Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 września 1971 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O., na podstawie art. 1 i 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 i 18 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa /Dz.U. nr 3 poz. 15/, po rozpatrzeniu wniosku Marii B., przejęło na własność Państwa za rentę nieruchomość rolną składającą się z gruntów o powierzchni 6, 54 ha, w tym 5, 87 ha użytków rolnych, położoną na terenie wsi J., gromada B., powiat O., pozostawiając jednocześnie Marii B. w dożywotnim użytkowaniu działkę gruntu o powierzchni 0, 50 ha w J. jako część działki nr 69.
Dnia 21 lipca 1986 r. Maria B. zmarła, a spadek po niej nabyły dzieci: Jan B. i Apolonia D. po 1/3 części oraz wnuki: Halina S. i Czesław B. po 1/6 części.
W dniu 12 listopada 1992 r. Apolonia D. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w O. z wnioskiem o nieodpłatne nadanie jej na własność działki dożywotniej, którą użytkuje od śmierci matki, Marii B. Decyzją z dnia 25 maja 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w O., na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm./, orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu na własność Apolonii D. działki gruntu rolnego, będącego własnością gminy O., oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 52/4, o powierzchni 0, 3527 ha. Dla nieruchomości tej w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest księga wieczysta nr 9384.
Od decyzji tej odwołał się Prezydent Miasta O., podnosząc, że działka przydzielona Apolonii D. nigdy nie wchodziła w skład przekazanego na rzecz Państwa w 1971 r. gospodarstwa rolnego Marii B. Znajduje się ona na terenie przeznaczonym w planie zagospodarowania miasta O. pod zabudowę usługowo-mieszkalną, a zatem straciła charakter rolniczy. Stosownie do art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ podział gruntów znajdujących się w zasobach miasta i uwzględnionych w planach miejscowych zagospodarowania miasta powinien się odbywać za zgodą ich właściciela. Po przeprowadzeniu wizji w terenie stwierdzono, że działka, którą przekazano Apolonii D., nie jest w ostatnich latach wykorzystywana rolniczo.
Decyzją z dnia 13 lipca 1993 r. Wojewoda (...) utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji, a w uzasadnieniu swej decyzji stwierdził, że w myśl art. 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników z wnioskiem o przyznanie własności działki gruntu przysługującej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu może wystąpić zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada nieruchomością. Tak jest w sprawie Apolonii D., a zatem decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego jest zasadna, tym bardziej że grunty te w części stanowiły własność jej matki /powstały na skutek podziałów działek nr 69 i 68 przejętych na rzecz Skarbu Państwa od Wacława S./. Decyzją z dnia 14 maja 1991 r. Wojewoda (...) skomunalizował działkę nr 52/2, która powstała w wyniku wielokrotnego podziału działek nr 68 i 69. Działka ta była w części obciążona prawem dożywotniego użytkowania, w związku z czym wydzielono z niej działkę nr 52/4, która jest przedmiotem sporu.
Fakt skomunalizowania nieruchomości nie stanowi przeszkody do przydzielenia działki nr 52/4 na własność Apolonii D. Nie stanowią takiej przeszkody także ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego.
Powyższa decyzja Wojewody (...) była przedmiotem skargi Prezydenta Miasta O., który wniósł o jej uchylenie, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji, zarzucając, iż wydano je z naruszeniem prawa. Skarżący powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu, a ponadto podniósł, że podział gruntów znajdujących się w zasobach miasta i przeznaczonych w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego miasta na cele zabudowy powinien się odbywać na podstawie art. 10 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz za zgodą ich właściciela. Z akt wynika, że w sprawie nie została wydana decyzja zatwierdzająca projekt podziału, a przedstawiciel gminy O. odmówił podpisu w protokole podziału działki nr 52/2. Na tym obszarze gmina zainwestowała znaczne środki w realizację infrastruktury miejskiej. Działka nr 52/4 jest położona w bezpośrednim sąsiedztwie nowej ulicy W., wyposażonej w pełne uzbrojenie miejskie. Obrona interesu zstępnego osoby uprawnionej nie może się odbywać kosztem gminy.
Odpowiadając na skargę w imieniu Wojewody, Dyrektor Wydziału Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w (...) wniósł o jej oddalenie i dodatkowo wyjaśnił, iż działka przydzielona Apolonii D. powstała po wielokrotnych podziałach działek nr 69 i 68, przejętych od Marii B., i działki nr 52/2, przejętej od Wacława S. Działka ta została nadana zgodnie ze stanem władania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do kontroli zaskarżonych decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Badając w tym zakresie zaskarżoną decyzję, należy zauważyć, że Maria B. przekazała na własność Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 6, 54 ha, składające się z trzech działek: nr 65 /siedliskowej/ oraz nr 69 i 204 /rolnych/. W następstwie tego otrzymała w dożywotnie użytkowanie część działki rolnej nr 69 o powierzchni 0, 50 ha. Po przejęciu na własność Państwa sąsiedniej działki nr 68 od Wacława S., właściciel dokonał podziału tych działek; w jego wyniku część działki dożywotnio użytkowanej przez Marię B. została przeznaczona pod budowę ulicy W. W związku z tym jako rekompensatę wydzielono Marii B. część działki sąsiedniej. W tych zmienionych granicach działka nr 52/4 o powierzchni 0, 3527 ha była użytkowana przez dożywotniczkę i jej następczynię prawną - Apolonię D. Komunalizacja terenu, w tym również działki nr 52/4, nie stanowi przeszkody do przyznania osobie, której przysługuje prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, prawa własności tej działki /art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm./.
Wniosek ten wynika wprost z treści art. 118 ust. 3 tej ustawy, który ogranicza możliwość realizacji przez stronę zainteresowaną prawa otrzymania na własność działki, "jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa albo gminy". Wobec tego fakt, iż sporna działka stanowi obecnie własność gminy na skutek komunalizacji, nie może pozbawić strony uprawnionej prawa nieodpłatnego uzyskania własności tej działki.
Przekazanie działki dożywotniego użytkowania na własność dożywotnika lub zstępnego osoby uprawnionej nie stanowi podziału w rozumieniu art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, lecz jedynie zmianę prawnej formy władania działką z użytkowania na własność. Z tego też powodu przeznaczenie terenu, na którym położona jest działka dożywotnika, nie ma żadnego wpływu na prawo podmiotowe następczyni prawnej dożywotniczki do otrzymania własności użytkowanej działki. Przepis art. 118 ust. 1 omawianej ustawy nie przewiduje możliwości przekazania na własność dożywotnika lub jego następcy innej działki, gdyż stanowi, że "przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki".
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, i na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił z powodu braku podstaw prawnych do jej uwzględnienia.