Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 26 lutego 1998 r., II SA 1667/97

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich.

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zaskarżona uchwala Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymująca w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych dotycząca okresu sprzed wejścia w życie /15 września 1997 r./ ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw z dnia 22 maja 1997 r. /Dz.U. nr 75 poz. 471/. Wskazana ostatnia nowelizacja zawiera tak jednoznaczne rozwiązania, że podnoszone w skardze zarzuty i wątpliwości są w czasie jej obowiązywania całkowicie bezprzedmiotowe.

Problem polega więc na tym, czy zarzuty skargi są trafne w stosunku do stanu prawnego sprzed wejścia w życie nowelizacji z dnia 22 maja 1997 r., w okresie kiedy obowiązywała ustawa o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. tylko, ze zmianą wprowadzoną art. 7 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych.

Przed 15 września 1997 r. /a więc kiedy zapadły zaskarżone do NSA uchwały samorządu radcowskiego/ obowiązywała taka sama jak obecnie zasada, że wpis na listę aplikantów radcowskich przez radę okręgową izby radców prawnych był wpisem uznaniowym.

Art. 33 ust. 1 stanowił, że na listę aplikantów radcowskich może być wpisana osoba, która spełnia warunki ustawowe /określone w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o radcach prawnych/ wymagane od kandydata na radcę prawnego.

Oznacza to, że wbrew twierdzeniom skarżącego wpis, po spełnieniu określonych warunków ustawowych, nie był obligatoryjny.

Ten jednoznaczny zapis ustawowy o uznaniu /"może być wpisana osoba" (...)/ był i jest konsekwencją tego, że na aplikację radcowską z uwagi na ilość zgłaszających się kandydatów, możliwości szkoleniowe i inne uwarunkowania nie można przyjąć wszystkich chętnych spełniających warunki ustawowe określone w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o radach prawnych. Sama ustawa o radcach prawnych, w brzmieniu obowiązującym do 15 września 1997 r. bliżej nie precyzowała w jaki sposób organ samorządu radcowskiego - rada okręgowej izby radców prawnych ma realizować to uznanie, a więc dokonywać wyboru spośród kandydatów spełniających określone prawem wymogi.

Przy braku innych regulacji, w razie skargi do NSA na uchwałę Rady okręgowej izby radców prawnych, Sąd badałby tylko czy konkretne uznanie nie było dowolnością, a więc czy za daną odmową wpisu stały określone racje /zgodne z odpowiednimi zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego/.

Właściwym do rozstrzygania, kogo przyjąć, a kogo nie przyjąć na aplikację radcowska /art. 33 ust. 1/ był /i jest/ organ samorządu zawodowego /art. 24 ust. 3 i 4 w związku z art. 33 ust. 4 ustawy o radcach prawnych/. Tym organem zgodnie z ustawą jest odpowiednia rada okręgowa izby radców prawnych. Stąd dopuszczalne jest w ramach regulacji samorządowych bliższe określenie zasad wyboru, zmniejszające w ramach uznania możliwą dowolność - protekcjonizm, nepotyzm i inne niesprawiedliwe, czy nawet nieuczciwe praktyki. Oczywiście taka regulacja samorządu zawodowego nie może naruszać nie tylko postanowień ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, ale i znanych standardów /równości wszystkich wobec ustalonych kryteriów, jawności i powszechnej dostępności tych kryteriów/ gwarantujących demokratyczny mechanizm wyboru, który wynika dla całego porządku prawnego z Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych do zakresu działania Krajowej Rady Radców Prawnych należało /i należy/ uchwalanie odpowiednich regulaminów, w których bliższe sprecyzowanie niektórych ich postanowień w zależności od lokalnej specyfiki, czy potrzeb może być przekazane radom okręgowych izb radców prawnych. Oczywiście te regulaminy muszą mieścić się w swojej podstawie ustawowej, a więc w ramach całego porządku prawnego RP.

Zgodnie z art. 24 ust. 3 i 4 w brzmieniu obowiązującym do 15 września 1997 r. "prowadzenie list radców prawnych" przez rady okręgowych izb radców prawnych polegało także na podejmowaniu uchwał w przedmiocie wpisów na te listy.

Zgodnie z art. 33 ust. 4 przepisy te stosowały się odpowiednio do list aplikantów radcowskich; z tym że wpis - jak to wcześniej omówiono - dokonywał się /i dokonuje/ w ramach uznania /"może być wpisana" osoba spełniająca określone kryteria/. W tej sytuacji normatywnej wydany na podstawie art. 60 pkt 8 lit. "c" Regulamin postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych, okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz prowadzenie list radców prawnych i aplikantów radcowskich mógł precyzować bliżej zasady wpisów na listę aplikantów radcowskich łącznie z zasadami postępowania konkursowego, w sytuacji kiedy nie można przyjąć wszystkich chętnych. Ustalone w Regulaminie /znowelizowanym/ zasady postępowania kwalifikacyjnego łącznie ze stworzeniem dla rad OIRP możliwości jego dalszego uszczegółowienia mieszczą się w ramach wskazanej delegacji ustawowej i nie naruszają zasad porządku prawnego RP.

W tym stanie normatywnym argumentem przeciwko regulacjom postępowania konkursowego przed 15 września 1997 r. nie może być to, że dopiero ustawa o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw, wprowadziła nowy zapis w art. 33, że wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych i że dopiero teraz do art. 60 dodano punkt 8b, który stanowi, że do zakresu działania KRRP należy "ustalanie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich". Po prostu sprawa tworzenia bardziej zobiektywizowanych zasad wyboru, skoro nie można przyjąć wszystkich chętnych dojrzała w regulacjach podustawowych /mieszczących się jednak w ogólnym porządku prawnym/ na tyle, że mogła być przejęta wprost do ustawy.

Tak bardzo często kształtują się regulacje ustawowe. Przy okazji poprawiono bardzo skomplikowaną podstawę ustawową do ustalania przez KRRP zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich. Zamiast dotychczasowej delegacji z art. 60 pkt 8 lit. "c" w związku z brzmieniem do 15 września 1997 r. art. 24 ust. 3 i 4 w związku z art. 33 ust. 4 i art. 33 ust. 1 wprowadzono w art. 60 punkt 8b podstawę ustawową dla KRRP do "ustalania zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich"

Sąd nie stwierdził też nieprawidłowości postępowania kwalifikacyjnego, mogących mieć wpływ na ocenę skarżącego jako kandydata na aplikanta radcowskiego.

Wobec nie stwierdzenia naruszenia prawa, które miałoby wpływ na wynik sprawy należało na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę oddalić.