Uzasadnienie
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 17 maja 2001 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 28 marca 2001 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 26 pkt 10 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ - zwolniono Piotra K. ze służby z zachowaniem trzymiesięcznego okresu uprzedzenia.
W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż zgodnie z art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w przypadku zaistnienia ważnej przyczyny, która powoduje, że dalsze pozostawanie funkcjonariusza celnego w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych. Zwolnienie musi zostać poprzedzone zasięgnięciem opinii związku zawodowego. Zwolnienie w takim przypadku jest fakultatywne i zależy od decyzji Dyrektora urzędu celnego, który ocenia, czy zaistniała ważna przyczyna uzasadniająca zwolnienie i czy dalsze pozostawanie funkcjonariusza celnego w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych. Postawione Piotrowi K. przez Prokuraturę Okręgową w B. bardzo poważne zarzuty oraz zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania /który jest stosowany tylko wtedy, gdy zebrane w sprawie dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa/ spowodowało, iż utracił on zaufanie Dyrektora urzędu.
Kwestia zaufania, co podkreślił Dyrektor w swojej decyzji, ma kluczowe znaczenie w przypadku funkcjonariuszy celnych, bowiem wykonują oni swoje obowiązki służbowe z upoważnienia i w imieniu Dyrektora urzędu celnego. Z uwagi na szczególny charakter tej służby, która jest służbą publiczną i została powołana w celu zapewnienia zgodnej z prawem realizacji polityki celnej państwa, ustawa określiła szereg wymogów, co do postawy funkcjonariusza celnego i jego postępowania. Między innymi w art. 2 pkt 5 ustawa stawia wymóg posiadania przez funkcjonariusza celnego nieposzlakowanej opinii. Wszczęcie postępowania karnego o popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego spowodowało utratę nieposzlakowanej opinii i dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych.
Fakt, że postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w B. nie zostało jeszcze zakończone mogło mieć znaczenie dla wszczętego postępowania dyscyplinarnego i skutkować jego zawieszeniem, jednakże nie stanowi to przeszkody dla zwolnienia ze służby na mocy art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej. Należy podkreślić, że ten przepis nie dotyczy przypadku skazania funkcjonariusza celnego prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione umyślnie, bowiem w takim przypadku funkcjonariusza celnego obligatoryjnie zwalnia się ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy. Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis dotyczy innych przypadków, w których zwolnienie może nastąpić, jeżeli zajdą ku temu ważne przyczyny. Utrata nieposzlakowanej opinii, którą musi posiadać każdy funkcjonariusz celny /zgodnie z art. 2 ustawy/ jest takim przypadkiem.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotr K. domagał się uchylenia powyższych decyzji i przywrócenia do służby. Zarzucił m.in., iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż utracił nieposzlakowaną opinię. Przeczą temu bowiem wyniki kontroli wewnętrznej, opinia Naczelnika Oddziału Celnego w P. oraz zajęte w tej sprawie stanowisko Zarządu Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Służby Celnej. Samo zaś podejrzenie o popełnienie przestępstwa i tymczasowe aresztowanie nie jest wystarczające do przyjęcia utraty dobrej opinii. W uzupełnieniu skargi skarżący domagał się wyrównania wynagrodzenia do 100 procent za okres od 13 marca 2001 r. tj. do czasu zawieszenia w czynnościach służbowych.
Prezes Głównego Urzędu Cel w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawę materialnoprawną zwolnienia skarżącego ze służby stanowił przepis art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w wypadku zaistnienia innej, niż określonej w pkt 1-9, ważnej przyczyny, jeżeli dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych.
Użycie w tym przepisie sformułowania "można zwolnić" oznacza, że zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny i pozostawione zostało tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ administracyjny działając w granicach uznania administracyjnego zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, a przed wydaniem decyzji /art. 7, art. 10 par. 1 oraz art. 77 Kpa/ rozpatrzyć stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie.
Tymczasem w niniejszej sprawie Dyrektor Urzędu Celnego takiego postępowania nie przeprowadził i ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że Prokuratura Okręgowa w W. przedstawiła skarżącemu zarzuty popełnienia przestępstwa z art. 231 par. 1 i 2 Kk w związku z art. 291 par. 1 Kk i z art. 91 par. 1 Kk oraz zastosowała wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania.
Otóż sam fakt wszczęcia postępowania karnego nie może jeszcze świadczyć o tym, iż skarżący popełnił czyn, o który jest podejrzany. Organ administracyjny nie dokonał zaś samodzielnych ustaleń pozwalających na przyjęcie, że skarżący popełnił czyn uniemożliwiający dalsze jej pozostawanie w Służbie Celnej, czy też aby utracił - jak to określono w zaskarżonej decyzji - przymiot nieposzlakowanej opinii wymaganej od funkcjonariusza Służby Celnej.
Jeżeli zaś chodzi o popełnienie czynu stanowiącego przestępstwo w rozumieniu Kodeksu karnego, to należy w tym miejscu przypomnieć, iż zgodnie z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.
Na aprobatę zasługuje troska Dyrektora Urzędu Celnego oraz Prezesa Głównego Urzędu Ceł o to, by funkcjonariusze celni spełniali wymogi ustawowe do pełnienia służby, w tym cieszyli się nieposzlakowaną opinią, o jakiej mowa w art. 2 pkt 5 omawianej ustawy o Służbie Celnej, lecz nie można przy tym pomijać, że na tle tej ustawy zwiększonym obowiązkom funkcjonariuszy celnych odpowiada ochrona trwałości ich stosunku służbowego. Stąd też jeżeli przeciwko funkcjonariuszowi wszczęto postępowanie karne, to należy wykorzystać instytucję zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych /art. 23 ustawy o Służbie Celnej/, a jeżeli chodzi o uzasadnione podejrzenie, że funkcjonariusz popełnił czyn stanowiący naruszenie obowiązków służbowych, to należy zastosować środki przewidziane w rozdziale 12 ustawy o Służbie Celnej dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych.
Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania karnego. Tak więc kierownik urzędu wstrzymał się z przeprowadzeniem postępowania dyscyplinarnego i ewentualnym wymierzeniem skarżącemu jednej z kar dyscyplinarnych przewidzianych w art. 63 ustawy o Służbie Celnej, a mimo to - bez przeprowadzenia niezbędnych ustaleń - uznał, iż zachodzi "ważna przyczyna" uzasadniająca zwolnienie skarżącego na podstawie art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.