkcją rolną. Na zasadność tych zarzutów może wskazywać między innymi znajdujące się w aktach sprawy (...) pismo Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium DRN w P. z 12 grudnia 1967 r., w którym stwierdzono, iż zgodnie z planem ogólnym P. część działek skarżącego przeznaczona została pod ulice i inne cele komunikacyjne.
Niedokonanie w postępowaniu nadzorczym wyczerpujących ustaleń oraz obiektywnej analizy i oceny zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje na naruszenie przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3 i art. 156 par. 1 Kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 i art. 208 Kpa w zw. z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.