Uzasadnienie
6 II SA 1586/02
Umową nr [...] z dnia [...].09.1977r. zawartą ze Spółdzielnią Kółek Rolniczych K. – P. z siedzibą we W., C. K. przekazała "odpłatnie na własność i użytkowanie" (zapisy umowy), w trybie ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 2 ha 1259 m2.
Decyzją nr [...] z dnia [...].12.1977r. Naczelnik Dzielnicy K. – P. zatwierdził zawartą umowę.
W uzasadnieniu decyzji podano, że grunty zostały wykupione przez SKR "w celu racjonalnego zagospodarowania".
W dniu [...].01.2001r. C. K., działając przez swojego pełnomocnika (córkę) T. R., wystąpiła do Prezydenta miasta K. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w L., jako następcy prawnemu Spółdzielni Kółek Rolniczych K. –P. z siedzibą we W., domagając się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. – P. zatwierdzającej umowę odpłatnego przekazania nieruchomości. Żądanie oparto na art. 156 §l pkt 2 kpa. - rażącym naruszeniu prawa. Rażące naruszenie prawa C. K. uzasadniała tym, że zgodnie z uzasadnieniem decyzji - chodzi o zawarte w nim wyrażenie "w celu racjonalnego zagospodarowania" - decyzja ta faktycznie była decyzją wywłaszczającą, a nie decyzją odpłatnego przejęcia nieruchomości w trybie ustawy z dnia 29.05.1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Dodatkowym argumentem tego stanowiska skarżącej jest fakt, że przejęte nieruchomości, chociaż zgodnie z motywami decyzji zatwierdzającej umowę miały być przekazane w celu racjonalnego zagospodarowania, to do dnia wystąpienia skarżącej leżały odłogiem.
Nadto przejęcie nieruchomości rolnych w trybie powołanej ustawy mogło nastąpić, jak podnosi to skarżąca, w warunkach zaniedbania gospodarstwa przez rolnika, czy to z powodu zaniechania przez niego pracy na tym gospodarstwie, czy z tego powodu, że nie miał sił lub odpowiednich środków do dalszej pracy na roli. Tymczasem, jak dowodzi skarżąca, gospodarstwo było prowadzone poprawnie i racjonalnie, gdyż dla C. K. było to jedyne źródło utrzymania. Do czasu przekazania nieruchomości prowadziła ona gospodarstwo na większym obszarze, a więc nie może być mowy o tym by jej gospodarstwo rolne podupadało lub było zaniedbane. Skarżąca dalej wywodzi, że nabycie w trybie powołanej ustawy miało jedynie na celu zmniejszenie należności za przejęte nieruchomości, czego dowodem jest ponad dwudziestoletni okres ugorowania nabytych przez spółdzielnię nieruchomości. Gdyby, jej zdaniem, ich przekazanie nastąpiło w oparciu o prawo cywilne, wartość tych nieruchomości byłaby niewspółmiernie większa.
Dlatego przejęcie nieruchomości rolnych C. K. traktuje jako wywłaszczenie, a skoro decyzja zatwierdza fikcyjną, zdaniem skarżącej, podstawę przejęcia nieruchomości, to jest ona nieważna. Skarżąca twierdzi, że do kwestionowanej umowy doszło skutkiem zastraszenia jej przez nabywcę, który podobno sugerował, że bez względu na wolę właścicielki ziemie jej i tak przejmie.
Żądanie C. K., stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. – P., Prezydent Miasta K. przekazał w dniu 08.02.2001r., zgodnie z właściwością, Wydziałowi Nadzoru Geodezyjnego i Nieruchomości [...] Urzędu Wojewódzkiego.
Wojewoda [...] Decyzją nr [...]. z dnia [...].01.2002r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. – P.. Uzasadnienie decyzji omawiając postawiony przez skarżącą zarzut rażącego naruszenia prawa zaprzecza by do takiego naruszenia, a w szczególności rażącego doszło.
Wojewoda [...] stwierdza, że brak jest jakichkolwiek podstaw do stawiania zarzutu manipulacji przy zawieraniu umowy. C. K. nie miała obowiązku przystąpienia do umowy, skoro ją jednak podpisała, to brak jest podstaw do twierdzenia, że nastąpiło to z ograniczeniem swobody w podjętej przez nią decyzji. Odpierając zarzut fikcyjności umowy, gdyż C. K. twierdzi, że nie była to umowa przekazania nieruchomości w trybie ustawy z 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne, lecz faktyczne wywłaszczenie. Wojewoda [...] stwierdza, że brak jest podstawy do tego zarzutu, gdyż ustawa nie uzależniała prawidłowości nabycia nieruchomości od spełnienia określonego celu w jakim to nabycie następowało.
Od decyzji tej C. K. złożyła, w dniu 06.02.2002r., odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zaskarżonej decyzji C. K. zarzuca nieustosunkowanie się do wszystkich okoliczności podnoszonych w skardze, to jest nieudowodnienie, że umowa została zawarta bez stosowania przymusu oraz to, że cel nabycia nieruchomości nie odpowiadał ustawowym podstawom o jakich mowa w ustawie o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Skarżąca podnosi, że nie odebrała pieniędzy przyznanych jej tytułem spłaty za przejęty grunt.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Decyzją Nr [...] z dnia [...].04.2002r. utrzymał zaskarżoną decyzję Wojewody [...] w mocy.
