Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. K. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kpa (Dz. U. Nr 9, poz. 26 z późn. zm.) postanowił utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2002 r. odmawiającą przyznania świadczenia.
W uzasadnieniu powołał się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Wskazał, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego, bowiem na dzień 7 marca 2003 r. zalegała ze składkami na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1995 r. do grudnia 1998 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi na dzień zapłaty włącznie oraz stwierdził, że nie opłacając składek godziła się ze skutkami wynikającymi z tego faktu. Stwierdził ponadto, iż trudna sytuacja materialna nie stanowi przesłanki przesądzającej o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. K. podniosła, że decyzja odmowna została oparta na fałszywych informacjach, które zamieścił w jej aktach rentowych Oddział ZUS w [...] oraz że znajduje się w upokarzająco trudnej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).
Ponadto stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidywanych w ustawie. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w przypadku łącznego spełnienia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek.
Decyzja Prezesa Zakładu ma w tym zakresie charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody przy wydawaniu decyzji.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Musi wreszcie, wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.
W przedmiotowej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Odmawiając świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych i nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącej. Podstawę uzasadnienia rozstrzygnięcia stanowi stwierdzenie faktu nieopłacania przez skarżącą składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1995 r. do grudnia 1998 r. i przyjęcie, iż fakt ten nie może być uznany za szczególną okoliczność uniemożliwiającą nabycie prawa do świadczenia ustawowego. Organ nie ustosunkował się przy tym do argumentacji skarżącej, iż dysponuje zaświadczeniem ZUS Oddział w [...], w którym stwierdza się, że na dzień 19.12.2000 r. nie zalega ona z zapłatą składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy.
Przesądzając o istnieniu zaległości Prezes ZUS nie podjął jednak nawet próby wyjaśnienia, czy stan zdrowia skarżącej przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy, w którym stwierdzono m.in. [...], nie mógł mieć zasadniczego wpływu na sytuację finansową w czasie prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej i braku środków na opłacanie składek. Jest to o tyle zastanawiające, gdyż z akt rentowych wynika, iż skarżąca bardzo często przebywała na długotrwałych zwolnieniach lekarskich i otrzymywała zasiłek chorobowy. W tej sprawie organ rentowy powinien był ocenić, czy postępujących schorzeń i wynikających stąd trudności finansowych w prowadzonej działalności gospodarczej nie należało potraktować jako okoliczności, których skarżąca nie mogła przezwyciężyć, czyli okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Jest to ważne z tego względu, że skarżąca legitymuje się stosunkowo długim stażem ubezpieczeniowym w wymiarze ponad 22 lata, została wobec niej oznaczona całkowita trwała niezdolność do pracy oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania, a zatem spełnia pozostałe warunki określone w art. 83 ust. 1 ww. ustawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą, na podstawie art. 145 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie art. 152 ww. ustawy Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.