Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 10 października 1997 r., II SA 147/97

Teza

Małżonkowie pragnący wspólnie prowadzić działalność gospodarczą nie stanowią tego samego podmiotu, co jeden ze współmałżonków, wpisany już do ewidencji działalności gospodarczej.

Sentencja

1. oddala skargę na decyzję wojewody w przedmiocie zmiany wpisu w ewidencji działalności gospodarczej.

Uzasadnienie

Wojewoda utrzymał w mocy decyzję burmistrza miasta i gminy Ł. odmawiającą dokonania zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, polegającej na dopisaniu do istniejącego podmiotu gospodarczego żony skarżącego, Jolanty P. W uzasadnieniu decyzji wojewoda stwierdził, że zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do podmiotu gospodarczego i jego działalności, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz. U. nr 41 poz. 324 ze zm./, obejmują zmiany następujące w ramach jednego i tego samego podmiotu. Taką zmianą nie jest natomiast zmiana polegająca na dopisaniu do osoby fizycznej drugiej osoby fizycznej, a zatem zmiana dotychczasowego podmiotu na inny.

Zaprzestanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną i rozpoczęcie tej działalności przez dwuosobową jednostkę organizacyjną, wymaga więc wykreślenia z rejestru danej osoby fizycznej i wpisanie pod nową pozycją jednostki organizacyjnej. Zasada ta ma zastosowanie także do małżonków, gdyż w świetle przepisów ustawy o działalności gospodarczej wspólna działalność gospodarcza małżonków musi być traktowana jako działalność wspólników.

Powyższą decyzje Zbigniew P. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze podniósł, że zarejestrowaną firmę konsultingową faktycznie prowadzi wspólnie z żoną, Jolanta P. nie mogła jednak uzyskać warunkowego wpisu na listę doradców podatkowych, gdyż formalnie nie była osobą prowadzącą działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy o doradztwie podatkowym.

Skarżący wyraził też pogląd, że wspólność majątkowa małżeńska stanowi podstawę do wspólnego prowadzenia działalności gospodarczej. Wspólność majątkowa obejmuje przy tym nie tylko stosunki wewnętrzne między małżonkami, ale odnosi się także do stosunków zewnętrznych każdego z małżonków. Z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem, że wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków może domagać się zaspokojenia swojej wierzytelności także z majątku wspólnego. W tej sytuacji żądanie zawarcia przez małżonków umowy spółki w celu prowadzenia wspólnie działalności gospodarczej sprzeczne jest z przepisami wskazanego kodeksu. Ponadto wykreślenie z ewidencji obecnie wpisanego podmiotu po to, by w to miejsce wpisać fikcyjną spółkę, która w istocie będzie prowadziła to samo przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego, mogłoby narazić małżonków P. na znaczne straty /np. podatkowe/ związane z likwidacją podmiotu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./ podmiotem gospodarczym może być osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, utworzona zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza osób fizycznych /z wyjątkiem ubocznej działalności zarobkowej/ i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, podlega zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej /art. 8 ust. 1 i art. 9 ustawy/. Określenie ewidencji poprzez nawiązanie do przedmiotu działalności /ewidencja działalności gospodarczej/ nie oznacza, że ewidencja ta stanowi jedynie rejestrację samej działalności w ujęciu przedmiotowym. Z powyższych przepisów oraz przepisów rozdziału 2 ustawy wynika, że istotnym elementem ewidencji jest także rejestracja informacji o określonym podmiocie gospodarczym. Wpis do ewidencji /art. 154 i art. 16/, odmowa wpisu /art. 17/, dokonywanie zmian wpisu /art. 18/ i wykreślenie wpisu /art. 19/ odnoszą się do konkretnych, zindywidualizowanych podmiotów gospodarczych. Każdy poszczególny podmiot gospodarczy ma swój własny - odrębny wpis w ewidencji działalności gospodarczej.

Zmiany stanu faktycznego i prawnego, o którym mowa w art. 18 ustawy podlegające zgłoszeniu organowi administracyjnemu, mogą zatem odnosić się tylko do tego samego konkretnego podmiotu gospodarczego, który został w odrębnej pozycji wpisany do ewidencji. Przepisy omawianej ustawy nie przewidują natomiast dopuszczalności wpisywania pod tym samym numerem nowego, innego podmiotu na miejsce dotychczasowego /por. wyrok NSA z dnia 11 października 1994 r. II SA 826/93 - OSP 1996 z. 6 poz. 105/. W rozpoznawanej sprawie Zbigniew P. ubiegał się o zmianę wpisu do ewidencji poprzez dopisanie w tej samej pozycji rejestrowej obok jego nazwiska także nazwiska jego żony. Wniosek ten słusznie został uznany przez organy orzekające za żądanie zmiany dotyczącej nie już zarejestrowanego podmiotu, ale zmiany dotychczasowego podmiotu na inny. Jedna osoba fizyczna nigdy nie może być utożsamiana z podmiotem składającym się z co najmniej 2 osób i to niezależnie od tego, na jakiej zasadzie i w jakiej formie zamierzają one prowadzić wspólną działalność gospodarczą oraz bez względu na to, czy działalność ta ma być nową, czy kontynuacją dotychczasowej. Małżonkowie mogą więc wspólnie prowadzić działalność gospodarczą, ale nie stanowią tego samego podmiotu, co jeden ze współmałżonków.

W związku z tym małżonkowie, którzy nie chcą nadal prowadzić działalności zarejestrowanej tylko na nazwisko jednego z nich, mogą wystąpić o wpisanie ich wspólnie do ewidencji, ale jako nowego odrębnego podmiotu na ogólnych zasadach zgłaszania podjęcia ewidencjonowanej działalności gospodarczej. Odmowa wnioskowanej przez skarżącego zmiany prawa zatem nie naruszała.