W uzasadnieniu minister uznał, że decyzja Wojewody [...] była prawidłowa. Podnoszone przez C. K. zarzuty nie dają uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Dzielnicy K. – P. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności nie mają podstaw, podnoszone przez skarżącą zarzuty co do skuteczności jej oświadczenia woli. Zbycie nieruchomości nastąpiło za odpłatnością i obopólnym porozumieniem umownym stron, natomiast do oceny czy oświadczenie woli skarżącej było dotknięte wadą, właściwy jest wyłącznie sąd powszechny i dopiero jego orzeczenie stwierdzające nieważność oświadczenia woli skarżącej, mogłoby stanowić podstawę do kwestionowania w postępowaniu administracyjnym decyzji Naczelnika Dzielnicy K. – P..
Argument nieodebrania pieniędzy przez C. K. minister uznał za pozaprawny i nie ustosunkował się do niego.
Na decyzję ministra C. K. w dniu 06.05.2002 r., przez swojego pełnomocnika T. R., wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze C. K. stawia zarzut naruszenia jej interesu prawnego przez pozbawienie jej możliwości wystąpienia z roszczeniami związanymi z bezpodstawnym pozbawieniem jej prawa własności. Jej zdaniem doszło do wywłaszczenia a nie przekazania gospodarstwa w trybie ustawy z 1974 r. o czym ma świadczyć fakt, że obecnie wartość nieruchomości znacznie wzrosła na skutek pobudowania w jej sąsiedztwie autostrady.
Dlatego na tą okoliczność wnosi o ewentualne przeprowadzenie dowodów z planów perspektywicznych z lat siedemdziesiątych dla terenów, na których znajdowało się jej gospodarstwo rolne celem stwierdzenia, że już w dacie sprzedaży nieruchomości Naczelnik wiedział o tym, że nieruchomości te w przyszłości zdrożeją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie jej wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd obowiązany jest skargę oddalić. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Działając w ramach kontroli działalności administracji publicznej Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził by przeprowadzone postępowania administracyjne oraz skarżone decyzje naruszyły prawo materialne lub formalne.
Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W sprawie niniejszej spór dotyczy tego, czy Naczelnik Dzielnicy K. – P., wydając omawianą wyżej decyzją, dopuścił się naruszenia prawa, które można zakwalifikować, zgodnie z art. 156 §l pkt 2 k.p.a., jako rażące.
Sprawa toczy się już nie w trybie zwykłym (gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie naruszenia prawa mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia), a w trybie nadzoru, to jest w trybie nadzwyczajnym, ponad dwadzieścia lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej, kiedy to zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych, z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną.
Umowa o przekazaniu nieruchomości została przez C. K. podpisana, czego skarżąca nie neguje, imieniem i nazwiskiem.
Zgodnie z §5 umowy nabywca. Spółdzielnia Kółek Rolniczych K. – P. z siedzibą we W., był zobowiązany do jej przedłożenia Naczelnikowi Dzielnicy K. – P. celem sprawdzenia i wydania decyzji zatwierdzającej.
Naczelnik dokonał sprawdzenia umowy i zatwierdził ją (Decyzja z dnia [...].12. 1977r.) na podstawie i zgodnie z wymaganiami ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne, oraz w oparciu o §8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.05.1974r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125).
Nieruchomości C. K. zostały nabyte za spłatą pieniężną i nabycie to nie miało nic wspólnego z wywłaszczeniem. Zbywczyni otrzymała należne pieniądze, które zostały wpłacone na jej rachunek do banku, natomiast ich niepodjęcie nie ma wpływu na ważność zawartej umowy. Pieniądze te były w dyspozycji skarżącej, stąd argument ich niepodjęcia nie ma znaczenia dla spełnienia zobowiązania pieniężnego przez nabywcę.
Fakt, że obecnie wartość tych nieruchomości być może wzrosła, z uwagi na pobudowanie w ich sąsiedztwie autostrady, nie stanowi dowodu na podstęp lub wprowadzenie w błąd C. K. przez nabywcę w dacie zawierania umowy.
Plany w tym i plany perspektywiczne nie są i nie były dokumentami tajnymi, do których dostępu nie miałaby skarżąca przed zawarciem umowy. Stąd przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów nie wniosłoby nic istotnego do sprawy, gdyż nie stanowiłoby dowodu podstępnego działania Naczelnika, a w szczególności rażącego naruszenia prawa wydaną przez niego decyzją.
W postępowaniu przed organami administracji publicznej ani w postępowaniu sądowym skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie zarzutu fikcyjności umowy lub wystąpienia przymusu w czasie składania oświadczenia woli (zawierania umowy), co dowodzi, że nie podjęła żadnych kroków w celu ustalenia, że działała pod przymusem lub będąc w błędzie.
Zarzut, iż wniosek o przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego złożony został pod przymusem, nie mógł być rozważany i rozstrzygany w postępowaniu administracyjnym, gdyż rozstrzyganie takich zarzutów leży w wyłącznej kompetencji sądów powszechnych (wyrok NSA IV SA 695/97).
W tej sytuacji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody nie naruszają prawa w sposób mający wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a w szczególności w sposób rażący, wobec tego skarga nie została uwzględniona. Z przytoczonych wyżej powodów, na podstawie art. 151 wobec braku przesłanek z art. 145 §l pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), orzeczono jak w sentencji wyroku.